11. SINIF FELSEFE DENEMESİ

Sofistlerin önemi dikkatlerini doğadan insana, evrenden topluma çevirmeleri ve insanın insan olarak Öz’ü ve dünyayla olan ilişkisi üzerine düşünmelerinden gelmektedir. Buna göre Sofistlerin insan merkezli bakış açılarının epistemolojik sonucunu en doğru şekilde aşağıdakilerden hangisi ifade eder?

• İnsan aklı her şeyi bilebilir

• Doğruluğun ölçütü insandır.

• Mutlak bilgiye ulaşılabilir

• Duyular en güvenilir bilgi kaynağıdır

• Bir takım insanlar otorite olarak kabul edilebilir

Sokrates tüm ahlaki erdemlerin bilgi formlarının olduğuna inanıyordu. Şöyle ki, adaletin ne olduğunu bildiğimizde bundan çıkan sonuç adil olabilme durumumuzdur. Buna göre Sokrates’in etik görüşüyle ilgili olarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

• Bilgi erdemdir.

• İnsan özü gereği iyidir

• Bilgi yararlıysa mutluluk getirir

• Ahlaki eylem haz veren eylemdir

• Ahlaki eylemin amacı ödeve uygun davranmaktır

Aristoteles’e göre varlığa ilişkin bilgiyi elde ederken duyular ve akıl yürütme önemlidir. Bilinen şey, duyuları etkileyen form almış maddelerdir. Nesnelere ait duyusal veriler akıl yürütmeler yoluyla bir kavramla ilişkilendirilir ve nesnelere ait kategoriler yoluyla bilgi elde edilmiş olur. Bu parçadan hareketle Aristoteles’in bilgi konusunda aşağıdaki görüşlerden hangisini savunduğu söylenebilir?

• “Bilginin kaynağı deneye dayalı olgusal dünyadır.” diyen pozitivizmi

• “Kesin ve değişmez bilgiye sezgi aracılığıyla ulaşılır.” diyen entüisyonizmi

• “Fayda sağlayan bilgi doğru bilgidir.” diyen pragmatizmi

• “Görünenlerin içinde bulunan öz doğru bilgidir.” diyen fenomenolojiyi

• “Zorunlu, kesin ve genel- geçer bilgilere akıl yoluyla ulaşılır.” diyen rasyonalizmi

Farabi var olan her şeyin Tanrı’nın bir yansıması olduğunu, ondan zorunlu bir taşmanın sonucu ortaya çıktığını ileri sürer. Tanrı özü itibariyle akıl olduğundan ondan taşan şeyler de akılsaldır. Böyle olduğu içindir ki insan akılla gerek var olanların gerekse de Tanrı’nın bilgisine erişebilir. Doğru ve erdemli bir yaşam işte bu bilgiye uygun bir yaşam olacaktır. Buna göre Farabi erdemli yaşamın ilkelerini aşağıdakilerin hangisinde bulmaktadır?

• İnsani ilişkilerde

• Metafizik alanda

• Ödev duygusunda

• Doğal koşullarda

• Koşulsuz buyrukta

Tümel kavramlar aynı nesneler için insanın düşündüğü, nesnelerin ortak yönlerine insanın vermiş olduğu adlardır. Dolayısıyla gerçekten var olan, ancak tek tek nesnelerdir. Soyut nesneler yoktur, yalnız somut nesneler vardır veya başka bir deyimle, bütün var olan nesneler somuttur, hiçbir nesne soyut değildir. Bu açıklama aşağıdaki görüşlerden hangisine karşılık gelir?

• A)Kavram realizmi

• B)Nominalizm

• C)Realizm

• D) İdealizm

• E) Rasyonalizm

Aşağıdaki görüşlerden hangisinin MS 2. yüzyıl - MS 15. yüzyıl felsefesini etkilediği söylenemez?

• A) Epikürosçuluğun dünyevi hazlardan uzak durulması gerektiği düşüncesi

• B) Aristoteles mantığının üzerinde durduğu Tanrı’nın varlığına yönelik kanıtlamaları

• C) Plotinos felsefesinin Tanrı ve ruh kavramları konusundaki düşüncesi

• D) Doğa filozoflarının ana maddeye yönelik görüşleri

• E) Stoa ahlakında yer alan iyiyi seçme özgürlüğü

Descartesçı şüphe, iyimser ve kahramanca bir şüphedir, o felsefe binasının inşa edilmesinden önce gelen bir alan temizlemedir; ilk hareket noktasıdır. Yeni bir felsefe kurmak için daha önceki bütün bilgilerin iradi olarak bir yana bırakılması, yok sayılmasıdır. Buna göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

• A) Şüphe, insana iyimser ve sarsılmaz bir ruh hali sağlar.

• B) Nesnel doğrular yoktur; tüm bilgi şüpheyle karşılanmalıdır.

• C) Şüphe, doğruya ulaşmanın hizmetine sunulmuş bir yöntemdir.

• D) Duyulara dayalı bilginin yanıltıcılığı nedeniyle doğru bilgiye ulaşılamaz.

• E) Zihnin, herhangi bir şeyi tasdik etme veya inkar etme gücüne sahip olmaması nedeniyle her şey şüphe ile karşılanmalıdır

Felsefe tarihinde bazı düşünürlerin toplum tasarımları kurguladıklarını görmekteyiz. Thomas More’un “Ütopya”sı, Campanella’nın “Güneş Ülkesi” yeryüzünde gerçekleşmesi mümkün olmayan devlet tasarımları üzerine yazılmış eserlerdir. Filozofları bu tarz bir toplum tasarımına iten düşünce aşağıdakilerden hangisi olabilir?

• A) İnsanların yaşam standardını yükseltme isteği

• B) İnsanlar arasındaki çatışmanın giderilmesi düşüncesi

• C) İdeal bir toplum düzeni kurma hayali

• D) İnsana verilen değerin artması düşüncesi

• E) İnsanların özgür olma isteği

F. Bacon’a göre doğru bilgiye ulaşmak için öncelikle zihnin ön yargılardan kurtarılması gerekir. Bu ön yargılar için “idol” kavramını kullanan Bacon, idolleri pencerenin önüne birikmiş ve gerçekleri net bir şekilde görmemize mani olan lekelere benzetir. Ona göre yüzyıllardır doğruluğu sorgulanmadan okunup ezberlenen kitapların değil, doğanın kitabının okunması gereklidir. Bu parçadan hareketle F. Bacon’un aşağıdakilerden hangisini eleştirdiği söylenebilir?

• A) Pozitif bilim anlayışını

• B) Özel olaylardan yola çıkılarak genel yargılara ulaşılmasını

• C) Gözlem ve deneye başvurulmasını

• D) Kesin olarak görülen dogmatik bilgilerin doğruluğunu

• E) Bilimsel şüphe ve araştırma anlayışını

Kant şöyle diyordu: “Yalnızca korkuyla iyi davranan bir insan, erdemli olamaz. Sadece bencil ve ihtiyatlı olur. Yalnızca kendi kurtuluşu için iyilik yapan biri iyi değildir.” Buna göre Kant’ın ahlak görüşü hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenirse doğru olur?

• Kendi sezgine uy ki, hem kendin hem de başkası için iyi olanı yapmış olasın.

• İyi olan eylem, ödevi koşulsuz olarak gerçekleştiren eylemdir.

• Bütün ahlaksal değerler bir takım soyutlamalar, hayaller ve saplantılardan ibarettir.

• İnsan doğasına yaraşan; güçlü, korkusuz, acımasız olmaktır.

• Her eylemde olabildiğince çok insanın, olabildiğince çok yararı göz önüne alınmalıdır.