Początki zimnej wojny

​Początki zimnej wojny

Ekspansja komunizmu w Europie
a) radziecka strefa wpływów – państwa, które zostały zajęte przez ZSRR w czasie II wojny, w których stacjonowała Armia Czerwona. Prawie wszystkie graniczyły z ZSRR. Zaliczamy do nich: Niemcy wschodnie, Polskę, Rumunię, Bułgarię, Czechosłowację , Węgry oraz Albanię.

b) we wszystkich państwach wprowadzano system polityczny i gospodarczy wzorowany na ZSRR;

c) władze przejmowali komuniści według takiego samego schematu:

 przeprowadza się wybory, w których wiele partii startuje z jednej listy,

 powstaje rząd wielopartyjny, w którym komuniści przejmują ministerstwa siłowe (armia, służby bezpieczeństwa) oraz propagandy,

 agenci wnikają do partii niekomunistycznych i rozbijają je od środka,

 nasilają się represje wobec opozycji niekomunistycznej,

 odsuwa się od władzy ludzi popularnych, niezwiązanych z partią komunistyczną, oskarżając ich o współpracę z faszystami,

 sfałszowanie wyborów i przejęcie pełnej władzy.

d) odmienny scenariusz w Czechosłowacji, gdzie do roku 1948 prezydentem był Edward Beneš, były premier rządu emigracyjnego. W 1948 r. komuniści przy pomocy ZSRR dokonali zamachu stanu i przejęli pełnię władzy,

e) wzrost wpływów partii komunistycznych w państwach Europy Zachodniej, szczególnie we Francji i we Włoszech. Partie komunistyczne były kontrolowane przez ZSRR,

f) Armia Czerwona nie została zredukowana i po wojnie stanowiła potężną siłę,

g) dzięki wielu zwolennikom ZSRR w państwach zachodnich rozwijał się wywiad radziecki, co zaowocowało m.in. zbudowaniem radzieckiej bomby atomowej w 1949 r.

Początki zimnej wojny
a) zimna wojna - okres od zakończenia II wojny światowej do rozpadu ZSRR, podczas którego rywalizowały między sobą USA i ZSRR oraz ich sojusznicy na bardzo wielu płaszczyznach. W okresie tym nie doszło do otwartej wojny ale nie było też prawdziwego pokoju. Zimną wojnę cechował wyścig zbrojeń, rozbudowa potencjału nuklearnego, rywalizacja dyplomatyczna, wywiadowcza oraz wojna propagandowa,

b) za początek zimnej wojny uważa się przemówienie Winstona Churchilla w Fulton 05.03.1946 r., podczas którego stwierdził on, że Europa jest podzielona żelazna kurtyną – od Szczecina nad Bałtykiem do Triestu nad Adriatykiem,

Multiple Choice

Zapoznaj się z tekstem źródłowym. Sformułowanie "żelazna kurtyna" odnosi się do:

• Podziału Europy na państwa zwycięskie i zwyciężone

• Podziału Europy na państwa demokratyczne i komunistyczne

• Granic między poszczególnymi obszarami okupowanych niemiec

Multiple Choice

"Od Szczecina nad Bałtykiem do Triestu nad Adriatykiem, w poprzek kontynentu zapadła żelazna kurtyna, a kraje na wschód od tej linii znalazły się pod panowaniem Moskwy” – to fragment przemówienia:

• Józefa Stalina

• Winstona Churchilla

• John F. Kennedy'ego

• Harry'ego Trumana

​12.03.1947 r. prezydent USA Harry Truman ogłosił doktrynę, która miała przyświecać polityce zagranicznej USA. Była to doktryna powstrzymywania, inaczej nazywana doktryną Trumana. Od tej pory USA miały pomóc militarnie i finansowo każdemu państwu zagrożonemu komunizmem. W ramach tej doktryny:
 ogłoszono plan Marshalla (1947) obejmujący pomoc w postaci surowców, żywności, bezzwrotnych kredytów. Jego celem było wsparcie odbudowy gospodarek krajów europejskich po II w.św. co miało zagwarantować utrzymanie systemów demokratycznych w tych krajach. Wprowadzono go w latach 1948 – 1952. Pomoc zaoferowano również ZSRR i państwom bloku wschodniego, które jednak odmówiły na wyraźne żądanie Stalina. Pomoc wyniosła około 17 mld dolarów.
 udzielono pomocy Grecji i Turcji, które walczyły z komunistami na własnym terytorium,
 4.04.1949 r. utworzono NATO – Organizację Paktu Północnoatlantyckiego, która skupiła

początkowo 12 krajów: USA i Kanadę, Islandię, Norwegię, Portugalię, Francję, Holandię, Belgię,

Luksemburg, W. Brytanię, Danię i Włochy, które obawiały się radzieckiej ekspansji. Państwa

członkowskie zobowiązały się nieść sobie pomoc w razie agresji z zewnątrz.

Multiple Choice

Który rok jest związany z ogłoszeniem doktryny Trumana?

• 1945

• 1947

• 1952

• 1949

Multiple Choice

Jaki był główny cel doktryny Trumana?

• Rozszerzenie wpływów USA na cały świat

• Udzielenie pomocy wszystkim krajom potrzebującym

• Powstrzymanierozprzestrzeniania się komunizmu

• Zniszczenie Związku Sowieckiego

Multiple Choice

Która organizacja międzynarodowa powstała w ramach realizacji doktryny Trumana?

• ONZ

• NATO

• ZSRR

• UE

​Problem niemiecki

a) odmienna polityka ZSRR i państw zachodnich w stosunku do okupowanych Niemiec

 ZSRR był zwolennikiem dalszego rozbicia Niemiec; sukcesywnie wprowadzał system polityczny

i ekonomiczny wzorowany na radzieckim, wyzyskiwał Niemcy wsch. ekonomicznie by uzyskać

należne ZSRR odszkodowania wojenne,

 USA i W. Brytania zaczęły popierać koncepcję utworzenia państwa zachodnioniemieckiego,

które byłoby demokratyczne i współpracowałoby z państwami zachodnimi. W 1947 r.

połączono strefę brytyjską i amerykańską tworząc Bizonię (dwustrefę). W formie protestu

przedstawiciel ZSRR wystąpił z Sojuszniczej Rady Kontroli.

b) pierwszy kryzys berliński 23/24.06.1948 – 12.05.1949 r.

 bezpośrednią przyczyną kryzysu było wprowadzenie w strefach zachodnich reformy walutowej

bez zgody ZSRR – wprowadzono markę niemiecką,

 Stalin nakazał zablokować dostawy do zachodnich sektorów Berlina; zamknięto autostrady,

linie rzeczne , linie kolejowe, odcięto dopływ prądu. USA, W. Brytania i Francja utraciły

możliwość dostarczania żywności, leków węgla itp. do zachodnich sektorów Berlina,

 celem Stalina było wymuszenie na aliantach zachodnich opuszczenie Berlina,

 alianci zorganizowali most powietrzny i prawie przez rok dostarczali wszystkie niezbędne

towary samolotami.

c) powstanie dwóch państw niemieckich – 1949 r.

 04.1949 r. – powstała Trizonia – połączono strefy zachodnie w jedną. Przeprowadzono w niej demokratyczne wybory i wyłoniono parlament, uchwalono konstytucję,

 za zgodą aliantów zachodnich we wrześniu 1949 r. powstała Republika Federalna Niemiec (RFN) . Pierwszym kanclerzem został Konrad Adenauer, stolicą zostało miasto Bonn. Zachodnie sektory Berlina przekształciły się w Berlin Zachodni. RFN otrzymały Ponic z planu Marshalla i

szybko się odbudowały. Były sojusznikiem USA. Były jednym z 6 państw które zainicjowały integracje europejską. W 1955 r. zostały członkiem NATO – zezwolono na remilitaryzację Niemiec.

 w październiku 1949 r. w radzieckiej strefie powstała Niemiecka Republika Demokratyczna (NRD). Premierem został Walter Ulbricht, a stolicą Berlin (wschodni). NRD była typowym państwem komunistycznym. Wielu Niemców decydowało się na przejście do RFN. Główną trasą przerzutu był Berlin Zachodni – wystarczyło przejść z sektora radzieckiego do innego.
d) powstanie berlińskie – 16.05.1953 r.

 Stalin umarł w 1953 r. Mieszkańcy NRD liczyli na złagodzenie polityki radz. wobec nich. Gdy tak się nie stało a władze komunistyczne ogłosiły wzrost norm produkcyjnych o 10% wybuchło powstanie. Strajki i demonstracje rozpoczęły się w Berlinie Wschodnim ale objęły całe NRD,

 powstanie zostało krwawo stłumione przez wojska radzieckie.
e) budowa muru berlińskiego – drugi kryzys berliński – 12/13.08.1961 r.

 główną przyczyną były ucieczki obywateli NRD do RFN. W latach 1947 – 1961 uciekło ok. 2,7

mln ludzi głównie młodych.

 władze NRD by temu zapobiec w ciągu jednej nocy wybudowały mur dzielący Berlin na dwie części, który stał się symbolem zimnej wojny. Był to tzw. drugi kryzys berliński.

Multiple Choice

Które wydarzenie było bezpośrednią przyczyną pierwszego kryzysu berlińskiego?

• Wprowadzenie reformy walutowej w zachodnich sektorach Berlina

• Budowa Muru Berlińskiego

• Powstanie NRD

• Wybory w RFN

Multiple Choice

Co symbolizował Mur Berliński?

• Zjednoczenie Niemiec

• Koniec zimnej wojny

• Podział świata na dwa bloki

• Współpracę międzynarodową