Կետադրություն

Բարդ համադասական նախադասությունների կետադրությունը

​Բառի կրկնությամբ կազմված շաղկապները հատուկ հնչերանգով են արտասանվում։ Գրավոր խոսքում դրանց կազմիչները շեշտադրվում են։ Այսպես՝ և՛ ․․․ և՛, է՛լ ․․․ է՛լ, թե՛ ․․․ թե՛, կա՛մ ․․․ կա՛մ, ո՛չ ․․․ ո՛չ։

Ըստ կանոնի՝ երկրորդ եզրից առաջ ստորակետ է դրվում։ Օրինակներ՝ «Թե՛ Արտագերսում, թե՛ամենուրեք Հրահատի մտքում Նազենին էր, աչքերի առաջ` նրա պատկերը» (Ստ. Զորյան),  «Շտապենք, Հեբո՛ս, կա՛մ դեպի մահ, կա՛մ դեպի փրկություն» (Վ․ Հարությունյան), «Քարերը մթին ընդերքում ո՛չ անձրևի տակ են եղել, ո՛չ մշուշն է նրանց լիզել» (Ա. Բակունց)։

Ցավալի է, որ գրավոր խոսքի համար հաստատված կանոնը, որ շեշտերը պիտի դրվեն, հաճախ անտեսվում է։ Այնինչ շեշտադրված նախադասությունը մղում է ճիշտ կարդալու և այդպիսով նաև ճիշտ հասկանալու գրվածը։

Լիլիթ Ափոյան

Կրկնվող շաղկապներ

Հիշի՛ր

Ստորակետ չի դրվում

Ստորակետը չի դրվում, եթե թե՛ ․․․ թե՛, կա՛մ ․․․ կա՛մ շաղկապների վերջին (երկրորդ, երրորդ ․․․) եզրից առաջ և կա։ Այսպես՝ «Այս փորձը կարող է թե՛ հաջող և թե՛ անհաջող վերջանալ» (Ա. Շայբոն), «Այդտեղ են կատարվել թե՛ հորս, թե՛ հորեղբորս հարսանիքը և թե՛ իմ կնունքը» (Ստ. Զորյան):

 

Արևը ծագեց, և թռչունները սկսեցին
երգել։

• Ես կգնամ զբոսնելու, կամ դու կգաս ինձ մոտ։

• Ես կգնամ զբոսնելու, կամ ես գիրք կընթերցեմ։

• Եթե բարդ նախադասության մասերը միանում են «և»,«ու», «կամ» շաղկապներով, և դրանցից յուրաքանչյուրն ունի իր ենթական, կամ կրկնվում է ապա  շաղկապից առաջ դրվում է ստորակետ։

Անշաղկապ կապակցությունների դեպքում դրվում է ստորակետ, եթե իրար հաջորդող գործողություններ են

​օրինակ՝

• Աշունը եկավ, սկսվեցին անձրևները։            

• Արևը ցայտում էր դաշտի վրա, մեղմ քամին թեքում էր հասուն հասկերը։

Բաղադրիչ նախադասություններից մեկը մյուսի մեկնաբանությունն է, կամ կա  պատճառահետևանքային կապ։

 Երաժիշտը նվագեց մեղեդին․ հնչյունները տարածվեցին օդում։

​եթե բաղադրիչ նախադասությունները համեմատաբար անկախ են։

Դրվում է միջակետ

​Անտանելի հոգնած էի․ քունս տանում էր։

Ծիծեռնակը ճչաց․ անձրև եկավ։