Амьд биед усны үүрэг, ач холбогдол

Амьд биед усны үүрэг, ач холбогдол

Сурах бичиг, хуудас 5-8

​Group project

Агуулга

Multiple Choice

Ус зайлшгүй чухал болох шалтгааныг сонгоорой.

• эсийн 80-90 хувь, биеийн жингийн 60 хувийг ус эзэлнэ

• энерги ялгаруулна

• хамгаалах үүрэгтэй

• эсэд зохицуулах үүрэг гүйцэтгэнэ

Multiple Choice

Хоёр хүчтэй цахилгаан сөрөг атом устөрөгчийн атомаар дамжин холбогдсон холбоог ............. холбоо гэнэ.

• ковалентын холбоо

• устөрөгчийн холбоо

• ионы холбоо

Ус нь орчны даралт, температураас хамааран 3 төлөвт оршдог. 

• хатуу төлөв байдалдаа мөс

• шингэн төлөв байдалдаа ус

• хийн төлөв байдалдаа уур 

хэлбэрээр харилцан өөр хоорондоо шилждэг. 

Хатуу төлөвт оршихдоо усны молекулын устөрөгчийн холбоон дахь цахилгаан статик хүч хүчтэй холбогддог, харин хийн төлөвт усны молекулууд бие биенээсээ салангид байдалд оршдог.

Multiple Choice

Цахилгаан статик хүчээр хүчтэй холбогдсон нь аль вэ?

Ус нэг төлөвөөс нөгөө төлөвт шилжихдээ дулааныг зарцуулахаас гадна ялгаруулна.

Ус харьцангуй өндөр температурт (100°C) буцалдаг, хөлдөхдөө тэлдэг шинж чанарууд нь усны молекулын устөрөгчийн холбооноос хамааралтай. 

Цэнгэг ус хэвийн даралттай нөхцөлд 100°С-д буцалж, 0°С-д хөлдөх ба 4°С температуртай үедээ хамгийн их нягттай байдаг. 

4°С-ээс доош хэмтэй болоход усны нягт багасан, эзлэхүүн нь тэлж хөнгөн болно.

Ус хөлдөхдөө эзлэхүүн нь тэлж шингэн байх үеийнхээс 10%-иар нэмэгддэг. 

Иймд мөс уснаас хөнгөн байх тул ямагт усны гадарга дээр үүснэ. 

Ус ба мөсний дотоод бүтэц ялгаатай. Мөсний молекулууд нэг нь нөгөөгөөр хүрээлүүлэн, талст торонд нь хоосон зай үүсдэгээс болж нягт нь багасдаг.
Энэ шинжийн ачаар усны гадарга дээр үүссэн мөс нь усны гүн хэсгийг хэт хөрөхөөс хамгаалж, тэнд амьд бие махбод оршин тогтнох нөхцлийг бүрдүүлнэ.

Усны биологийн үүрэг.

Амьд бие махбодод усны биологийн үүрэг их. 

1. Ус нь эсийн дотоод даралтыг хэвийн байлгаж эсийн хэлбэр бүтцийг хадгалах үүрэгтэй. 

2. Бие махбодод явагдах бодисын солилцооны болон энергийн солилцооны бүхий л урвалууд усан орчинд явагддаг. 

Multiple Choice

Хоол боловсруулах явцад өндөр молекулууд усны оролцоотой жижиг молекулууд болж задрах нь

• Гидролиз

• Конденсаци

• транспираци

Усны биологийн үүрэг.

Ус бол хамгийн түгээмэл уусгагч бөгөөд түүнд ихээхэн хэмжээний шим ба шим бус бодисууд ууссан байдаг. Учир нь амьд бие махбодын 70% орчмыг ус эзэлдэг.

Хүний үр хөврөлд агуулагдах усны хэмжээ 100% байдаг бол нас ахих тусам багасаж настай хүмүүст 50% болтлоо буурдаг. 

Эсэд усны хэмжээ буурахад бодисын солилцоо буюу эсэд явагдах химийн урвалууд удааширдаг. 

Усны биологийн үүрэг.

Хүүхдэд бодисын солилцооны эрчимт чанар өндөр, шим бодисуудын усархаг байдал илүү тул ус их зарцуулагдана. Хүүхдийн 1 кг жинд 100-150 гр ус шаардагддаг байна.

Түүнээс гадна эрхтэн тус бүрт агуулагдах усны хэмжээ мөн л ялгаатай.

Ус нь ихэвчлэн бүдүүн гэдэснээс шимэгдэж цусанд нийлэн, эд эрхтнүүдэд очдог. 

Хоол ундны хамт биед орсон усыг гаднаас авсан ус гэх ба биеийн бүх усны 80-85% орчмыг эзлэнэ. 

Харин бодисын солилцооны үед үүссэн усыг дотор ус гэх ба 10-15% байна. 100 гр нүүрс ус бүрэн исэлдэн задрахад биед 55,6 мл ус үүснэ. Ус бол бие махбодын дулаан зохицуулгын чухал хүчин зүйл болдог. Амьсгалах явцад биеэс алдагдах дулааны 25% орчим нь ууршилтаар гарах ба мөн төдий хэмжээний дулааныг арьсны гадаргуугаар хөлрөлтөөр алддаг байна. Иймээс хүний биед хоногт 2,5- 3,0 литр орчим ус хэрэгтэй.

Multiple Choice

Усны талаарх буруу хариултыг сонгоорой.

• Ус нь хатуу төлөвт бага нягттай

• Бодисын солилцоо явуулна

• амьд организм ус ууршуулж байж сэрүүцдэггүй