9-klass 2 Tema

​Operatsion sistemalar

​Pán múgállimi A.Bekniyazov

Operatsion sistema -kompyuter islewi ushın zárúr bolǵan barlıq ámellerdi orınlawshı programmalar kompleksi bolıp tabıladı.

OS kompyuter quramındaǵı barlıq programma hám qurılmalardı basqaradı. OSnıń eń keń tarqalǵanları stol kompyuterleri ushın Microsoft Windows, Macintosh (Mac) kompyuterleri ushın macOSX hám Linux operatsion sistemaları bolıp tabıladı.

MS Windows OS kópshilik jeke kompyuterlerge, macOS X barlıq jańa Mac kompyuterlerine aldınan juklenedi. Linux ashıq kodlı operatsion sistema bolıp, ol paydalanıwshı tárepinen ornatılıwı múmkin.

Interfeystiń bir neshe túri bar. Olardı tańlawda tómendegiler
inabatqa alınadı :

• kompyuter orınlawı kerek bolǵan wazıypalar ;

• paydalanıwshı túri jáne onıń múmkinshilikleri.
Paydalanıwshınıń grafik interfeysi - paydalanıwshı kompyuterge kirgizgen quramalı kórsetpelerdi grafika járdeminde sáwlelendiredi

Dástúrlerdiń biri paydalanıwshı ekranda kóretuǵın suwretlerdi basqarıwǵa arnalǵan bolıp, bul bólim interfeys yamasa tolıq aytqanda insan kompyuter interfeysi (HCI - Fluman-Computer Interface) dep ataladı. Bir sóz benen aytqanda insan menen kompyuter arasındaǵı baylanısqa aytıladı.Texnikanıń rawajlanıwı menen baylanıs tek ǵana insan-kompyuter arasındaǵı baylanıs emes al kompyuter-programma, programma-programma,kompuyter-qurılma arassında da
baylanıslarda sáwleleniwi múmkin.

Ádetde paydalanıwshınıń grafik interfeysi kompyuter funksiyalardı ańlatıw ushın ikonkalardan paydalanadı.
Mısalı, qolıńızdaǵı tıshqansha kursorı menen ekrandaǵı ikonkanı tańlaysız. Ekran túrli ikonkalarǵa iye hártúrli maydanlarǵa bólinedi. Bul maydanlar ayna dep ataladı.
Tórt element (áynalar, ikonkalar, tıshqansha hám kursor ) dı birlestirseńiz, WIMP (Windows, icons, mouse, pointer) payda boladı. Sol sebepli paydalanıwshınıń grafik interfeysi geyde WIMP dep te júritiledi.

​Kompyuter menen baylanıstıń taǵı bir interfeysi túri buyrıqlar qatarı interfeysi (CLI) esaplanadı.

Bul processda kompyuterge kórsetpelerdi arnawlı bir buyrıqtı jazıw arqalı kiritesiz. Bul salıstırmalı qıyın ámeliyat, sebebi:

• paydalanıwshı bul interfeysti isletiw ushın onıń barlıq buyrıqların biliwi kerek;

•paydalanıwshı buyrıqlar orfografiyasında qátege jol qoymawı kerek.

Keri jaǵdayda kompyuter buyrıqlardı túsinbeydi hám buyrıqtı orınlamawı múmkin.

Buyrıqlar qatarı interfeysinen tiykarınan kompyuter sistemalarına xızmet kórsetiwshi texnik qánigeler paydalanadı.

Paydalanıwshı grafik interfeysiniń kemshiligi, paydalanıwshı tek ikonkalar menen kórsetilgen bólimlerge kire aladı.

1.5-tapsırma

1-Menyu interfeysi hám forma interfeysi haqqında informaciya toplań. Menyu interfeysi ushın jergilikli poyezd bándirgisi yamasa banktegi maǵlıwmatlar sistemasın mısal etip alıw múmkin.
Forma interfeysi ushın mıymanxanadan bólme bánt etiwge arnalǵan veb sayttı úyreniń.

2- Hár bir interfeys túrine qanday úlgiler tapqanıńızdı aytıp beriń. Usı interfeyslerden paydalanıwdıń maqsetlerin abzallıqların túsindiriń.

3-Paydalanıwshı interfeysleri boyınsha tájiriybeńizdi klasslas doslarıńız benen bólesiń.

4-Mektepte paydalanıwshı interfeysleriniń qanday túrleri qollanıladı? Olardıń áhmiyetin dodalań.

1.5-tapsırma
1.Menyu (fransuzcha menyu ) - paydalanıwshı interfeysi bolıp, paydalanıwshı qandayda bir ámeldi orınlaw ushın ol yamasa bul tańlawı múmkin bolǵan ámeldegi buyrıqlar dizimi, sonıń menen birge, tómengi menyular (menyu astı) dizimi.

1.5-tapsırma
Forma interfeysi-https://www.booking.com bul sayt arqalı duniyadaǵı hám elimizdegi miymanxanalardaǵı bos orınlar haqqında maǵlıwmat alıw múmkin.

Bul jerden miymanxana adresi, olardaǵı bir kisi ushın 1 kúnge qansha qarjı ketiwi, xolalıǵı menen tursa qansha qarjı esaplanıwın htb maǵlıwmatlardı biliwge boladı.

Multiple Choice

-kompyuter islewi ushın zárúr bolǵan barlıq ámellerdi orınlawshı programmalar kompleksi bul

• Operasion sistema

• interfeys

• Ikonka

• Operativ yad