Урок без названия

Жоңғар басқыншыларына қарсы Отан соғысының басталуы.

Бүгінгі табағымызда Жоңғар мемлекетінің құрылуы мен басқыншылық жорықтарының себептерін талқылаймыз. Жоңғар шапқыншылығының зардаптарын, демографиялық өзгерістерді анықтаймыз. Халық ауыз әдебиеті мен музыка туындыларының тарихи дереккөзі ретіндегі құндылығын бағалаймыз.

Атақты салқам Жәңгірдің ханның баласы. Тәуке ханның басты мақсаты – ыдырай
бастаған хандықтағы саяси жағдайды
реттеуге күш салу. Құқықтық тәртіп
пен мемлекеттік құрылымның негізгі
белгілерін айқындайтын «Жеті жарғы»
заңдар жинағын жасады.

​

​Тәуке хан
1682-1715 ж.

Кіші жүзде - Әбілқайыр

Орта жүзде - Болат, Сәмеке, Күшік

Ұлы жүзде - Жолбарыс

​Еділ қалмақтары

​Жоңғарлар

​Башқұрттар

​Орал казактары

​Сібір казактары

​VIII ғасырдың басында Қазақстан аумағына қауіп төндіріп тұрғандар

Жоңғар мемлекетінің құрылуы.

• 1635 жылы Батыр қонтайшы бастаған Жоңғар хандығы құрылды.

• 1640 жылы "Далалық жарғы" деген атпен әскери және азаматтық заңдар жинағын шығарды.

• Жауынгерлерінің жалпы саны 100 мыңға дейін жететін қуатты атты әскер шығара алды.

• XVIII ғасырдағы неміс ғалымы И.Георги: "Олар мылтықтарын аттан түсіп ататын", - деп жазған.

• Жоңғар әскеріне зеңбірек жасауды тұтқынға түскен швед Иоган Густав Ренат үйретті.

• Жоңғар хандығы көрші мемлекеттердің жерін тартып алуды көздеген барынша әскерилендірілген мемлекетке айналды.

Қазақ хандығына жоңғар шапқыншылықтарының себептері

​Жоңғарлардың сауда жолы торабына бақылау орнатуға тырысуы

Алым-салық төлейтін тәуелді халықтың санын ұлғайту

Еділ қалмақтарымен байланыс орнату

​Жергілікті тұрғындарды тәуелділікте ұстау

​Шұрайлы жайылымдықтар мен сауда-қолөнер орталықтарын басып алу

"Ақтабан шұбырынды Алқакөл сұлама"

1723-1727 ж.

• Жоңғар әскерінің шапқыншылық жасауға тыңғылықты дайын болуы.

• 1722 жылы жоңғарлармен ұзақ уақыт бойы соғыс жүргізіп келген Қытай императоры Кансидің қайтыс болуы.

• Ресей империясының қазақ-жоңғар қарым-қатынастарына бейтарап саясат ұстануы.

• Қазақ хандығындағы алауыздық.

Қазақтардың жеңілу себептері және салдары.

1. Қазақ жүздерінің бытыраңқы болуы, қазақ хандығының басшылығында ауызбіршіліктің болмауы.

2. Жоңғарлардың бұл шабуылға тыңғылықты дайындалуы.

3. Қазақтардың қатты жұтқа ұшырауы.

4. Жоңғарлардың аймақта қалыптасқан геосаяси жағдайды дұрыс ескере білуі.

5. Жоңғарлардың тұтқиылдан шабуыл жасауы.

6. Жоңғар әсерінің жақсы қарулануы және соғыс қимылдарын жүргізудегі мол тәжірбиесі.

​Жоңғар шапқыншылығының салдары

• Қазақтардың үштен екі бөлігі қырғынға ұшыраған.

• Бірқатары құлдыққа сатылып кеткен.

• Халық ашаршылыққа душар болды.

• Шапқыншылқтан аман қалған халық жоңғарларға ауыр алым салық төлеп тұрды.

• Қазақ халқының біраз бөлігі көршілес шет мелекеттерге өтіп кетті.

• Қазақтардың жаппай батысқа қоныс аударуы қарақалпақтармен, түркімендермен, өзбектерме, башқұрттармен және қалмақтармен жерге таласқан даудамайға алып келді.

• Қазақтардың Орал казактарымен де Батыс Сібір орыстарымен де өзара қарым-қатынастарын шиеленістірді.