prawo cywilne

Prawo cywilne

Prawo cywilne to gałąź prawa, która reguluje stosunki między osobami fizycznymi i prawnymi. Jest to jedna z najważniejszych dziedzin prawa, normująca zarówno kwestie majątkowe, jak i niemajątkowe. Głównym źródłem prawa cywilnego w Polsce jest Kodeks cywilny

Prawa majątkowe
to prawa, które dają uprawnionemu możliwość korzystania z określonych dóbr materialnych lub niematerialnych1.Przykłady praw majątkowych to:

• prawo użytkowania wieczystego gruntu

• spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu lub domu jednorodzinnego

• prawa autorskie i pokrewne do utworów literackich, naukowych, artystycznych, programów komputerowych itp.

• prawa do wynalazków, patentów, znaków towarowych, wzorów użytkowych i zdobniczych

• know-how, czyli prawo do wykorzystania wiedzy w dziedzinie przemysłowej, handlowej, naukowej albo organizacyjnej

• prawa majątkowe małżeńskie, czyli prawo do wspólnego majątku lub do rozdzielności majątkowej

Prawa niemajątkowe
Prawem niezbywalnym, które przysługuje wyłącznie jednej osobie i które wchodzi w skład majątku osobistego każdego z małżonków jest na przykład:

• prawo do alimentów;

• prawo do wynagrodzenia;

• użytkowanie;

• służebność osobista;

• prawo pierwokupu;

• prawo odkupu;

• spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalneg

Zdolność prawna-
to możliwość bycia podmiotem praw i obowiązków cywilnoprawnych. Należy ją odróżnić od zdolności do czynności cywilnoprawnych, czyli np. możliwości zawierania umów. 

Można mieć zdolność prawną (np. móc być właścicielem nieruchomości), ale nie mieć zdolności do czynności prawnych (np. z powodu ubezwłasnowolnienia nie móc zawrzeć umowy sprzedaży nieruchomości).

Zdolność prawna przysługuje:

• osobom fizycznym (czyli ludziom), 

• osobom prawnym (np. fundacjom, spółkom z o.o.),

• jednostkom organizacyjnym, które nie są osobami prawnymi, ale którym przepisy przyznają zdolność prawną (np. spółkom jawnym).

Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną - art. 8 § 1 Kodeksu cywilnego

Zdolność do czynności prawnych-
w prawie cywilnym zdolność do dokonywania we własnym imieniu czynności prawnych, czyli do przyjmowania i składania oświadczeń woli mających na celu wywołanie powstania, zmiany lub ustania stosunku prawnego. Innymi słowy, jest to zdolność do samodzielnego kształtowania swojej sytuacji prawnej (nabywania praw i zaciągania zobowiązań).

Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności (czyli skończenia 18 lat lub zawarcia małżeństwa przed ukończeniem 18 lat, na co wymagana jest zgoda sądu).

Brak zdolności do czynności prawnych dotyczy:

• osób, które nie ukończyły trzynastu lat, oraz 

• osób ubezwłasnowolnionych całkowicie

Ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają:

• małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście, oraz 

• osoby ubezwłasnowolnione częściowo.

Pełnomocnictwo-
Pełnomocnictwo jest jednostronnym upoważnieniem osoby trzeciej do wykonywania ściśle określonych czynności za osobę udzielającą pełnomocnictwa, poprzez wyrażenie woli. Pisząc prościej: decyzje podjęte przez pełnomocnika są wiążące na takiej samej zasadzie, jakby podjęła je osoba udzielająca pełnomocnictwa.

Przykład: Jan Kowalski udzielił Andrzejowi Nowakowi pełnomocnictwa do zawarcia umowy przedwstępnej sprzedaży mieszkania. W momencie złożenia podpisu na dokumencie przez Nowaka, nabiera on mocy prawnej i jest obowiązujący dla obu stron transakcji.

Zakres kompetencji pełnomocnika powinien zostać wcześniej ustalony – mówimy wówczas o pełnomocnictwie z upoważnienia. Wyjątek stanowi sytuacja, w której mamy do czynienia z pełnomocnictwem z mocy prawa. Klasycznym przykładem będzie tutaj reprezentowanie małoletniego dziecka przez rodziców – w rozumieniu obowiązujących przepisów są oni pełnomocnikami swojej pociechy do momentu ukończenia przez nią 18. roku życia (chyba że dziecko zostało ubezwłasnowolnione decyzją sądu).

Kto może być pełnomocnikiem?

Pełnomocnikiem można mianować praktycznie każdego, do kogo ma się zaufanie. Co ciekawe, tę funkcję może pełnić także osoba niepełnoletnia (musi mieć skończone 13 lat) i posiadająca tylko ograniczoną zdolność do czynności prawnych

Prokura

Prokura to rodzaj pełnomocnictwa. Cechą prokury jest jej szeroki zakres i fakt, że zostaje wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego. Prokura upoważnia do dokonania czynności prawnej. Zarówno czynności sądowych i pozasądowych mających miejsce w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Zakres czynności, jakich prokura nie obejmuje, dotyczy zbycia przedsiębiorstwa i obciążenia przedsiębiorstwa i nieruchomości, czy oddania przedsiębiorstwa do czasowego korzystania – czynności wymagających pełnomocnictwa szczególnego. Pomijając te kwestie, prokurent może więc dokonywać wszystkich czynności prawnych, również podpisywać weksle.

Przykłady czynności prawnych, do których prokurent ma prawo, to:

• zawieranie umów o pracę, zawieranie umów najmu

• zawieranie umów sprzedaży, reprezentowania handlowej spółki osobowej i innych firm przed partnerami,

• przyjęcie darowizny, składanie oświadczeń woli w imieniu firmy, udzielenie/przyjęcie kredytu/pożyczki,

Jakie są najważniejsze zasady prawa cywilnego?

• Brak retroakcji – według tego założenia, prawo nie działa wstecz. Wyjątkiem są sytuacje, w których cel lub brzmienie zapisu wyraźnie zaznacza co innego.

• Ciężar dowodu – ta zasada zakłada, że udowodnienie winy ciąży na stronie oskarżającej, która ma na celu wyciągnięcie na tej podstawie określonych skutków prawnych.

• Zakaz nadużywania prawa – zgodnie z tym nie jest dozwolone korzystanie z przepisów prawa w sposób niezgodny z zasadami współżycia społecznego lub krzywdzący interesy pojedynczej jednostki. Do tego zakazu zalicza się również zaniechanie podejmowania czynności prawnych, by uzyskać dla siebie korzyści.

• Działanie w dobrej i złej wierze – chociaż pojęcia te nie są ściśle uregulowane w ustawodawstwie, istnieje podstawowe założenie, według którego jeśli skutki zastosowania określonej ustawy zależą od dobrej lub złej wiary, dobra wiara występuje w sposób domniemany.