Felsefe 12.sınıf TYT

Bir parça mumu yanmakta olan bir ateşin hemen yanına koyduğumuzu düşünelim. Mum yavaş yavaş eridikçe, muma ait tüm duyusal özellikler değişim geçirir. Bu durumda rahatlıkla şunu söyleyebiliriz; algılarımız aracılığı ile nesneden aldığımız bilgi, sürekli bir değişim halindedir. Nesneye ait özellik sürekli değişirken, biz yine de belli bir nesneye bakmaya devam ettiğimizi düşünürüz. Nesnenin, değişimler geçirmesine rağmen aynı nesne olduğu bilgisi gözlemsel deneyimlerimiz aracılığı ile öğrendiğimiz bir şey değil; doğuştan sahip olduğumuz bilişsel bir durumdur. Descartes’in verdiği bu örnekten hareketle aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

• Şeylerin doğası kavranamaz olduğundan bunlara ilişkin hiçbir yargıda bulunmamalıyız.

• Algılar değişenin bilgisini, akıl ise değişimin ardında değişmeden kalanın bilgisini verir.

• İnsan ruhunda gizli olarak bulunan bilgiler, doğru sorularla açığa çıkartılmalıdır.

• Algılar yanıltıcı olduğundan tüm bilgimiz görelidir

• Mutlak bilgi, tümellerin bilgisini anımsamadır.

İlk ve Orta Çağ boyunca felsefenin temel problemi metafizik olmuştu; önce varlığın neliğini sorgulayan filozoflar daha sonra onun bilgisinin nasıl edinileceği konusunu ele almışlardı. Bu durum modern felsefeyle tamamen değişmiştir; bilimdeki gelişmelerden etkilenen ve bilimi temellendirmeye çalışan modern filozofların temel konusu artık bilginin kendisi olmuştur. Buna göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

• Felsefe bilimsel gelişmelerle kesin bilgiye ulaşmıştır.

• Felsefenin temel konusu her zaman için ontolojidir.

• Bilimsel gelişmeler varlığa farklı yaklaşımları doğurmuştur.

• Modern dönemde felsefenin öncelikli konusu epistemoloji olmuştur.

• Tarihsel süreç içerisinde felsefenin konuları değişmemiştir.

Aristoteles Nikomakhos’a Etik adlı eserinde şöyle der: “O halde erdem tercihlere ilişkin bir huy; akıl tarafından ve aklı başında insanın belirleyebileceği, bizle ilgili olarak ortak alanda bulunma huyudur. Bu biri aşırılık, öteki eksiklik olan iki kötülüğün ortasıdır. Kötülük etkilenimlerde ve eylemlerde gerekenden aşırısı ya da eksikliğidir. Erdem ise ortayı bulmadır.” Buna göre Aristoteles için erdem aşağıdaki değerlerden hangisi ile ilgilidir?

• Deneyim kazanma

• Hak peşinde koşma

• Tutarlı olma

• Ölçülü olma

• Bencil olma

“Her din bir Tanrı anlayışı; her Tanrı anlayışı da bir varlık anlayışıdır.” diyen İonna Kuçuradi’nin bu sözlerini destekleyen ifade aşağıdakilerden hangisidir?

• Varlık anlayışına dayanmayan Tanrı anlayışı yoktur.

• Dinden bağımsız bir felsefi düşünce olamaz.

• Her inancın bir felsefi alt yapısı vardır.

• Tanrı olmadan varlık olamaz.

• Varlık Tanrının bir yaratımıdır.

Platon’un Menon adlı diyaloğunda Sokrates, okuma yazma bilmeyen genç bir köleye geometri problemi çözdürme isteğindedir. Problemin geometriden seçilmesi bir rastlantı değildir. Çünkü böyle bir problemin çözümüne duyular yardım edemez. Genç köle problemi çözer; böylece Sokrates insan aklının apriori bilgiyle donatılmış olduğunu da ispat etmiş olur. Buna göre Platon’un temel iddiası aşağıdakilerden hangisidir?

• Mutlak bilginin var olmadığı

• Bilgilerin doğuştan var olduğu

• Deney öncesi bilginin mümkün olmadığı

• Deneyimlerin doğru bilginin kaynağı olduğu

• Doğru bilgiye ulaşmak için bir bilgenin rehberliğine ihtiyaç olduğu

Felsefenin ortaya çıkışı “Evrenin ana maddesi nedir?” sorusuyla olmuştur. Doğanın bilinmesini temel alan bu soru zamanla yerini “İnsanın bu dünyadaki yeri ve ödevi nedir?” , “Mutluluk nedir?” , “Ahlaki bir yaşayış mümkün müdür?” sorularına bırakmıştır. Bu durumda “aşırılıklardan kaçın” , “mutlu olmak için ölçülü ol” gibi ahlaki yargılar felsefenin konusu haline gelmiştir. Bu parçaya dayanarak felsefe ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

• Felsefe nesnel konularla ilgilenmeye başlamıştır.

• Felsefe önemini kaybetmiştir.

• Konusu doğadan insana doğru yönelmiştir.

• Metafizik ağırlık kazanmıştır.

• Bilginin sınırları ile ilgilenmiştir.

Klasik bilim anlayışına göre; “Bilim insanı, her türlü ön yargısını, kültürel ve dini düşüncelerini bilimsel çalışmalara bulaştırmadan laboratuvarın dışında bırakmalıdır.” Kuhn’a göre ise, insan sosyal bir varlıktır. İçinde yaşadığı toplumun değerlerinden, mevcut bilim anlayışından etkilenir. Bilimsel çalışmalarda bu durumu göz ardı etmemek gerekir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi Kuhn’un görüşünü destekler niteliktedir?

• Bilim devrimlerle ilerler.

• Bilim insanı tarafsız olmalıdır

• Bilimsel çalışmalar objektif olmalıdır.

• Bilim insanı, geçmişin bilim anlayışından kopmalıdır.

• Bilim insanının bakış açısını içinde yaşadığı toplumun değerleriyle birlikte düşünmek gerekir.

Kant’a göre bir eylem; bir eğilimden ya da kişisel bir duygudan dolayı değil de, bir ödev bilincinden dolayı gerçekleşmişse ahlaki bir eylem olabilir. Buna göre bir kişi örneğin, bir yoksula kendi içindeki acıma duygusundan dolayı para vermişse bu eylem ahlaki değildir. Ancak aynı kişi, ‘yoksullara yardım etmek gerekir.’ diyen bir ödev bilinciyle yoksula para vermişse, o zaman bu kişinin eylemi ahlaki bir eylem olur. Buna göre bir eylemin ahlaki değerini belirleyen temel ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?

• Eylemin yöneldiği kişinin yoksul oluşu

• Eyleme hangi ilkeden hareketle karar verildiği

• Eylemin sonuçlarının fayda getirecek oluşu

• Eylemin özgür tercihlerle gerçekleşip gerçekleşmediği

• Eylemin toplumun beklentileri doğrultusunda gerçekleşmesi

Sokrates’e göre kimse kötü bildiği bir şeyi isteyerek yapmaz. Zaten insanın kötü bildiklerini iyi bildiklerine üstün tutması doğasına aykırıdır. İnsan her zaman iyiyi ister, ancak iyi sandığı aslında çoğu zaman kötüdür, böylece bilmeyerek kötüyü yapmış olur. O halde iyiyi kötüden, doğruyu yanlıştan, korkulacak şeyleri korkulmayacak şeylerden, yapılması gerekeni yapılmaması gerekenden ayırt edebilen bir insan kötülük işlemeyecektir. Sokrates’in bu görüşlerinden hareketle aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

• Ahlak, iyi ideasına dayanır.

• İyi, kişinin istediğidir.

• En yüksek iyi hazdır.

• Erdem bilgidir.

• İyi, görecelidir

Öyle hareket et ki; eylemlerinde olabildiğince çok mutluluğu, olabildiğince çok haz ile, olabildiğince çok insan için gerçekleştirebilir. “Bentham”

Buna göre Bentham’ın ahlak ilkesi aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilebilir?

• Toplumsal faydacılık

• Ödeve uygunluk

• Bireysel hazcılık

• Ilımlı ortaya uygunluk

• Bilgiye dayalılık