Untitled Lesson

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ
ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ.
ΜΑΘΗΜΑ: ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥ ΧΟΡΟΥ
ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΛΑΟΥΤΟ

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥΤΟΥ

Το ελληνικό λαγούτο αποτελεί σύνθεση στοιχείων από την αρχαιοελληνική πανδούρα (μακρύ χέρι) και το αραβικό ούτι (μεγάλο
αχλαδόσχημο ηχείο). Με τέσσερεις διπλές χορδές, κουρδισμένες κατά πέμπτες, είναι το κυριότερο όργανο αρμονικής και
ρυθμικής συνοδείας τόσο στην κομπανία της στεριανής Ελλάδας, όσο και στη νησιώτικη ζυγιά μαζί με το βιολί ή τη λύρα.
Παλαιότερα παιζόταν και ως μελωδικό σόλο όργανο, παράδοση που διατηρείται στην Κρήτη από τους πριμαδόρους
λαουτιέρηδες.

Προέρχεται από το αραβικό al oud (=ξύλο).Σε ορισμένες περιοχές λέγεται και ταμπουράς. Παλαιότερα λέγονταν και
τυφλοσούρτης γιατί με το να κρατάει τον ρυθμό, βοηθούσε το μελωδικό όργανο να παίζει σωστά ρυθμικά. Το λαούτο στην
Ελλάδα έχει μεγάλο αχλαδόσχημο (επιπεδοκυρτό) ηχείο και μακρύ χέρι με μπερντέδες, <<σπασμένο>> προς τα πίσω, στο
επάνω μέρος έχει κλειδιά απ’ τα πλάγια, τέσσερις διπλές χορδές στερεωμένες στον καβαλάρη, πάνω στο καπάκι και παίζεται με
πένα.

Το λαούτο στο πέρασμα των αιώνων δέχτηκε πολλές επιρροές, γεγονός που καθόρισε την σημερινή του μορφή αλλά και το
παίξιμό του. Οι μπερντέδες ήταν κινητοί ώστε να μπορούν να αποδίδουν τα διαστήματα της βυζαντινής μουσικής, ενώ το ίδιο
το όργανο συνόδευε με ένα ρυθμικό λιτό ισοκράτημα και όχι με συγχορδίες δυτικού τύπου. Λίγοι είναι οι σημερινοί
λαουτιέρηδες που μπορούν να αποδώσουν μόρια στο λαούτο, για αυτό και οι μπερντέδες είναι σταθεροί, δεμένοι κατά
ημιτόνια

ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥΤΟΥ

• ΤΟ ΣΚΑΦΟΣ

• ΤΟ ΚΑΠΑΚΙ

• ΤΟ ΧΕΡΙ

ΤΡΟΠΟΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ

Οι κανονικές διαστάσεις που πρέπει να έχει το λαούτο είναι οι εξής:

Μήκος σκάφης 48 εκατοστά, του χεριού 34,5 εκατοστά, του καράβολου ( της κεφαλής όπου είναι
προσαρμοσμένα τα κλειδιά) 16-17 εκατοστά, το όλον 98,5 εκατοστά, πλάτος του καπακιού 34,5
εκατοστά, του μανικιού στο άνω μέρος 4,5 εκατοστά και στο κάτω 5,5 εκατοστά. Βάθος της σκάφης 16
εκατοστά. Οι διαστάσεις αυτές κυμαίνονται αναλόγως των καλουπιών του κατασκευαστή. Το καπάκι
γίνεται από ξύλο λευκό, συνήθως έλατο, δίχως ρόζους ή άλλα ελαττώματα. Η πένα του λαούτου
γίνεται από φτερό αρπακτικού πουλιού(όρνιου), συνήθως γύπα, αετού ή γερακιού.

Οι περιοχές εξάπλωσης του μουσικού

οργάνου.

<<Το λαούτο το βρίσκουμε σε παραλλαγές στις διάφορες περιοχές του
ελλαδικού χώρου και όχι μόνο, που έχουν μεταξύ τους από μικρές έως πολύ
σημαντικές διαφορές. Διαφορές στα κουρδίσματα τους, στα μεγέθη, αλλά και στα
υλικά κατασκευής τους, ανάλογα με τις συνήθειες, τις παραδόσεις και τις
επιδράσεις του εκάστοτε τόπου.»

Το κρητικό λαούτο.

• Το κρητικό λαούτο σε σχέση με τα άλλα είδη είναι το μεγαλύτερο σε

μέγεθος και έχει το χαμηλότερο κούρδισμα εξαιτίας της λύρας και του μελωδικού
της ρόλου σε σχέση με αυτό. Κατασκευαστικά, το ηχείο που παλιότερα είχε
ωοειδές σχήμα σε σχέση με το κυκλικής μορφής σημερινό, κατασκευάζονταν από
λεπτά κυρτά σανίδια κέδρου ή πεύκου που το έκλεινε από πάνω μια άλλη λεπτή
σανίδα ξύλου. Εκεί ακριβώς, προκειμένου να θέσουν τα διαστήματα των φθόγγων
από το λαιμό ως την κεφαλή, τοποθετούσαν έναν εγκάρσιων διαιρέσεων πήχη από
έβενο. Έχει 8 χορδές, δηλαδή 4 ζευγάρια που αντιστοιχούν στις νότες: [σολ, ρε, λα, μι].
Οι χορδές των τριών ζευγαριών κουρδίζονται συνήθως στην ταυτοφωνία ενώ
εκείνες του τέταρτου ζεύγους στην οκτάβα. Το κούρδισμα του λαούτου, θεωρείται
γενικά δύσκολο και οι τρόποι κουρδίσματος ποικίλλουν. Παίζεται με χειροποίητη
πένα που έχει επιμεληθεί ο μουσικός, από φτερό αρπακτικού πουλιού τσακισμένο
στα δύο ή μακριά πλαστική πένα

Νησιώτικο και στεριανό λαούτο

• Το νησιώτικο και το στεριανό είναι σε γενικές γραμμές λαούτα μικρότερα

σε μέγεθος από το κρητικό, αλλά έχουν σχετικά κοινά υλικά κατασκευής. Δύο
ειδών ξύλα για τις ντούγες με τις ανοιχτές από παλίσανδρο και τις σγουρές από
κελεμπέκι.

• Μπράτσο συνήθως από φλαμούρι, καπάκι από έλατο και ταστιέρα,

χορδοδέτης και διακόσμηση από έβενο. Τα δυο αυτά λαούτα μεταξύ τους έχουν
πολλές ομοιότητες όπως το κούρδισμα κατά πέμπτες [ντο, σολ, ρε, λα] από πάνω
προς τα κάτω. Στην Κρήτη, στην Κάρπαθο, στις Κυκλάδες και στην Ήπειρο όπου τα
συναντάμε, έχουν από τους εκτελεστές κυρίως μελωδικό ρόλο σε σχέση με άλλα
όργανα, κάτι μάλιστα που δεν συνηθίζεται να συμβαίνει καθώς πρόκειται ως επί το
πλείστον για συνοδευτικά όργανα

Πολίτικο λαούτο

• Για το πολίτικο λαούτο ή λάφτα παρότι οι πληροφορίες είναι γενικά λίγες
και συγκεχυμένες γνωρίζουμε πως σε σχέση με όλα υπόλοιπα ελληνικά
λαούτα(κρητικό, στεριανό, νησιώτικο), είναι ένα όργανο που απαντάται στην Τουρκία
καθώς εκεί γεννήθηκε και επηρεάστηκε από την αστική λαϊκή μουσική της
Κωνσταντινούπολης.

•Λέγεται μάλιστα πως έχει πιο στενή μουσική συγγένεια με το
ούτι, καθώς έχουν πιο πολλές ομοιότητες, ως προς την τεχνοτροπία, τις τεχνικές
παιξίματος αλλά και το ηχόχρωμα, παρά με τα υπόλοιπα λαούτα.

• Ανήκει στα ασυγκέραστα όργανα και αυτό λόγω των μετακινούμενων μπερντέδων.

Μικρότερο σε μέγεθος και χαμηλότερο σε ένταση, η λάφτα έχει σπανίως συνοδευτικό
ρόλο και συχνότερα μελωδικό. Επίσης έχει 3 διπλές χορδές και μια μονή.

• Κουρδίσματα:[λα, ρε, λα, ρε], και [λα, ρε, σολ, ντο], μουσική έκταση δυο οκτάβες και
δυο νότες
και δυνατότητα παραγωγής των ασυγκέραστων κλιμάκων της βυζαντινής μουσικής.
Παίζεται με πένα – φτερό όπως και τα λαούτα του ελλαδικού χώρου

Multiple Select

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥΤΟΥ

• ΤΟ ΣΚΑΦΟΣ

• ΤΟ ΚΑΠΑΚΙ

• ΤΟ ΧΕΡΙ

• ΤΙΠΟΤΑ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΡΑΠΑΝΩ

Multiple Select

ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥΤΟΥ ΕΙΝΑΙ:

• ΤΟ ΚΡΗΤΙΚΟ

• ΤΟ ΣΤΕΡΙΑΝΟ ΚΑΙ ΤΟ ΝΗΣΙΟΤΙΚΟ

• ΤΟ ΠΟΛΗΤΙΚΟ

• ΤΙΠΟΤΑ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΡΑΠΑΝΟ