HÜCRE BÖLÜNMELERİ

HÜCRE BÖLÜNMELERİ

Hücre bölünmesinin nedenleri

1.Hücre büyüdükçe, çekirdek hacmi/sitoplazma miktarı arasındaki oran azalır. Bu durum çekirdeğin hücreyi yönetmesini güçleştirir.

2. Büyüme sırasında hücrenin hacmi yarı çapının küpüyle(r³) büyürken, yüzeydeki büyüme yarı çapının karesi (r²) ile olur. Bunun sonucunda hacim/yüzey oranı artar.

Böylece hücrenin;

-Madde alış verişi

-Madde iletimi,

-Artık madde atılması,

-Gaz alış verişi,

-Çekirdeğin hücredeki denetimi zorlaşır.

-Bütün bu olumsuzlukları ortadan kaldırmak için hücre bölünerek yüzeyini genişletir.

 

Soruları Çözerken Dikkat!

Hücre büyümesi ile birlikte;

-Hücrede yüzey/hacim oranı azalır.

-Hücrede hacim/yüzey oranı artar.

- Hücrede çekirdek /sitoplazma oranı azalır.

- Hücrede sitoplazma/çekirdek / oranı artar.

Multiple Choice

Hangi hücreler bölünür?

• Sinir hücresi

• Epitel hücresi

• Olgun alyuvar hücresi

• Retina hücresi

Multiple Choice

Hücre döngüsü sırasında,

I. Büyüklüğündeki artış oranı

II. Hacim/yüzey oranı

III. Çekirdek hacmi/sitoplazma miktarı

IV. Glikoz derişimi/amino asit derişimi oranı

gibi değişimlerin hangileri hücrenin bölünmesine uyarıcı etki yapabilir?

• Yalnız I  

• I, II ve III 

• I, II, III ve IV

• Yalnız II 

Open Ended

Hücre döngüsü konusunda ne hatırlıyorsun?

Bir hücrenin bölünmeye başlamasından itibaren onu takip eden diğer hücre bölünmesine kadar geçen zaman aralığına hücre döngüsü denir.

-Hücre döngüsü interfaz ve mitotik (M) evreden oluşur.

Mitoz bölünme, interfaz olarak adlandırılan evreden sonra gerçekleşir. İnterfaz evresinde, hücre bölünmeye hazırlanır. Bu evrede hücrenin hacmi büyür; organeller, DNA ve sentrozom kopyalanır. İnterfaz evresinden sonra mitoz bölünme başlar. Mitoz bölünme sırayla profaz, metafaz, anafaz ve telofaz olarak adlandırılan dört farklı evrede tamamlanır.

Profaz evresinde, DNA’nın proteinlerle oluşturduğu yapı olarak adlandırılan kromatin yoğunlaşarak kıvrılır ve giderek daha sıkı hâle gelir. Sıkılaştıkça kısalan ve kalınlaşan kromatinler mikroskop aracılığıyla görünebilen X şeklindeki kromozomları oluşturur. Kopyalanan kromozomlar kardeş kromatit olarak adlandırılır. Kardeş kromatitler, özdeş DNA çiftleridir ve kinetokor adı verilen bir noktada birleşir. Eşlenen sentrozomlar da zıt kutuplara gider.Hücre bölünmesi sırasında mikrotübüllerin oluşturduğu iğ iplikleri kardeş kromatitlerin ayrılmasını sağlar. Profaz evresinin sonuna doğru çekirdekçik kaybolur, çekirdek zarı parçalanarak kromozomlar serbest kalır ve iğ iplikleri uzayarak sentromer çevresinde oluşan ve kinetekor olarak adlandırılan proteinler aracılığıyla kromozomları tutar.

Metafaz evresinde, mikrotübüller tarafından oluşturulan iğ iplikleri kromozomlara tutunarak kromozomların hücrenin ortasında sıralanmasını sağlar. Bu evrede hücre bütün kromozomların hücrenin ortasında sıralandığından ve iğ ipliklerine sağlam bir şekilde tutunduğundan emin olur. Eğer kromozomlar doğru sıralanmazsa ya da iğ ipliklerine tutunamazsa bölünme işlemi durur.

Anafaz evresinde, kardeş kromatitler iğ iplikleri tarafından zıt kutuplara çekilir. Bu şekilde kardeş kromotitlerin birbirinden ayrılması sağlanır. Bu evrede hücre, yeni oluşan yavru hücrelerde her bir eş kromozomun bulunduğundan emin olur.

Telofaz evresi kardeş kromozomların kutuplara çekilmesi ile başlar. Bu evrede çekirdek zarı kromozomların etrafında yeniden oluşur. Bu şekilde kromozomlar sitoplazmadan ayrılır. Bu evrede ayrıca kromozomlar yeniden çözülmeye başlar, iğ iplikleri kaybolur ve her bir yavru hücrede çekirdekçik yeniden oluşur. Telofaz evresinde ayrıca hücre sitoplazmasının bölündüğü evre olarak bilinen sitokinez başlar.

Open Ended

Bölünebilen bir hücrenin hücre döngüsünde görülen “anafaz, profaz, interfaz, metafaz, sitokinez ve telofaz” evrelerini gerçekleşme sırasına göre yazınız.

Draw

Mitoz evrelerini basitçe çizim yapınız.

Multiple Choice

Kromozomların mikroskopta en belirgin görüldüğü evre olduğu için fotoğrafı çekilerek karyotip oluşturulabilen mitoz evresi aşağıdakilerden hangisidir?

• ANAFAZ

• PROFAZ

• METEFAZ

• İNTERFAZ

Multiple Choice

Aşağıdakilerden hangisi, yalnızca bitkilerin hücre bölünmesinde görülür?

• Boğumlanma görülmesi

• Protein sentezi gerçekleştirmesi

• Ara lamel oluşumu

• İğ ipliklerin oluşumu

Multiple Choice

Hücre döngüsünde bir hücrenin yaşam sürecindeki olaylar genlerin kontrolü altındadır. Hücre döngüsünün farklı evreleri arasındaki düzeni sağlayan G ₁, G ₂ ve M kontrol noktaları vardır. Bu noktalardaki “dur” ve “devam et” sinyalleri döngüyü düzenler.

Hücre döngüsünün kontrolünün bozulması ile ciddi sağlık sorunları ortaya çıkabilir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi hücre döngüsünün kontrolünün bozulması ile oluşabilen sağlık sorunlarından biridir?

• KANSER

• VEREM

• HEPATİT A

• KOLERA