XORAZM VA MO'G'UL DAVLATI MUNOSABATLARI

​Xorazm va mo'g'ul davlati o'rtasidagi munosabatlar

By muhammadbobur toxtasinov

Sulton Muhammad 1216-yilda Sayyid Bahouddin Roziy boshchiligida Xitoyga elchilar jo'natdi

​

Elchilik aloqalari

Xitoyda bo'lib turgan Chingizxon Sulton Muhammad yuborgan elchilarni yaxshi kutib oldi. O'z huzuridagi musulmonlar savdogarlarni elchilarga qo'shib, Xorazmshohga qimmatbaho sovg'alar yubordi.

​

- Chingizxon

" Muhammad Xorazmshohga ayting, men kunchiqar tomon podshosi bo'lsam, u kunbotar tomon podshosidir. Bizning o‘rtamizda ahd-u vafo, mehr-u muhabbat va do‘stlik mustahkam bo‘lsin, o‘zaro tijorat va karvonlar bordi-keldisi yo‘lga qo‘yilsin" 

Abu Usmon Minhojiddin ibn Sirojiddin
"Tabaqoti Nosiriy"

" Bahouddin Roziy elchiligining sababi Chingizxonning tarixi va mo‘g‘ul lashkarlarining Tamg‘och, To‘kir, Tibet mamlakatlari, Chin iqlimi, Uzoq Sharqdagi istilosi haqidagi xabarlar to‘g‘risida ishonchli odamlar orqali aniq ma'lumotlar yig‘ish hamda mo‘g‘ul lashkarlarining ahvoli, sifati, soni va quroli haqida ma'lumot to‘plashdan iborat " 

Multiple Choice

Sayyid Bahouddin Roziy nechanchi yilda Chingizxon huzuriga elchi qilib jo'natilgan?

• 1214-yil

• 1216-yil

• 1215-yil

• 1218-yil

Mo'g'ullar yuborgan elchisi Mahmud Yalavochdan Xorazmshoh hukmdor Chingizxon haqida ko'proq ma'lumotlar bilishga harakat qiladi. Elchidan Xorazmshohga xizmat qilishini taklif qiladi.

​Mahmud Yalavoch

"Qadimgi va o‘rta asrlarda turkiylarda elchi, xabarchilarga nisbatan "yalavoch" atamasi ishlatilgan 

Chingizxon ishonchli kishisi Uxunni, savdogarlarga Umarxo‘ja O‘troriy, Jamol Marog‘iy, Faxriddin Dizakiy Buxoriy, Amiriddin Haraviyni boshchi qilib, 100 ta mo‘g‘ul va 450 ta musulmon savdogaridan iborat katta karvonni Turonga jo‘natadi.

​

​Katta savdo karvoni

​1218-yilda Chingizxon yuborgan katta savdo karvoni Xorazmshohlar chegara viloyati O'trorga kirib keladi. Shahar hokimi Inolchiq josuslar savdogarlar niqobi ostida keldi deb karvonni taladi va deyarli barcha odamlarni qirib tashlaydi.

O‘tror fojeasi

Multiple Choice

O'tror shahar hokimini aniqlang.

• Ibn Kafroj Bug'ro

• Jamol Marog'iy

• Uxun

• Inolchiq

​Chingizxon O'tror fojeasini eshitgach Ibn Kafroj Bug‘roni ikki mulozim bilan Xorazimshoh huzurigaq yuboradi. Xorazmshoh Ibn Kafrojni o‘ldirib ikki sherigini soch soqolini oldiritirib sharmanda qilib jo‘natib yuboradi.

​

Munosabatlarni buzilishi

-Rashiduddin Fazlulloh
"Jome at-tavorix"

" Xorazmshohning ushbu dag‘dag‘asi va qilmishi Chingizxonga juda qattiq ta'sir qildi, unda ortiq chidam va toqat qolmadi. Nafrat o‘ti bilan yonib, bir o‘zi tepalikka ko‘tarildi, bo‘yniga belbog‘ini tashlab, boshyalang yerga yotib ibodat qildi. Uch kungacha yig‘lab, xudoga nola qilib yordam so‘radi..." 

1216-yilda Irg‘iz daryosi bo‘yida (Qozog‘istonning Akto‘be viloyati) Muhammad Xorazmshohning 60 ming kishilik qo‘shini mo‘g‘ullarning 20 minglik qo‘shini bilan jang qilgan.

Ilk to‘qnashuv

Ilk to‘qnashuvda hech bir tomoning qo‘li baland kelmadi. Tun kirgach, tomonlar o‘z qarorgohiga qaytdi. Mo‘g‘ul qo‘shini o‘zlarini tin olayotgandek ko‘rsatib gulxanlar yoqadi. Aslida xorazmliklarga sezdirmasdan o‘z qarorgohlarini tark etadi.

​Natija

E'TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT