Axborot tehnologiyalari

Axborot texnologiyalari

By Soliha Bahodirova

​Kompyuter (inglizcha: computer – ,,kodlar berilgan dastur boʻyicha ishlaydigabilan ishlamayman'') – oldindan n avtomatik qurilma. Elektron hisoblash mashinasi (EHM) bilan bir xildagi atama. Biroq, kompyuter hisoblash ishlarini bajarishdan tashqari uning funksiyasi ancha keng. EHMlarning rivojlanishida kompyuterning bir necha avlodlarini koʻrsatish mumkin

​Kompyuter tarmogʻi, EHM tarmogʻi – axborotlarni uygʻunlashtirib almashinish maqsadida uzatish liniyalari orqali bogʻlangan alohida kompyuterlar majmui. Har qaysi axborot isteʼmolchisiga axborotlar zahiralari (maʼlumotlar bazasi, protsessor, xotira va hokazo)dan birgalikda foydalanish uchun qoʻshimcha imkoniyat yaratadi. Kichik hudud (korxona, tashkilot) doirasida foydalaniladigan kompyuter tarmogʻi lokal (mahalliy), keng hudud (oʻlka, davlat, qitʼa va boshqalar)ni qamrab oladigan kompyuter tarmogʻi global (umumlashgan) deb ataladi^[1]

​Axborot lotin tilidan tarjima qilinganda (informatio) xabardor qilish, tushuntirish, bayon etish, degan ma’nolarni anglatadi. «Axborot» so‘zi qo‘llanilishiga qarab, ko‘plab ma’nolarga ega bo‘ladi. Bu so‘zning tor ma’nosida – bu taqdim etilish shaklidan qat’iy nazar ma’lumotlar, xabarlar, dalillardir. «Axborot» so‘zining yana bir ta’rifi quyidagicha – moddiy tashuvchida qayd etilgan, vaqt va makonda tarqatilgan ma’lumotlar yig‘indisi. Ammo san’at asarlarini axborot deyish to‘g‘ri bo‘lmaydi. Axborot atamasining estetik, madaniyatshunoslik nuqtai nazaridan tushunish bilan axborotni kibernetuka, fizika, biologiya va boshqalardagi tushunish bir-biridan tubdan farq qiladi.

​Axborot xavfsizligi (inglizcha: Information Security, shuningdek, inglizcha: InfoSec) — axborotni ruxsatsiz kirish, foydalanish, oshkor qilish, buzish, oʻzgartirish, tadqiq qilish, yozib olish yoki yoʻq qilishning oldini olish amaliyotidir.

​Ushbu universal kontseptsiya maʼlumotlar qanday shaklda boʻlishidan qatʼiy nazar (masalan, elektron yoki, jismoniy) amal qiladi. Axborot xavfsizligini taʼminlashning asosiy maqsadi maʼlumotlarning konfidensialligi, yaxlitligi va mavjudligini muvozanatli,^[1] qoʻllashning maqsadga muvofiqligini hisobga olgan holda va tashkilot faoliyatiga hech qanday zarar yetkazmasdan himoya qilishdir^[2]. Bunga, birinchi navbatda, asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar, tahdid manbalari, zaifliklar, potensial taʼsirlar va mavjud xavflarni boshqarish imkoniyatlarini aniqlaydigan koʻp bosqichli xavflarni boshqarish jarayoni orqali erishiladi

​Kompyuter tarmogʻi, EHM tarmogʻi – axborotlarni uygʻunlashtirib almashinish maqsadida uzatish liniyalari orqali bogʻlangan alohida kompyuterlar majmui.