Tembang Macapat XI

Ing ngisor iki kang kalebu paugerane tembang macapat yaiku ... kajaba

• guru lagu

• dhong-dhing

• guru wilangan

• guru sastra

• guru gatra

kang diarani guru lagu yaiku ...

• tibaning swara ing pungkasaning gatra

• cacahe wanda saben sagtra

• cacahe larik ing saben sapada

• cacahe pada ing saben tembang

• watake tembang macapat

Cacahing wanda saben sagatra diarani ...

• guru gatra

• guru wilangan

• guru lagu

• guru swara

• guru sastra

Wajibe murid iku

Kudu sregep taberi sinau

Miwah gemi setiti lan ngati-ati

Manut parentahing guru

Bekti mring wong tuwo karo

Paugerane tembang macapat ing dhuwur yaiku ...

• 7u, 10u, 12i, 8u, 8o

• 7u, 9u, 12i, 8u, 8i

• 7u, 9u, 11i, 8u, 8o

• 7o, 10u, 11i, 8o, 8i

• 7o, 10u, 12i, 8o, 8i

Pahamana tuladha tembang ing ngisor iki !

Aja sira niru tindak kang tan becik

Nadyan ta wong liyo

Lamun pamuru becik

Iku kaki den estokno

Isone tembang ing dhuwur yaiku ...

• tumindake wong liya kang becik aja ditiru

• tumindake becik iku asale saka wong liyo

• tansah niru tumindak kang becik

• yen dudu wong liya ora gelem tumindak becik

• tumindak ora becik iku kudu dibuang

NGUPADI PIWULANG

Sekar pucung tambane ati kang bingung,

Ngupadi piwulang,

Wewarah ingkang sejati,

Weh pepadhang ambirat ribeding nala

Nadyan ngidung ora mung anggere mbengung,

Nggereng nggero sora,

Surasane datan isi,

Sisip sembir kepara dadi selaya

Lamun ngidung udinen swara kang melung,

Wicarane cetha,

Ngemu surasa kang edi,

Wulang wuruk mrih luhuring budi tama

Tembang ing dhuwur kalebu tembang ...

• Mijil

• Pocung

• Maskumambang

• Pangkur

• Gambuh

NGUPADI PIWULANG

Sekar pucung tambane ati kang bingung,

Ngupadi piwulang,

Wewarah ingkang sejati,

Weh pepadhang ambirat ribeding nala

Nadyan ngidung ora mung anggere mbengung,

Nggereng nggero sora,

Surasane datan isi,

Sisip sembir kepara dadi selaya

Lamun ngidung udinen swara kang melung,

Wicarane cetha,

Ngemu surasa kang edi,

Wulang wuruk mrih luhuring budi tama

Tembang ing dhuwur ana pirang gatra ...

• 4

• 3

• 5

• 6

• 12

NGUPADI PIWULANG

Sekar pucung tambane ati kang bingung,

Ngupadi piwulang,

Wewarah ingkang sejati,

Weh pepadhang ambirat ribeding nala

Nadyan ngidung ora mung anggere mbengung,

Nggereng nggero sora,

Surasane datan isi,

Sisip sembir kepara dadi selaya

Lamun ngidung udinen swara kang melung,

Wicarane cetha,

Ngemu surasa kang edi,

Wulang wuruk mrih luhuring budi tama

Apa tegese nggero sora (gatra 1,2 pada 2)? ...

• nyuwara lirih

• nyuwara banter, seru

• mbengkeluk

• nembang endah

• wewarah kebecikan

NGUPADI PIWULANG

Sekar pucung tambane ati kang bingung,

Ngupadi piwulang,

Wewarah ingkang sejati,

Weh pepadhang ambirat ribeding nala

Nadyan ngidung ora mung anggere mbengung,

Nggereng nggero sora,

Surasane datan isi,

Sisip sembir kepara dadi selaya

Lamun ngidung udinen swara kang melung,

Wicarane cetha,

Ngemu surasa kang edi,

Wulang wuruk mrih luhuring budi tama

Tegese budi tama ing gatra akhir pada katelu yaiku ...

• luput, salah

• piwulang, pitutur

• tumindak kang becik

• aweh tuntunan

• wewarah lang becik

Tembang macapat kang nduweni paugeran 8a, 8i, 8a, 8i, 7i, 8u, 7a, 8i, 12a yaiku tembang ...

• pocung

• gambuh

• durma

• asmaradhana

• sinom