

Anggah - Ungguhing Basa Bali
Presentation
•
Education
•
10th Grade
•
Practice Problem
•
Hard
Dayu Wedayanti
FREE Resource
33 Slides • 1 Question
1
2
Multiple Select
BAGAIMANA PERASAAN ANDA SAAT INI ... ??
Sangat Senang
Bahagia
Lapar
Sedih
3
• Kawentenan basa Bali pinaka sarana masilur atur majeng parajana pamekas krama
Bali.
• Sangkaning basa punika prasida ngametuang makudang parikrama ring jagate
• Basa Bali sane katami duk riin saking panglingsir patut kawerdiang antuk setata
mabasa Bali mangda sayan waged
• Wenten 3 undagan sane jagi kaplajahin
❖Anggah-ungguhing kruna
❖Anggah-ungguhing lengkara
❖Anggah-ungguhing basa
4
PARINAMA (ISTILAH)
SADURUNG KABAOS ANGGAH-UNGGUHING BASA BALI, WENTEN MAKUDANG-
KUDANG PARINAMA KAANGGEN MAOSANG ANGGAH-UNGGUHING BASA BALI, LUIR
IPUN:
Sor Singgih Basa Bali ( I Nengah Tinggen)
b.
Unda Usuk Basa Bali ( Tim Peneliti UNUD)
c.
Warna-warni Bahasa Bali (J. Kersten, SVD)
d.
Undag-undagan Bahasa Bali (I B Udara Naryana)
e.
Anggah-ungguhing Basa Bali (Pasamuan Agung ring Singaraja warsa 1974)
f.
Tingkat-tingkatan Bicara dalam Bahasa Bali
5
SANE MAWINAN WENTEN ANGGAH-UNGGUHIN BASA BALI SAKING RANAH
TRADISIONAL, DUANING:
Wenten Catur Wangsa:
NAPI MANTEN CATUR WANGSA PUNIKA…..????
a)
Brahmana
b)
Ksatria
Tri Wangsa(Sang Singgih)
c)
Wesia
d)
Sudra
Wangsa Jaba (Sang Sor)
- Wenten Pabinayan Warna/Linggih (Jabatan) saking ranah modern, minakadi:
a.
Wentan Pejabat, Majikan, Guru, Sang Pandita, Raja, msl
b.
Wente pegawai, Buruh, Murid, Sisia, Panjak, msl
6
Tatakrama
Kawentenan Tri Wangsa miwah Wangsa Jaba puniki mawinan metu tatakrama:
-
Wangsa Jaba rikala mabaos ring Tri Wangsa patut ngangge Basa Alus
-
Wangsa Jaba rikala mabaos ring Wangsa Jaba, kangkat Mabasa Andap (kapara,
sesamen)
Kawetenan pabinayan Warna Jabatan punika mawinan metu tatakrama:
-
Pegawai, rikala mabaos ring pejabat patut ngangge Basa Alus
-
Pejabat, rikala mabaos ring pegawai, kangkat ngange Basa Andap
Undagan Anggah-ungguhing Basa Bali
Kawagedang mabasa Bali manut anggah-ungguhing patut kaselehin miwah kaplajahin
saking:
-
Anggah-ungguhing Kruna
-
Anggah-ungguhing Lengkara
-
Anggah-ungguhing Basa
7
A.
ANGGAH-UNGGUHING KRUNA
• KRUNA INGGIH PUNIKA ……????
• Pupulaning aksara suara utawi wianjana sane ngawetuang arti.
• Manut wirasannyane, kruna-kruna basa Baline kapalih dados pitung soroh,
inggih punika : (1) kruna alus mider, (2) kruna alus madia, (3) kruna alus
singgih, (4) kruna alus sor, (5) kruna andap, miwah (7) kruna kasar.
8
1.
KRUNAALUS MIDER (AMI)
Kruna Alus Mider inggih punika kruna-kruna alus sane rasa basanyane madue wiguna kakalih
, dados kaanggen nyinggihang Sang singgih, miwah kaanggen ngasorang Sang sor.
Tiosan ring punika kruna alus mider taler maderbe wangun andap.
Ring sor katurang lengkara kanggen imba nyantenang Kruna Alus Mider.
a)
Ida Peranda sampun rauh saking Jawi.
b)
Adin titiange sampun rauh saking Jawi.
c)
Ia suba teka uli Jawa. (andap)
NAPI SANE NGRANAYANG KABAOS ALUS MIDER …..???
Sajeroning tatiga lengkara ring ajeng (lengkara a,b, c) makanten pisan wenten papat kruna sane maderbe
wirasan Alus Mider inggih punika :
-
Kruna sampun
-
Kruna rauh
-
Kruna saking
-
Kruna Jawi
9
Kruna Andap
Kruna Alus Mider
-
Nawang
- uning
-
Engsap
- lali
-
Inget
- eling
-
Sanget
- banget
-
Ngadep
- ngadol
-
Tusing
- nenten
-
Ada
- wenten
-
Gede
- ageng, msl.
10
2.
KRUNA ALUS MADIA (AMA)
• Kruna Alus Madia inggih punika kruna-kruna basa Alus sane rasa basanyane
magenah ring pantaraning Alus singgih (Asi) miwah Alus sor (Aso). Kruna
Alus Madia puniki makanten pinaka variasi kruna alus tiosan. Tiosan ring
puniki, wenten kruna-kruna rasa basannyane alus madia, alus sane manengah,
utawi kirang becik yening anggen mabebaosan sane alus.
11
Kruna Andap
Kruna Alus Madia
Kruna Alus Mider
-
ene, ento
- niki, nika
- puniki, punika
-
suba
- ampun
- sampun
-
iang
- tiang
- titiang
-
nah
- nggih
- inggih
-
keto
- kenten
- sapunika
-
tusing
- ten
- nenten
-
dini, ditu
- driki, drika
- iriki, irika.
12
3.
KRUNA ALUS SINGGIH (ASI)
• Kruna Alus sane kaanggen nyinggihang Sang singgih kawastanin Kruna Alus
Singgih.Kruna Alus Singgih puniki pinaka panegep Kruna Alus Mider,
santukan Kruna Alus Singgih nenten maderbe wangun Alus Mider. Ring
kamus anggah-ungguhing basa Bali sampun kaunggahang kruna-kruna basa
Baline sane maderbe wangun Asi miwah Aso.
13
Kruna Andap
Kruna Alus Singgih
Kruna Alus Sor
-
Mati
- seda,
- padem
-
Beling
- mobot
- abot
-
Ia
- ida, dane
- ipun
-
Nepukin
- manggihin
- ngantenang
-
Madan
- mapesengan
- mawasta
-
Padidian
- ngraga
- newek
-
Pules
- makolem
- sirep
-
Panak
- oka, putra
- pianak
-
Madaar
- ngrayunang
- nuna, ngajeng
-
Meju
- makoratan
- makebotan
-
Ngenceh
- mawarih
- mabanyuh.
14
4.
KRUNAALUS SOR (ASO)
• Kruna Alus Sor inggih punika kruna-kruna basa Baline sane mawirasa alus,
kanggen ngasorang raga utawi anake tiosan sane linggihnyane sor utawi
andap.
15
Kruna Andap
Kruna Alus Sor
Kruna Alus Singgih
-
Mati
- padem
- seda, mantuk, lebar
-
Ngenceh
- mabanyuh
- mawarih
-
Ningeh
- mirage
- miring
-
Keneh
- manah
- pikayun
-
Ngomong
- mapajar, matur
- mabaos
-
Ngemaang
- ngwehein
- ngicen
-
Gelem
- sinengkaon
- sungkan
-
Ngaba
- muat
- makta
-
Baan
- antuk
- olih
-
Awak
- dewek
- angga
-
Meju
- makebotan
- makoratan.
16
5.
KRUNA MIDER
• Wirasan Kruna Mider yening imbangang ring wirasan Kruna Alus Mider sering
ngawetuang pikayunan sane bingung, duaning inggian Kruna Mider miwah Alus
Mider pacang dados kanggen nyinggihang Sang sane patut kasinggihang taler dados
kanggen ngasorang sang sane patut sorang.Pabinannyane, Kruna Alus Mider pastika
maderbe wangun andap, Kruna Mider nenten maderbe wangun andap utawi wangun
sane tiosan.
• Dadosnyane, Kruna Mider inggih punika kruna-kruna basa Baline sane maderbe
wangun wantah asiki, nenten maderbe wangun alus, taler neneten maderbe wange
tiosan, mawinan dados mideran/mailehan sajeroning mabaosan.
17
Conto Kruna Mider :
-
Kija
- tembok
-
Nyongkok
- clana
-
Spidol
- radio
-
Bunter
- gilik
-
Sendeh
- galak
-
Sepatu
- pulpen, msl.
18
6.
KRUNA ANDAP
• Duke riin, Kruna Andap puniki kawastanin kruna lepas hormat utawi Kruna
Kapara, inggih punika kruna-kruna sane rasa basanyane andap (endep),
nenten alus miwah nenten kasar. Kruna-kruna puniki kanggen mabaos antuk
anake sane sesamen wangsa, sasamen linggih utawi Asng singgih ring Sang
sor. Manut J. Kersten, S.V.D. kanggen mabaos antuk golongan
atas ring golongan bawah. Kruna Andap matiosan ring Kruna Mider. Yening
Kruna Mider nenten maderbe wangun tiosan, Kruna Andap maderbe wangun
alus.
19
Conto Kruna Andap :
-
suba
- teka
-
mara
- aba
-
dingeh
- ngenceh
-
ngigel
- madaar
-
panak
- alih
-
eda
- beli
-
meme
- bapa
-
mai
- malali
-
bangun
- pules, msl.
20
7.
KRUNA KASAR
• Kruna KAsar inggih punika kruna-kruna basa Baline sane rasa basannyane
kaon, saha ketah kanggen mabaos ri kalaning brangti, ri kalaning marebat
utawi mamisuh.
21
Kruna Andap
Kruna Kasar
-
Mati
- Bangka
-
Madaar
- ngamah, nidik,
-
Icing
- ake
-
Cai/nyai
- iba
-
Munyi
- peta
-
Pules
- medem, memelud.
22
B. ANGGAH-UNGGUHING LENGKARA
• Duaning basa Bali maderbe kruna-kruna masor singgih, janten sampun
lengkara basa Baline kawangun antuk kruna-kruna sane masor singgih sakadi
sane sampun kabaos ring ajeng. Duaning asapunika lengkara-lengkara sane
metu taler madue wirasa matios-tiosan manut ring kruna-kruna sane
ngwangun lengkara punika. Malarapan antuk wirasanipun, lengkara basa
Baline kaepah dados nemnem inggih punika : (1) lengkara alus singgih, (2)
lengkara alus madia, (3) lengkara alus sor, (4) lengkara alus mider, (5)
lengkara andap, (6) lan lengkara kasar.
23
1. LENGKARA ALUS SINGGIH
Lengkara alus singgih inggih punika lengkara basa Bali sane mawirasa alus,
kaanggen nyinggihang sang singgih.
Ceciren utama lengkara alus singgih nganggen kruna pangentos Ida, Ratu,
Dane.
Umpami : a. Dane sampun numbas mobil.
b. Bapak Bupati kantun madue oka alit-alit.
24
2. LENGKARA ALUS MADIA
Lengkara alus madia inggih punika lengkara basa Bali alus sane
maderbe wirasa makanten kirang alus utawi kantun madia.
Ciri utama lengkara alus madia nganggen kruna tiang, jero, lan
ragane.
Umpami: a. Tiang nunasang antuk linggih jerone?
25
3) LENGKARA ALUS SOR
Lengkara alus sor inggih punika lengkara sane ngawetuang
wirasa alus saha kaanggen ngasorang raga utawi ngasorang anake
tiosansane linggihnyane soran.
Ceciren
utama
lengkara
alus
sor
nganggen
kruna
pangentos titiang lan ipun.
Umpami : a. Ipun kantun nguwug bale Bali
b. Titiang sampun nunas i wau
26
4) LENGKARA ALUS MIDER
• Lengkara alus mider inggih punika lengkara sane kaanggen mabaos olih sang
kairing mabaos. Ceciren utama lengkara alus mider madaging kruna
pangentos iraga miwah druene.
27
5) LENGKARA ANDAP
• Lengkara andap inggih punika lengkara basa Bali sane maderbe wirasa biasa,
nenten kasar taler nenten alus. Ceciren utama lengkara andap nganggen kruna
pangentos icang, iang, cai, nyai, raga, bena, I bapa.
28
6) LENGKARA KASAR
• Lengkara kasar inggih punika lengkara basa Bali sane madue wirasa kaon.
Yadiastun asapunika nenten ja makasami kruna-kruna sane ngwangun
lengkara kasar punika kruna kasar. Ceciren utama lengkara kasar madaging
kruna pangentos iba, ake, kai, cicinge, polone lan bangsate.
29
C.
ANGGAH-UNGGUHING BASA
Basa Alus singgih inggih punika bahasa baline sane rasanipun alus
kaanggen mabaos antuk anake linggih nyane soran ring sang sane
linggihnyane singgihang
“Ratu Pranda sampun wusan muput sajeroning polah-palih yadnya sane
kamarginag ring pura dalem. Sane mangkin ida pacang matulak wali ka
Badung santukan wenten parikrama.”
30
Basa alus sor inggih punika basa alus sane kaanggen ngasorang
raga utai ngsorang anake tiosan duaning linggih nyane patut
kasorang. Umpami
“Bapa maderbe pianak kalih diri, sane duuran sampun makarya
ring dinas pendidikan ngawit warsa 2018. Pianak sane alitan
wamu kelas nem ring sekolah dasar. Ipun sakulawarga mangkin
meneng ring Desa Denbukit.”
31
Basa Alus Madia inggih punika basa alus sane kabaosang
pantaraning basa alus singgih miwah alus sor santukan
akehan krunanyane mawit saking basa punika nanging
nenten jangken kabaosang. Umpami
“Tiang ten polih galah malajah daweg tes pegawi nika,
santukan meweh tiang nyawis soal-soal
nika, ragane punapi daweg nika, lulus ring dinas
kebersihan?
32
Basa Alus Mider inggih punika basa aluse sane dados keanggen nyinggihang
turmaning dados kaangen ngasorang. Basa alus puniki pacang akeh nganggen kruna-
kruna Ami (Alus Mider)
“Sane mangkin ngiring iraga sareng-sareng sami nunas ica majeng Sang Hyang
Widhi antuk pasuecan mangkin. Dumogi kahanan puniki stata kapolihang majeng
iraga sareng sami kantos riwekasan.”
33
Basa Andap inggih punika basa sane kaanggen ring pagubugan serahina
majeng kulawarga, sawitra, miwah sameton sane wirasan basanyane nenten
alus nanging nenten taler kasar. Manut para wagmi basa Bali, basa Andap taler
kaparinama Basa Kapara, Basa Sesamen. Umpami:
“Beli Wayan ane suba uli pidan kenal ajak Iluh, ane malu beli ngorahang
lakar ngajakin Iluh malali, kanti ping telu suba liwat Galungan lan Kuningan
tusing masi payu beli ngajakin malali, apake janjin beline suba mengkarat?”
34
Basa Kasar inggih punika Basa Baline sane rasa basa ipun kaon, ketah kaanggen ri tatkala marebat miwah
manah brangti santukan kahanan sane nenten becik.
Bahasa kasar kapalih dados kalih paos:
-
Basa kasar pisan inggih punika basa Baline sane rasa bahasanipun yukti-yukti kaon, sering keanggen
marebat utawi mamisuh;
Jeleme Tendas Keleng Totonan tusing dadi orahang ajak bungut……………….
-
Basa Kasar Jabag inggih punika basa baline sane rasa basanipun biasa, nanging kaanggen mabaos ring
sang sane patut kasinggihang ( bahasa biasa sane iwang antuka nganggen)
“Om Swastiastu, Pak guru suba teka uli Singaraja? Punapi gatra mangkin, enggken asane malajah ditu pak?
Tiang yen suba tamat masuk lakar kuliah di Singaraja, kira-kira engken pendapat bapak, setuju apa sing?”
Show answer
Auto Play
Slide 1 / 34
SLIDE
Similar Resources on Wayground
28 questions
SESORAH KELAS XI
Presentation
•
11th Grade
31 questions
El debate: Función, Estructura y Características
Presentation
•
10th - 11th Grade
28 questions
Wangun Kruna Basa Bali
Presentation
•
10th Grade
27 questions
Laboratorium IPA dan Peralatannya
Presentation
•
10th Grade
26 questions
Derajat Keasaman
Presentation
•
10th Grade
24 questions
FILIPINO 10
Presentation
•
10th Grade
24 questions
Larutan Elektrolit dan Non Elektrolit
Presentation
•
10th Grade
26 questions
Larutan Penyangga
Presentation
•
11th Grade
Popular Resources on Wayground
20 questions
Math Review
Quiz
•
3rd Grade
15 questions
Fast food
Quiz
•
7th Grade
20 questions
Context Clues
Quiz
•
6th Grade
20 questions
Inferences
Quiz
•
4th Grade
19 questions
Classifying Quadrilaterals
Quiz
•
3rd Grade
20 questions
Figurative Language Review
Quiz
•
6th Grade
20 questions
Equivalent Fractions
Quiz
•
3rd Grade
10 questions
Identify Fractions, Mixed Numbers & Improper Fractions
Quiz
•
3rd - 4th Grade
Discover more resources for Education
10 questions
Fact Check Ice Breaker: Two truths and a lie
Quiz
•
5th - 12th Grade
10 questions
Video Games
Quiz
•
6th - 12th Grade
10 questions
Test Your Knowledge with 15 Fun Trivia Questions
Interactive video
•
6th - 10th Grade
15 questions
Memorial Day Trivia
Quiz
•
KG - 12th Grade
12 questions
Name that Candy
Quiz
•
KG - 12th Grade
20 questions
Guess The App
Quiz
•
KG - Professional Dev...
30 questions
K/H Final Review Part 1
Quiz
•
9th - 12th Grade
40 questions
NCFE Earth and Environmental Science Released Test
Quiz
•
9th - 12th Grade