ความปลอดภัยในการทำงาน

1

ความปลอดภัย

ในการทำงาน

ความหมายของความปลอดภัย

ความปลอดภัย (Safety) หมายถึง สภาพที่ปลอดภัยจากอุบัติเหตุ

ต่างๆ ที่เกิดต่อร่างกาย ชีวิต หรือทรัพย์สินในการปฏิบัติงาน

อุบัติเหตุ (Accident) หมายถึง เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นอย่างไม่

คาดหมายและเมื่อเกิดขึ้นแล้วมีผลกระทบต่อการท างาน ท าให้ทรัพย์สิน
เสียหายหรือบุคคลได้รับบาดเจ็บ

ภัย (Hazard) เป็นสภาพการณ์ซึ่งมีแนวโน้มที่จะก่อให้เกิดการ

บาดเจ็บต่อบุคคลหรือความเสียหายต่อทรัพย์สินหรือวัสดุ หรือ
กระทบกระเทือนต่อขีดความสามารถในการปฏิบัติการของบุคคล

อันตราย (Danger) หมายถึง ระดับความรุนแรงที่เป็นผล

เนื่องมาจากภัย (Hazard) อันตรายจากภัยอาจจะมีระดับสูงมากหรือน้อยก็ได้
ขึ้นอยู่กับมาตรการในการป้องกัน

สาเหตุของอุบัติเหตุ

สาเหตุหลักของการเกิดอุบัติเหตุมี 3 ประการ ดังนี้

สาเหตุที่เกิดจากมนุษย์ (Human Cause)
มีจ านวนสูงที่สุด คือ มีถึงร้อยละ 88 ของจ านวนการเกิดอุบัติเหตุทุกครั้ง ตัวอย่างเช่น
ความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ การท างานไม่ถูกวิธี ความประมาท การมีนิสัยชอบเสี่ยงในการ
ท างาน หยอกล้อกันระหว่างท างาน แต่งกายไม่เหมาะสม สภาพจิตใจ เป็นต้น

สาเหตุที่เกิดจากความผิดพลาดของเครื่องจักร (Mechanical Failure)
มีประมาณร้อยละ 10 ของการเกิดอุบัติเหตุทุกครั้ง ตัวอย่างเช่น ส่วนที่เป็นอันตรายของ
เครื่องจักรไม่มีเครื่องป้องกัน เครื่องจักรและเครื่องมือช ารุดบกพร่อง การวางผังโรงงานไม่
เหมาะสม สภาพแวดล้อมในการท างานไม่ปลอดภัย เป็นต้น

สาเหตุที่เกิดจากธรรมชาติ (Acts of God)
มีประมาณร้อยละ 2 ของการเกิดอุบัติเหตุทุกครั้ง เป็นสาเหตุที่เกิดขึ้นโดยธรรมชาติ
นอกเหนือการควบคุม ตัวอย่างเช่น เกิดพายุ น ้าท่วม ฟ้าผ่า แผ่นดินไหว เป็นต้น

ผลการสูญเสียที่เกิดจากอุบัติเหตุ

ในการปฏิบัติงาน

1.3 การสูญเสียที่คิดเป็นเงินซึ่งนายจ้างหรือรัฐบาลต้องจ่าย

โดยตรงให้แก่ผู้ที่ได้รับอุบัติเหตุจากการท างาน เช่น

ค่ารักษาพยาบาล เงินทดแทนที่ต้องจ่ายโดยรัฐหรือ

โรงงาน ค่าท าขวัญ

ผลการสูญเสียที่เกิดจากอุบัติเหตุในการท างาน สามารถแบ่งออกได้ดังนี้

การสูญเสียโดยตรง

1.1 ได้รับบาดเจ็บ พิการ หรือเสียชีวิต และอาจท าให้ผู้อื่น

ได้รับอันตรายด้วย

1.2 ท าให้อุปกรณ์ เครื่องมือ เครื่องจักร ตลอดจนทรัพย์สิน

อื่นๆ ช ารุดเสียหาย

2.5 ท าให้คนงานขวัญเสีย เกิดความกลัว ประสิทธิภาพการท างานลดลง

การสูญเสียทางอ้อม

การสูญเสียทางอ้อม คือ การสูญเสียซึ่งมักจะคิดไม่ถึงหรือไม่ค่อยได้คิดว่าเป็นการ

สูญเสีย ลักษณะการสูญเสียที่แฝงอยู่ไม่ปรากฏเด่นชัด มีลักษณะดังนี้

2.1 สูญเสียแรงงานของลูกจ้างที่ได้รับบาดเจ็บ จะต้องใช้เวลาพักฟื้นจนกว่าจะหาย

2.2 ท าให้ปริมาณผลผลิตขาดหายไป ผลิตให้ผู้ใช้ไม่ทันเวลา เงินรางวัลโบนัสประจ าปี

ลดน้อยลงไป

2.3 สูญเสียผลก าไรส่วนหนึ่งไป เนื่องจากลูกจ้างบาดเจ็บและเครื่องจักรหยุดท างาน

2.4 ครอบครัวต้องสูญเสียก าลังหลัก ก าลังใจ และสูญเสียรายได้

ปฏิบัติงานตามขั้นตอนการท างาน

หลักความปลอดภัยในการปฏิบัติงาน

ความปลอดภัยในการปฏิบัติงานไม่ใช่เรื่องของใครคนใดคนหนึ่ง เป็นเรื่องที่ทุกฝ่ายต้อง

ตระหนักและให้ความส าคัญ หลักความปลอดภัยในการปฏิบัติงานต้องค านึงถึงเรื่องดังต่อไปนี้

จะต้องยอมรับและปฏิบัติตามกฎความปลอดภัยของโรงงานโดยเคร่งครัด

ใช้เครื่องมือให้ถูกวิธี ถูกขนาด และถูกกับงาน

แต่งกายให้ถูกต้องตามระเบียบของโรงงาน และใช้เครื่องป้องกันอันตราย
ทุกครั้งที่ปฏิบัติงานที่ก าหนดก าหนดให้ใช้เครื่องป้องกัน

หลีกเลี่ยงการใช้อุปกรณ์ เครื่องมือหรือเครื่องจักรที่ช ารุดเสียหาย หรืออยู่
ในสภาพที่ไม่เหมาะสมต่อการใช้งาน

เก็บรักษาอุปกรณ์และเครื่องมือที่ใช้ในการท างานให้เป็นระเบียบ
เรียบร้อยอยู่เสมอ เมื่อน าไปใช้งานต้องเก็บไว้ให้ถูกจุดทุกครั้ง

หลักความปลอดภัยเมื่อปฏิบัติงาน

เกี่ยวกับเครื่องจักร

ใช้เครื่องจักรอย่างระมัดระวัง ปฏิบัติงานตามคู่มือหรือขั้นตอน
ที่ก าหนด
อย่าถอดเครื่องมือนิรภัยหรือที่ครอบป้องกันอันตรายออกจาก
เครื่องจักรเด็ดขาด

ห้ามใช้เครื่องจักรโดยไม่มีหน้าที่หรือไม่ได้รับการอบรมมาก่อน

สวมใส่อุปกรณ์ป้องกันอันตรายที่เหมาะสมกับงาน

ระวังอย่าให้มือหรือส่วนหนึ่งของร่างกายเข้าใกล้จุดหมุนหรือส่วนที่เคลื่อนไหว
ของเครื่องจักร

ขณะเครื่องจักรก าลังท างานอย่าปรับแต่งท าความสะอาดหรือพยายามดึง
ชิ้นงานที่ติดขัดโดยไม่หยุดเครื่องจักรก่อน

สวมใส่เสื้อผ้าที่กระชับ ไม่ควรสวมใส่เครื่องประดับที่อาจถูกเครื่องจักรหนีบ
หรือดึงเข้าไปได้

ขณะตรวจ แก้ไข หรือซ่อมแซมเครื่องจักรให้แขวนป้ายเตือน และใส่กุญแจ
ล็อกตลอดเวลา
ก่อนการปฏิบัติงานต้องตรวจสอบสภาพเครื่องจักรว่าอยู่ในสภาพดีพร้อม
ใช้งาน
หากพบเครื่องจักร เครื่องมือนิรภัย หรือที่ครอบป้องกันอันตรายช ารุดหรือสูญ
หายให้แจ้งหัวหน้างานทันที

อุบัติภัยจากอัคคีภัย

การเกิดอัคคีภัยหรือเพลิงไหม้ ต้องมีองค์ประกอบหลักครบ 3 ประการ คือ

เชื้อเพลิง ซึ่งอาจจะอยู่ในสถานะเป็นของแข็ง ของเหลว หรือก๊าซ เช่น
ไม้ กระดาษ น ้ามันเบนซิน ก๊าซหุงต้ม เป็นต้น

อากาศ ที่มีออกซิเจนในอัตราไม่ต ่ากว่าร้อยละ 15 ออกซิเจนเป็นสาร
ช่วยให้เกิดการลุกไหม้

ความร้อน บริเวณนั้นมีอุณหภูมิที่เหมาะสมพอที่จะท าให้เชื้อเพลิงนั้น
เกิดเปลวไฟขึ้นได้

1.1 อุปกรณ์ไฟฟ้า การใช้อุปกรณ์ไฟฟ้าที่ไม่ได้มาตรฐานหรือผิดประเภท

1.2 การสูบบุหรี่หรือการจุดไฟ ในบริเวณที่มีเชื้อเพลิงไวไฟ

การทิ้งก้นบุหรี่ ไม้ขีดไฟที่ติดไฟแล้วลงถังขยะ

1.3 สะเก็ดไฟ ประกายไฟ หรือเปลวไฟ จากการเชื่อมและตัดโลหะ

1.4 สภาพบรรยากาศที่มีสิ่งปนเปื้อน ก่อให้เกิดการระเบิดได้

2.1 เพลิงประเภท ก. ได้แก่ เพลิงที่ไหม้จากวัสดุธรรมดา เช่น ไม้ กระดาษ ผ้า ฯลฯ การ

ดับเพลิงประเภทนี้ต้องใช้ความเย็นและความเปียกชื้น

2.2 เพลิงประเภท ข. ได้แก่ เพลิงที่เกิดจากวัสดุไวไฟ เช่น น ้ามันเบนซิน สี ก๊าซหุงต้ม หรือ

ของเหลวไวไฟต่างๆ การดับเพลิงประเภทนี้ต้องครอบคลุมเพลิง คือ ป้องกันไม่ให้ออกซิเจนเข้าไป
ช่วยให้เกิดไฟติด

2.3 เพลิงประเภท ค. ได้แก่ เพลิงที่เกิดจากอุปกรณ์ไฟฟ้า เช่น มอเตอร์ สวิตช์

การดับเพลิงประเภทนี้ต้องใช้สารดับเพลิงที่ไม่เป็นสื่อไฟฟ้า

สาเหตุของการเกิดอัคคีภัย
1.

ชนิดของเพลิงไหม้
2.

สารดับเพลิงเป็นสารที่ใช้เพื่อตัดองค์ประกอบของการเกิดเพลิงไหม้ เช่น ลดความร้อน หรือ

ก าจัดออกซิเจน การใช้สารดับเพลิงขึ้นอยู่กับสภาพของเพลิงที่เกิดขึ้น สารดับเพลิงที่ใช้กันมีดังนี้

3.1 น ้า (Water) เป็นสารดับเพลิงที่ใช้กับเพลิงที่เกิดจากวัสดุธรรมดา เช่น ไม้ กระดาษ

3.2

คาร์บอนไดออกไซด์ (Carbondioxid) จะประกอบไปด้วยก๊าซคาร์บอนได

ออกไซด์ภายใต้ความดัน สามารถน าไปดับเพลิงได้ทุกประเภท

ลักษณะของ

ถังคาร์บอนไดออกไซด์

ลักษณะของ

ถังโฟม

3.3 โฟม (Foam) โฟมเป็นสารดับเพลิงที่มีลักษณะ

เป็นฟองผลิตจากการผสมระหว่างโซเดียมไบคาร์บอเนต
กับสารละลายอะลูมิเนียมซัลเฟต เหมาะส าหรับใช้
ดับเพลิงที่เกิดจากวัสดุไวไฟ เช่น น ้ามันเชื้อเพลิง ก๊าซหุง
ต้ม เป็นต้น

สารดับเพลิง
3.

3.4 ผงเคมีแห้ง (Dry chemical) ผงเคมีสามารถ

ใช้ดับเพลิงได้ทุกชนิด แต่มีข้อเสียคือจะท าให้บริเวณเพลิง
ไหม้สกปรกไปด้วยผงเคมี

4.4 การฝึกอบรมผู้ปฏิบัติงาน ผู้ปฏิบัติงานทุกๆ คนจะต้องทราบ

และเข้าใจเกี่ยวกับกฎ ระเบียบ หรือวิธีปฏิบัติที่ปลอดภัย เพื่อให้พนักงาน
ปฏิบัติตนได้อย่างถูกต้องไม่เป็นต้นเหตุของการเกิดอัคคีภัย

การป้องกันการเกิดอัคคีภัย
4.

4.1 ระบบไฟฟ้า การเลือกใช้อุปกรณ์ไฟฟ้าทุกชนิดจะต้องมีคุณสมบัติเหมาะสมกับพื้นที่

ที่ใช้งาน เมื่อเป็นพื้นที่ที่มีไอระเหยของสารไวไฟ อุปกรณ์ไฟฟ้าต้องเป็นชนิดกันการระเบิดได้
(Explosion proof) และหลังใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าควรปิดสวิตช์และดึงปลั๊กออกทุกครั้ง

4.2 การบ ารุงรักษาเครื่องจักร หมั่นตรวจตราและซ่อมบ ารุงอุปกรณ์ เครื่องจักรต่างๆ

อย่างเป็นระบบและสม ่าเสมอให้อยู่ในสภาพที่ดี เพื่อมิให้เกิดอัคคีภัยจากการช ารุดหรือความ
บกพร่องของอุปกรณ์

4.3 การส ารวจและตรวจสอบ ความเป็นระเบียบเรียบร้อยทั้งใน

อาคารและนอกอาคาร การแยกจัดเก็บสารเคมีอย่างถูกวิธีตามเอกสาร
ข้อมูลความปลอดภัยเกี่ยวกับเคมีภัณฑ์ (Material Safety Data Sheet)

การท างานเกี่ยวกับระบบไฟฟ้ารถยนต์ ระบบคลัตช์ ควรปลดขั้วแบตเตอรี่ออกก่อน
เพื่อป้องกันการลัดวงจรและการเกิดอัคคีภัยจากไฟฟ้า

การป้องกันอุบัติภัยในโรงงานซ่อมรถยน

ต์

การท างานในโรงงานซ่อมรถยนต์อาจเกิดอันตรายขึ้นได้ตลอดเวลา ดังนั้นเพื่อเป็นการ

ป้องกันอันตรายที่อาจจะเกิดขึ้นจึงมีความจ าเป็นที่ช่างจะต้องทราบ ซึ่งรายละเอียดมีดังนี้

อย่าบัดกรี เชื่อมหรือตัดถังน ้ามันรถยนต์จนกว่าจะล้างน ้ามันที่ตกค้างออกให้หมด

ข้อต่อท่อน ้ามันในรถยนต์ต้องตรวจสอบอยู่เสมออย่าให้รั่ว น ้ามันเชื้อเพลิงที่รั่วถ้าพุ่ง
ออกมาถูกประกายไฟหรือท่อไอเสียอาจจะเกิดการลุกไหม้ได้ ดังนั้นเพื่อความ
ปลอดภัยควรมีอุปกรณ์ดับเพลิงไว้บริเวณปฏิบัติงาน

การยกเครื่องยนต์ออกจากตัวถังรถ ควรตรวจสอบอุปกรณ์ส าหรับการยกให้
เรียบร้อย

การขึ้นแม่แรงต้องขึ้นในจุดที่แข็งแรงและใช้ขาตั้งรองในต าแหน่งเหมาะสม
ห้ามใช้แม่แรงยกรถไว้ แล้วเข้าไปปฏิบัติงานใต้รถเป็นอันขาด และในขณะขึ้น
แม่แรงควรใช้ลิ่มหรือขอนหนุนล้อรถ

น ้ายาของแบตเตอรี่เป็นกรดอย่างแรง เมื่อสัมผัสร่างกายให้ล้างด้วยด่างอย่าง
อ่อน

ไม่ควรเปิดฝาหม้อน ้าหลังจากดับเครื่องยนต์ใหม่ๆ ควรรอจนกระทั่งเครื่องเย็น
แล้วจึงเปิด

การบริการเกี่ยวกับของเหลวรถยนต์ ถ้าเครื่องยนต์ท างานมาระยะหนึ่งควร
ระมัดระวังเกี่ยวกับความร้อนจากของเหลวที่ถ่ายออกเป็นพิเศษ

อย่าใช้น ้ามันเบนซินล้างท าความสะอาดชิ้นส่วนและสิ่งอื่นๆ เพราะน ้ามัน
เบนซินติดไฟง่ายควรใช้น ้ามันก๊าดหรือน ้ามันดีเซลล้างซึ่งติดไฟได้ยากกว่า

ก่อนถอดข้อต่อท่อทางน ้ามันเชื้อเพลิงควรใช้ผ้าห่อรอบๆ ก่อนจึงถอด เพื่อ
ป้องกันน ้ามันกระจายไปถูกชิ้นส่วนที่ร้อนอาจท าให้เกิดการลุกไหม้ของไฟได้

ไม่ควรติดเครื่องยนต์ในโรงงานที่หน้าต่าง ประตูปิด หรืออากาศถ่ายเทไม่
สะดวก เพราะควันไอเสียจะเข้าสู่ร่างกายเป็นจ านวนมากท าให้เกิดการมึนงง
เพื่อป้องกันควันไอเสียเข้าสู่ร่างกายเมื่อติดเครื่องยนต์ในบริเวณดังกล่าวควรมี
เครื่องดูดควันไอเสีย หรือเป็นบริเวณที่อากาศถ่ายเทได้สะดวก

ห้ามสัมผัสน ้ามันเครื่องที่ใช้งานแล้วเป็นเวลานาน เพราะมีโอกาสเกิดมะเร็ง
ผิวหนังได้ ถ้ามีความจ าเป็นควรสวมถุงมือ ถ้าเสื้อผ้าเปียกน ้ามันเครื่องควร
เปลี่ยนทันที

ถ้าน ้ามันเบนซินรั่วลงพื้นต้องรีบท าความสะอาดและเช็ดให้แห้งทันที

ห้ามให้ฝุ่นละอองที่มาจากผ้าเบรกและผ้าคลัตช์เข้าสู่ภายในร่างกาย เพราะผ้า
เบรกและแผ่นคลัตช์ท ามาจากแร่ใยหินหรือแอสเบสทอสซึ่งเป็นสารท าให้เกิด
มะเร็งได้ ดังนั้นควรใช้น ้ายาหรือน ้าล้าง ห้ามใช้ลมเป่าเด็ดขาด

ห้ามให้ฝุ่นละอองที่มาจากผ้าเบรกและผ้าคลัตช์เข้าสู่ภายใน
ร่างกาย เพราะผ้าเบรกและแผ่นคลัตช์ท ามาจากแร่ใยหินหรือ
แอสเบสทอสซึ่งเป็นสารท าให้เกิดมะเร็งได้ ดังนั้นควรใช้น ้ายา
หรือน ้าล้าง ห้ามใช้ลมเป่าเด็ดขาด

ฟองน ้ายาท าความเย็นเครื่องปรับอากาศเป็นก๊าซพิษ ถ้า
กระจายมาถูกเปลวไฟหรือบุหรี่ที่สูบจะท าให้เกิดการไหม้
ผิวหนังที่สัมผัสได้

การดูแลโรงฝึกงาน

1.

พื้นโรงงานจะต้องสะอาดปราศจากน ้ามันหรือฝุ่นผง

ท าความสะอาดบริเวณสถานที่ปฏิบัติงานและ
คลังเก็บของให้เป็นระเบียบเรียบร้อย

2.

3.

ไม่ควรมีสิ่งกีดขวางตามทางเดิน

ควรเก็บรักษาเครื่องมือ เครื่องจักรให้อยู่ใน
สภาพดีและพร้อมใช้งานอยู่เสมอ

4.

5.

จัดให้มีเครื่องมือปฐมพยาบาลเบื้องต้นไว้ในโรงงาน

5.

จัดให้มีเครื่องมือปฐมพยาบาลเบื้องต้นไว้ในโรงงาน

วัสดุทั้งหมดที่ติดไฟได้ ควรเก็บแยกไว้เฉพาะ

6.

7.

ผ้าที่ใช้งานแล้ว ชิ้นส่วนกระดาษทรายและเศษเหล็กควรใส่ไว้ในถัง

วัสดุและชิ้นส่วนต่างๆ ควรเก็บไว้
เป็นที่ให้เรียบร้อย

8.

9.

วัสดุที่ติดไฟได้ควรเก็บไว้ในที่ปลอดภัย