กระทู้ธรรมตรี

วิชากระทู้ธรรม

1
จัดท าโดย พระธีรวัฒน์ จนฺทโสภโณ วัดไผ่เงินโชตนาราม

นักธรรมชั้นตรี

วิชา เรียงความแก้กระทู้

ในการเรียนการสอนพระปริยัติธรรม แผนกธรรม ส าหรับนักธรรมและ

ธรรมศึกษาชั้นตรีนั้น มีวิชาหนึ่งที่ก าหนดหัวข้อธรรม หรือพุทธศาสนสุภาษิตให้
อธิบายขยายความ ไปตามข้อธรรมนั้น ๆ เพื่อเป็นการวัดผลทดสอบว่า ผู้เรียนซึ่ง
ผ่านการเรียนวิชาธรรมะ และ วิชาต่าง ๆ มาแล้ว มีความรู้ความเข้าใจได้ดีเพียงใด
สมกับภูมิความรู้ของตนหรือไม่ น ามาเรียงเป็นส านวนโวหารที่ไพเราะได้ใจความ
ถูกต้องตามหลักไวยากรณ์ของภาษาศาสตร์ เรียกว่า วิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรม

การเรียงความให้ได้ดีนั้นต้องผ่าน การฝึกหัดเสียก่อน จึงจะแต่งได้ดีและ

สอบผ่านสนามหลวงได้ โดยเฉพาะวิชาเรียงความแก้กระทู้ธรรมนี้ เป็นวิชาที่ใช้
ความรู้ความเข้าใจ ที่มีอยู่ อธิบายขยายความให้ผู้อื่นเข้าใจ อันเป็นการฝึกหัด
เทศนาในการสอนแก่คนอื่นต่อไป

พระธีรวัฒน์ จนฺทโสภโณ วัดไผ่เงินโชตนาราม

2

ความหมายกระทู้ธรรม

การที่จะเขียนเรียงความแก้กระทู้ธรรมได้ดีเพียงพอให้สอบผ่านได้นั้น ต้อง

เข้าใจความหมาย ดังต่อไปนี้

๑. เรียงความ หมายถึง การเก็บถ้อยค าส านวน เรียบเรียงให้ถูกต้องตามหลัก

ภาษา กระชับเข้าใจง่าย มีอรรถรสทางภาษา และสมเหตุสมผลตามสุภาษิตนั้น

๒. แก้ หมาย ถึง การอธิบายหัวข้อธรรมหรือพุทธศาสนสุภาษิตที่ก าหนดให้

นั้น ให้ได้เนื้อความ ส านวนโวหารและมีเหตุผลสอดคล้องตามพุทธศาสนสุภาษิตนั้น

๓. กระทู้ธรรม หมายถึง พุทธศาสนสุภาษิต ที่สนามหลวงก าหนดให้

ส าหรับนักธรรมและธรรมศึกษาชั้นตรี หัวข้อธรรมนั้นมีอยู่ในหนังสือพุทธ

ศาสนสุภาษิต เล่ม ๑ เป็นหลักส าหรับออกเป็นข้อสอบให้นักเรียนเขียนเรียงความแก้
กระทู้ธรรม

พระธีรวัฒน์ จนฺทโสภโณ วัดไผ่เงินโชตนาราม

3

หลักปฏิบัติในการสอบ วิชา กระทู้ธรรม

๑. แต่งตามกระทู้ธรรมสุภาษิตที่ก าหนดให้
๒. อธิบายขยายเนื้อความกระทู้ธรรมสุภาษิตนั้นให้สมเหตุสมผล
๓. อ้างสุภาษิตบทอื่นพร้อมทั้งอ้างที่มา มาอธิบายประกอบด้วย ๑ สุภาษิต
๔. เชื่อมความระหว่างสุภาษิตที่น ามาเชื่อม กับสุภาษิตบทตั้งให้สนิทติดต่อ
สมเรื่องกันด้วยเหตุผล
๕. ให้เขียนลงในกระดาษสอบ ตั้งแต่ ๒ หน้า (เว้นบรรทัด) ขึ้นไป

พระธีรวัฒน์ จนฺทโสภโณ วัดไผ่เงินโชตนาราม

4

ระเบียบการตรวจกระทู้ธรรมสนามหลวง

คณะกรรมการได้ก าหนดแนวทางในการตรวจกระทู้ธรรม และ
พิจารณาให้คะแนน ดังนี้
๑. แต่งได้ครบตามก าหนด (ตั้งแต่ ๒ หน้ากระดาษขึ้นไป)
๒. อ้างสุภาษิตเชื่อมได้ตามกฎ (๑ สุภาษิต)
๓. เชื่อมความกระทู้ได้ดี
๔. อธิบายความสมกับกระทู้ที่ตั้งไว้
๕. ใช้ส านวนสุภาพเรียบร้อย
๖. ใช้ตัวสะกดการันต์ถูกต้องตามหลักภาษา
๗. สะอาดไม่เปรอะเปื้อน ฯ

พระธีรวัฒน์ จนฺทโสภโณ วัดไผ่เงินโชตนาราม

5

ขั้นตอนการเขียนเรียงความแก้กระทู้ธรรม

ขั้นตอนลงมือเขียน (๑)
ขั้นตอนที่ ๑ การเขียนสุภาษิตสนามหลวง ต้องเขียนไว้กึ่งกลางหน้ากระดาษสอบให้พอดี
โดยเฉพาะค าบาลีนั้นต้องเขียนให้ถูก ระวังจุดพินทุ (จุดใต้พยัญชนะ) นิคคหิต (จุดวงกลมบน
พยัญชนะ) อย่าให้หาย และต้องเขียนให้ตรงตัวพยัญชนะ อย่าให้คลาดเคลื่อน ส่วนค าแปลนั้นพึง
เขียนจัดวางให้ได้กึ่งกลางของค าบาลี อย่าให้ล้น ไปข้างหน้า หรือเยื้องไปข้างหลังจะดูไม่งาม
ขั้นตอนที่ ๒ การเขียนอารัมภบท คือ ณ บัดนี้...... ให้ขึ้นบรรทัดใหม่ ย่อหน้าประมาณ ๕-๖
ตัวอักษร
ขั้นตอนที่ ๓ ขั้นอธิบายเนื้อความ ให้ขึ้นบรรทัดใหม่ย่อหน้ากระดาษ ต้องให้ตรงกับ ณ บัดนี้
ขั้นตอนที่ ๔ การเขียนสุภาษิตเชื่อม ต้องเชื่อมเนื้่อความของสุภาษิตแรกกับสุภาษิตที่สองให้ถึง
กัน เช่น สุภาษิตแรกพูดถึงเรื่องกรรม เราจะยกสุภาษิตเรื่องศีลมาเชื่อม ก็ต้องพูดเรื่องกรรมกับศีล
ให้เกี่ยวข้องกันว่า ศีลนั้นมีประโยชน์ให้คนท ากรรมอย่างไรหรือเพราะเหตุใด คนต้องอาศัยศีลใน
การสร้างกรรม เสร็จแล้วให้บอกที่มาของสุภาษิตที่ยกมาอ้างก่อนว่า สมดังสุภาษิตที่มาใน
..............ว่า แล้วจึงเขียนสุภาษิตที่ยกมาเชื่อมไว้ตรงกลางหน้ากระดาษ

พระธีรวัฒน์ จนฺทโสภโณ วัดไผ่เงินโชตนาราม

6

ขั้นตอนการเขียนเรียงความแก้กระทู้ธรรม

ขั้นตอนก่อนลงมือเขียน
- ต้องท่องจ าพุทธศาสนสุภาษิตเล่ม ๑ และเขียนให้ถูกต้องให้ได้อย่างน้อย ๒
สุภาษิต พร้อมทั้งที่มาของสุภาษิตบทนั้นด้วย เพื่อน าไปเป็นสุภาษิตเชื่อม
(เวลาสอบใช้สุภาษิตเดียว)
- เมื่อท่องจ าสุภาษิตได้แล้ว ฝึกหัดเขียนอธิบายสุภาษิตบทนั้นสัก ๒-๓ ครั้ง
ประมาณ ๑-๒ หน้ากระดาษ จนเกิดความช านาญ เมื่อน าไปเชื่อมใน
สนามหลวงจะได้ง่ายขึ้น

พระธีรวัฒน์ จนฺทโสภโณ วัดไผ่เงินโชตนาราม

7

ขั้นตอนการเขียนเรียงความแก้กระทู้ธรรม

ขั้นตอนลงมือเขียน (๒)
ขั้นตอนที่ ๕ เสร็จแล้ว ก่อนจะอธิบายเนื้อความของสุภาษิตบทเชื่อม ให้ย่อหน้า
ขึ้นบรรทัดใหม่
ขั้นตอนที่ ๖ ขั้นตอนการสรุป ให้ย่อหน้าขึ้นบรรทัดใหม่ เขียนค าว่า สรุปความ
ว่า...... การสรุปความนั้น ควรสรุปประมาณ ๕-๖ บรรทัดจึงจะพอดี เมื่อสรุปเสร็จ
แล้ว ให้น าสุภาษิตสนามหลวงมาเขียน ปิดท้าย
ขั้นตอนที่ ๗ ก่อนเขียนสุภาษิตปิดท้าย ให้เขียนค าว่า สมดังสุภาษิตที่ยกขึ้น
เป็ นนิกเขปบทเบื้องต้นนั้นว่า แล้วน าสุภาษิตสนามหลวง หรือ สุภาษิตบทตั้ง
มาเขียนไว้กึ่งกลางหน้ากระดาษปิดท้าย
ขั้นตอนที่ ๘ บรรทัดสุดท้าย นิยมเติมค าว่า "มีนัยดังพรรณนามาด้วยประการ
ฉะนี้" หรือ "เอวํ ก็มีด้วยประการฉะนี้ฯ" Ž โดยไม่ต้องย่อหน้า

พระธีรวัฒน์ จนฺทโสภโณ วัดไผ่เงินโชตนาราม

8

ตัวอย่างการเขียนเรียงความแก้กระทู้ธรรม

พระธีรวัฒน์ จนฺทโสภโณ วัดไผ่เงินโชตนาราม

9

พุทธศาสนสุภาษิต

ทานวรรค หมวดทาน

วิเจยฺย ทาน สุคตปฺปสตฺถ

การเลือกให้ อันพระสุคตทรงสรรเสริญ (ที่มา : สังยุตตนิกาย สคาถวรรค)

พาลา หเว นปฺปส สนฺติ ทาน

คนพาลเท่านั้น ย่อมไม่สรรเสริญทาน (ที่มา : ขุททกนิกาย ธรรมบท)

ทท มิตฺตานิ คนฺถติ

ผู้ให้ย่อมผูกไมตรีไว้ได้ (ที่มา : สังยุตตนิกาย สคาถวรรค)

ททมาโน ปิ โย โหติ

ผู้ให้ ย่อมเป็นที่รัก (ที่มา : อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต)

ททโต ปุญญ ปวฑฺฒติ

เมื่อให้ บุญก็เพิ่มขึ้น (ที่มา : ทีฆนิกาย มหาวรรค)

พระธีรวัฒน์ จนฺทโสภโณ วัดไผ่เงินโชตนาราม

10

ปาปวรรค หมวดบาป

ทุกฺโข ปาปสฺส อุจฺจโย

ความสั่งสมบาป น าทุกข์มาให้ (ที่มา : ขุททกนิกาย ธรรมบท)

ปาปาน อกรณ สุข

การไม่ท าบาป น าสุขมาให้ (ที่มา : ขุททกนิกาย ธรรมบท)

ปาป ปาเปน สุกร

ความชั่วอันคนชั่วท าง่าย (ที่มา : วินัยปิฎก จุลวรรค)

นตฺถิ ปาป อกุพฺพโต

บาปไม่มีแก่ผู้ไม่ท า (ที่มา : ขุททกนิกาย ธรรมบท)

สกมฺมุนา หญญติ ปาปธมฺโม

คนมีสันดานชั่ว ย่อมล าบาก เพราะกรรมของตน (ที่มา : มัชฌิมนิกาย มัชฌิม

ปัณณาสก์)

พระธีรวัฒน์ จนฺทโสภโณ วัดไผ่เงินโชตนาราม

11

ปุญญวรรค หมวดบุญ

ปุญฺญ โจเรหิ ทูหร

บุญอันโจรน าไปไม่ได้ (ที่มา : สังยุตตนิกาย สคาถวรรค)

ปุญฺญ สุข ชีวิตสงฺขยมฺหิ

บุญน าสุขมาให้ในเวลาสิ้นชีวิต (ที่มา : ขุททกนิกาย ธรรมบท)

สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโย

ความสั่งสมขึ้นซึ่งบุญ น าสุขมาให้ (ที่มา : ขุททกนิกาย ธรรมบท)

ปุญฺญานิ กยิราถ สุขาวหานิ

ควรท าบุญอันน าสุขมาให้ (ที่มา : สังยุตตนิกาย สคาถวรรค)

ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ ปติฏฐฺา โหนฺติ ปาณิน

บุญเป็นที่พึ่งของสัตว์ในโลกหน้า (ที่มา : สังยุตตนิกาย สคาถวรรค)

พระธีรวัฒน์ จนฺทโสภโณ วัดไผ่เงินโชตนาราม

12

สติวรรค หมวดสติ

สติ โลกสฺมิ ชาคโร

สติเป็นธรรมเครื่องตื่นอยู่ในโลก (สังยุตตนิกาย สคาถวรรคฉ

สติ สพฺพตฺถ ปตฺถิยา

สติจ าปรารถนาในที่ทั้งปวง (สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส)

สติมโต สทา ภทฺท

คนผู้มีสติ มีความเจริญทุกเมื่อ (สังยุตตนิกาย สคาถวรรค ฉ

สติมา สุขเมธติ

คนมีสติ ย่อมได้รับความสุข สังยุตตนิกาย สคาถวรรค

สติมโต สุเว เสยฺโย

คนมีสติ เป็นผู้ประเสริฐทุกวัน (ที่มา : สังยุตตนิกาย สคาถวรรค)

พระธีรวัฒน์ จนฺทโสภโณ วัดไผ่เงินโชตนาราม

13

สีลวรรค หมวดศีล

สุข ยาว ชรา สีล

ศีลน าสุขมาให้ตราบเท่าชรา (ที่มา : ขุททกนิกาย ธรรมบท)

สีล โลเก อนุตฺตร

ศีลเป็นเยี่ยมในโลก (ที่มา : ขุททกนิกายชาดก เอกนิบาต)

ส วาเสน สีล เวทิตพฺพ

ศีลพึงรู้ได้เพราะการอยู่ร่วม (ที่มา : ขุททกนิกาย อุทาน)

สญฺญมโต เวร น จียติ

เมื่อคอยระวังอยู่ เวรย่อมไม่ก่อขึ้น (ที่มา : ทีฆนิกาย มหานิบาต)

สีล รกฺเขยฺย เมธาวี

ปราชญ์พึงรักษาศีล (ที่มา : ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ)

พระธีรวัฒน์ จนฺทโสภโณ วัดไผ่เงินโชตนาราม

14