Урок1

C# бағдарламалау тілінің негізгі элементтері

​Тілдің құрамы

Кез келген табиғи тілдің мәтінінде символдар, сөздер, сөз тіркестері және сөйлемдер болады. Осындай элементтер программалау тілдерінде де болады, мұнда бірақ сөздер – лексемдер (қарапайым конструкциялар), сөз тіркестері – өрнектер деп, ал сөйлемдер – операторлар деп аталады.
Лексемдер симолдардан тұрады, өрнектер – лексемдер мен символдардан, ал операторлар – символдардан, өрнектерден және лексемдерден тұрады.
• Тілдің алфавиті немесе оның символдары — бұл бөлінбейтін негізгі белгілер, солардан тілдің барлық мәтіндері құрастырылады. С# тілінің алфавиті ретіне Unicode символдары қолданылады. Unicode кодтары барлық қолданылатын алфавиттерді бірден бейнелей алады. Оның алғашқы 128 символы ANSI-кодтар кестесіне сәйкес келеді.

C# бағдарламалау тілінің негізгі элементтері

​Тілдің құрамы

Кез келген табиғи тілдің мәтінінде символдар, сөздер, сөз тіркестері және сөйлемдер болады. Осындай элементтер программалау тілдерінде де болады, мұнда бірақ сөздер – лексемдер (қарапайым конструкциялар), сөз тіркестері – өрнектер деп, ал сөйлемдер – операторлар деп аталады.
Лексемдер симолдардан тұрады, өрнектер – лексемдер мен символдардан, ал операторлар – символдардан, өрнектерден және лексемдерден тұрады.
• Тілдің алфавиті немесе оның символдары — бұл бөлінбейтін негізгі белгілер, солардан тілдің барлық мәтіндері құрастырылады. С# тілінің алфавиті ретіне Unicode символдары қолданылады. Unicode кодтары барлық қолданылатын алфавиттерді бірден бейнелей алады. Оның алғашқы 128 символы ANSI-кодтар кестесіне сәйкес келеді.

• Лексема (token-токен) немесе қарапайым конструкция - өзіндік мағынасы бар тілдің ең кіші бірлігі. Олардың құрамы:

1. Идентификаторлар;

2. Түйінді сөздер;

3. Операция таңбалары;

4. Айыру таңбалары (жақша, нүкте, үтір, айыру символдары);

5. Константалар (литералдар) яғни тұрақтылар.

2. Атаулар, айнымалылар және константалар

С# тілінің алфавиті:

• бас және кіші латын әріптері;

• 0-ден 9-ға дейінгі араб цифрлары;

• арнайы белгілер: [] {} , . ( ) + - / * \ | % ; : ? <> = ! & # ^ " ';

• айыру символдары: бос орын (пробел), табуляция символы, жаңа жолға көшу таңбасы;

Идентификаторлар – программалық объектінің аты. Әріп немесе астын сызу таңбасы идентификатордың бірінші символы болуы мүмкін, бірақ цифр бола алмайды. Идентификаторлар мысалдары:

X, bc, A12, Bagasy, BITES_PER_WORD , aty_goni:

С# тіліндегі мәліметтер типтерін жіктеу түрлері

С# тілінде құрамдас 15 тип бар, олардың сегізі бүтін сандық типке жатады. Олар — С# түйінді сөздерімен анықталады да, кез келген программада қолданыла береді.

 Программада кездесетін константалардың жазылуына қарай, яғни солардың сыртқы бейнесіне сәйкес белгілі бір тип тағайындалады. Егер ол типті өзгерту керек болса, онда санның соңына жалғастырылып керекті типтің атына сәйкес бір әріп – L, l (long) немесе U, u (unsigned) жазылады.
Мысалы, 32L константасының типі long және ол компьютердің жедел жадында 4 байт орын алады. Қажет болса, L және U әріптерін қатарластыра да қолдануға болады, мысалы, 0x22UL немесе 05Lu.

Мәліметтердің decimal типі үтірден кейінгі 28 таңбаға дейін сақтай алады, ол көбінесе ақшалық мәндерді сақтау үшін қолданылады.

Айнымалыға немесе константаға float типін бергенде, мән соңына "F" или "f " символын қоюға, мысалы:

float myFloat1 = 1.2f;

Ал тип double болса, "D" или "d" символын қоюға болады, бірақ айнымалы нақты анықталған соң, әріптерді қоймаса да болады. Мысалы:

double myDoublel = 1234.5678;

double myDouble2 = 1234.5678d;

Символдық тип

Символдық тип char 16-биттік Unicode символ болып табылады.

Unicode – әлем тілдерінің барлық символдарын электрондық формада бейнелеуге арналған стандарт.

Төменде мәліметтердің 11 сандық типтерінің әрқайсысы үшін ең кіші (минимал) және ең үлкен (максимал) мәндерін көрсететін программа мысалы келтірілген.
using System;

class MinAndMax

{ public static void Main()

{ Console.WriteLine("sbyte: {0} to {1}", sbyte.MinValue, sbyte.MaxValue);

Console.WriteLine("byte: {0} to {1}",byte.MinValue, byte.MaxValue);

Console.WriteLine("short: {0} to {1}",short.MinValue, short.MaxValue);

Console.WriteLine("ushort:{0} to {1}",ushort.MinValue, ushort.MaxValue);

Console.WriteLine("int: {0} to {1}",int.MinValue, int.MaxValue);

Console.WriteLine("uint: {0} to {1}",uint.MinValue, uint.MaxValue);

Console.WriteLine("long: {0} to {1}",long.MinValue, long.MaxValue);

Console.WriteLine("ulong: {0} to {1)",ulong.MinValue, ulong.MaxValue);

Console.WriteLine("float: {0} to {1}",float.MinValue, float.MaxValue);

Console.WriteLine("double:{0} to {1}",double.MinValue, double.MaxValue);

Console.WriteLine("decimal:{0} to {1}",decimal.MinValue, decimal.MaxValue);}

С# тілінде bool типі бар, ол true немесе false сияқты екі мәнді қабылдай алады.
Салыстыру операцияларының нәтижелері (==, !=, <, >, <= и >=) - bool типінде болады.
bool типі бүтін типке келтіріледі (true – 1, ал false - 0), бірақ ол тікелей орындалуы тиіс.

Char типі бір символды, aл string - бірнеше символдардан тұратын сөз тіркестерін сақтау үшін қажет.

Char типі бүтін типтерден өзгеше болып келеді және де оны sbyte немесе byte типтерімен шатастырмау керек. Char типіндегі айнымалылар 16 бит (бірақ ол short немесе ushort типтерінен өзгеше) орын алады.

С# тілінде мәліметтер типтерінің элементтерді сақтау тәсіліне қарай тағы екі категориясы бар:
мәндер типтері (value types) және сілтемелік типтер.
Мәндер типтері дегеніміз шамаға компилятор бөліп берген компьютер жадындағы биттер тізбегі.

Сілтемелік типтер мәліметтердің өздерін емес, олардың адрестерін сақтайды, мұндағы мән компьютердің динамикалық жадындағы басқа бір объектіге (үйіндіге – кучаға) сілтеу арқылы жасалады. Мәндер типтеріне логикалық тип, арифметикалық тип, құрылымдар және саналатын (перечисления) типтер жатады.
Сілтемелік типтерге жиымдар, сөз тіркестері (жолдар) және кластар жатады.

C# тілінің константалары

class Example2_7

{ public static void Main()

{

const int Length = 3;

// математикалық константа Пи

const double Pi =3.14159;

// жарық жылдамдығы метр/секунд

const double SpeedOfLight = 2.99792е8;

Console.WriteLine("Length = " + Length);

Console.WriteLine("Pi= " + Pi);

Console.WriteLine("SpeedOfLight= " + SpeedOfLight);

} }

C# тілінің негізгі операциялары

Төменде C# негізгі операциялары олардың приоритеттері бойынша берілген. Операндтарының санына қарай олар унарлық, бинарлық және тернарлық болып бөлінеді.

Унарлық (бір орынды) операциялар:

++ 1-ге арттыру;
-- 1-ге кеміту;
~ разрядтар бойынша терістеу;
! - логикалық терістеу;
- унарлық минус;
+ унарлық плюс;
new - жадыны бөлу;
Type of - типті алу;

Мысал// Инкремент (++) және декремент (--) операциялары

using System;

namespace Increment1

{ class Class1

{
static void Main()

{

 int x = 3, y = 3;

Console.Write("Prefix opnek mani: ");

Console.WriteLine( ++x);

Console.Write(" х-ting natigelik mani: ");

Console.WriteLine( x);

Console.Write("Postfix opnek mani: ");

Console.WriteLine( y++);

Console.Write(" y-ting natigelik mani: ");

Console.WriteLine( y);

} } }

Көбейту операциясы int, uint, long, ulong, float, double, decimal тәрізді арифметикалық типтегі операндтарға қолданылады. Егер екі операнд та бүтін сан болса, бөлінді де бүтін сан болады.

Бөлу операциясы да жоғарыдағы арифметикалық типтегі операндтарға қолданылады.
Егер екі операнд та бүтін сан болса, бөлінді де бүтін сан болады, әйтпесе бөлінді типі типтерді түрлендіру ережесіне сәйкес тағайындалады.

Қалдық табу (%) операциясы әртүрлі типтегі - бүтін, нақты, қаржылық шамаларға қолданылады.
Егер екі операнд та бүтін сан болса, нәтиже x-(x/y)*y формуласымен анықталады.
Егер бір операнд нақты сан болса, нәтиже x-n*y (n – х-ті у-ке бөлгендегі бүтін сан) формуласымен анықталады.

Мысалы:

using System; // Kaldyk_tabu.cs программасы

namespace Kakdyk_tabu

{ class Class1

{ static void Main()

{ int x = 11, y = 4; float z = 4;

Console.WriteLine("x = {0} y = {1} z = {2}", x, y, z);

// Нәтиже x = 11 y = 4 z = 4

Console.WriteLine("z y = " + z y);

// Нәтиже 16

Console.WriteLine("z 1e308 = " + z 1e308);

// Нәтиже шексіздік

Console.WriteLine("x / y = " + x / y);

// Нәтиже 2
Console.WriteLine("x / z = " + x / z);

// Нәтиже 2.75
Console.WriteLine("x % y = " + x % y);

// Нәтиже 3
Console.WriteLine("1e-324 / 1e-324 = " + 1e-324 / 1e-324);

// Нәтиже NAN
}}}