3-sabaq qazaq tili

Алаш - көне заманда, түркі халықтары бөліне қоймаған қауым кезінде дүниеге келген ұғым, қазақтың өз алдында ел болып хандық құрғанға дейінгі ортақ атауы. Алаш аты тарихта кездесетін ең көне атаулардың қатарына жатады. Алаш атауы бүгінгі күнге дейін түркімен, қырғыз, қазақ, ноғай т.б. халықтарының есінде сақталған. Кегентас жазуында "алты бөрі" (алты қасқыр) деген сөздің"алты алаш" мағынасын беретіні жөнінде ғылыми болжамдар бар. Алаш туралы аңыздарда мал-мүлікке жекеменшік болмаған кездегі қауым тұрмысының сілемі байқалды. Алаш деген атау Алтын Орда ыдырағаннан кейін бауырлас түрік халықтарының басын біріктіру ұраны, ортақ атауы болған сияқты.

Мәтінге қайшы ақпаратты белгілеңіз.

• Түркі халықтары бөлінбестен бұрын алаш ұғымы болған

• Алтын Ордадан кейінгі түрік халықтарында бұл сөз ұран ретінде қолданылған

• Алаш атауы бүгінгі күнге дейін түркімен, қырғыз, қазақ, қытай халықтарының есінде сақталған.

• "Алты бөрі" сөзінің "алты алаш" деген мағынаны береді деген болжам бар.

Алаш - көне заманда, түркі халықтары бөліне қоймаған қауым кезінде дүниеге келген ұғым, қазақтың өз алдында ел болып хандық құрғанға дейінгі ортақ атауы. Алаш аты тарихта кездесетін ең көне атаулардың қатарына жатады. Алаш атауы бүгінгі күнге дейін түркімен, қырғыз, қазақ, ноғай т.б. халықтарының есінде сақталған. Кегентас жазуында "алты бөрі" (алты қасқыр) деген сөздің"алты алаш" мағынасын беретіні жөнінде ғылыми болжамдар бар. Алаш туралы аңыздарда мал-мүлікке жекеменшік болмаған кездегі қауым тұрмысының сілемі байқалды. Алаш деген атау Алтын Орда ыдырағаннан кейін бауырлас түрік халықтарының басын біріктіру ұраны, ортақ атауы болған сияқты.

Асты сызылған сөзді алмастыра алмайтын сөзді белгілеңіз.

• Байырғы

• Ерте

• Бағзы

• Келте

Алаш - көне заманда, түркі халықтары бөліне қоймаған қауым кезінде дүниеге келген ұғым, қазақтың өз алдында ел болып хандық құрғанға дейінгі ортақ атауы. Алаш аты тарихта кездесетін ең көне атаулардың қатарына жатады. Алаш атауы бүгінгі күнге дейін түркімен, қырғыз, қазақ, ноғай т.б. халықтарының есінде сақталған. Кегентас жазуында "алты бөрі" (алты қасқыр) деген сөздің"алты алаш" мағынасын беретіні жөнінде ғылыми болжамдар бар. Алаш туралы аңыздарда мал-мүлікке жекеменшік болмаған кездегі қауым тұрмысының сілемі байқалды. Алаш деген атау Алтын Орда ыдырағаннан кейін бауырлас түрік халықтарының басын біріктіру ұраны, ортақ атауы болған сияқты.

Мәтінге қандай атау беруге болады?

• Алаш ұраны

• Алаш атауы

• Алты алаш

• Алаш қозғалысы

...... адамға қажет нәрсе - уақыттың қадірін білу, оның әрбір сәтін ұтымды пайдалану. Менің байқауымша, құрдастарым уақытты босқа өткізеді. Олар компьютерде отырады, ойын автоматтарына өаншама уақыттарын құрбан етеді. Соларға қарап, жаным ашиды. Қаншама мүмкіндік кетіп жатыр.

Әрине, электронды технологияларға қатты қызығамыз. Бірақ осы қызығушылық тек фильмдер көру, музыка тыңдау, ойын ойнаумен шектелу керек пе? Таңертеңнен кешке дейін компьютерден бас алмайтын достарым бар. Алғашындай ойлайтынмын: "Міне, нағыз болатын адам, компьютерден қаншама материал қарайды, оқиды, үйреніп жатыр"-деп. Ал кейін сұрасаң, "ойвын ойнадым, әлеуметтік желіде отырдым" деп таңғалдырады.

Мәтін бойынша қандай ой түюге болады?

• Құрдастарды дұрыс таңдау керек.

• Уақытты тиімді пайдалану керек.

• Уақыт барлық адамға бірдей беріледі.

• Уақытында құрдастарды пайдалану керек.

...... адамға қажет нәрсе - уақыттың қадірін білу, оның әрбір сәтін ұтымды пайдалану. Менің байқауымша, құрдастарым уақытты босқа өткізеді. Олар компьютерде отырады, ойын автоматтарына өаншама уақыттарын құрбан етеді. Соларға қарап, жаным ашиды. Қаншама мүмкіндік кетіп жатыр.

Әрине, электронды технологияларға қатты қызығамыз. Бірақ осы қызығушылық тек фильмдер көру, музыка тыңдау, ойын ойнаумен шектелу керек пе? Таңертеңнен кешке дейін компьютерден бас алмайтын достарым бар. Алғашындай ойлайтынмын: "Міне, нағыз болатын адам, компьютерден қаншама материал қарайды, оқиды, үйреніп жатыр"-деп. Ал кейін сұрасаң, "ойвын ойнадым, әлеуметтік желіде отырдым" деп таңғалдырады.

Дұрыс ақпаратты белгілеңіз.

• Автор қызығушылық тек фильмдер көру, музыка тыңдау. ойын ойнаумен шектелу керек деп ойлайды.

• Автор: "Міне, нағыз болатын адам, компьютерден қаншама материал қарайды, оқиды, үйреніп жатыр" деп ойлайды.

• Автор оның құрдастары өз мүмкіндіктерін жіберіп алып жатқандықтан, оларды аяйды.

• Автор өз достарынан үлгі алып, компьютерден бас алмай отырады.

...... адамға қажет нәрсе - уақыттың қадірін білу, оның әрбір сәтін ұтымды пайдалану. Менің байқауымша, құрдастарым уақытты босқа өткізеді. Олар компьютерде отырады, ойын автоматтарына өаншама уақыттарын құрбан етеді. Соларға қарап, жаным ашиды. Қаншама мүмкіндік кетіп жатыр.

Әрине, электронды технологияларға қатты қызығамыз. Бірақ осы қызығушылық тек фильмдер көру, музыка тыңдау, ойын ойнаумен шектелу керек пе? Таңертеңнен кешке дейін компьютерден бас алмайтын достарым бар. Алғашындай ойлайтынмын: "Міне, нағыз болатын адам, компьютерден қаншама материал қарайды, оқиды, үйреніп жатыр"-деп. Ал кейін сұрасаң, "ойвын ойнадым, әлеуметтік желіде отырдым" деп таңғалдырады.

Автор достарын ......?

• Құптайды

• Жақтайды

• Жақсы біледі

• Сөгеді

...... адамға қажет нәрсе - уақыттың қадірін білу, оның әрбір сәтін ұтымды пайдалану. Менің байқауымша, құрдастарым уақытты босқа өткізеді. Олар компьютерде отырады, ойын автоматтарына өаншама уақыттарын құрбан етеді. Соларға қарап, жаным ашиды. Қаншама мүмкіндік кетіп жатыр.

Әрине, электронды технологияларға қатты қызығамыз. Бірақ осы қызығушылық тек фильмдер көру, музыка тыңдау, ойын ойнаумен шектелу керек пе? Таңертеңнен кешке дейін компьютерден бас алмайтын достарым бар. Алғашындай ойлайтынмын: "Міне, нағыз болатын адам, компьютерден қаншама материал қарайды, оқиды, үйреніп жатыр"-деп. Ал кейін сұрасаң, "ойвын ойнадым, әлеуметтік желіде отырдым" деп таңғалдырады.

Көп нүктенің орнына қоюға болатын сөзді белгілеңіз.

• Яғни

• Менімен

• Меніңше

• Солайша

Шың – таудың ең биік, ұшар басы. Ертеректе «шың» сөзінің мағынасы басқаша болғанын кейбір түркі тілдері арқылы білеміз. Мысалы, якут тілінде «чаацы» тұлғасындағы сөз біздің түсінігіміздегі «жалаңаш жартас» дегенді ұғындырған. Ал тунгус тілдерінде «йаң» сөзі тек қана «жартас» ұғымын берген. Міне, осыдан барып «шың» сөзі пайда болды.

Асты сызылған сөзбен мағыналас сөзді көрсетіңіз.

• Ымыртта

• Әуелде

• Кешірек

• Былтыр

Спандияр Көбеев - педагог-жазушы. 1878 жылы 1 қазанда қазіргі Қостанай облысы Меңдіқара ауданында дүниеге келген. Ол 1887 жылы Ы.Алтынсариннің көмегімен мектепке түсіп оны 1892 жылы бітіреді. Балаларды Ыбырай әдісімен оқытады, ғылым негіздерін үйретеді.

Негізгі кейіпкер мектепті не жасында бітірді?

• 9

• 14

• 15

• 17

Баланы әдептілікке тәрбиелеу отбасынан басталады. Әдептілік күнделікті отбасының өмірімен, ұлттық салт-дәстүрлерімен бірге қалыптасады. Қазақ халқының әдеп туралы түсінігінде өзіндік пайым жатыр. Мысалы: Обал - әр нәрсенің қасиетін бағалауды ескеретін ұғым; Сауап - басқа адамға, қоршаңан ортаға жақсылық жасау ұғымын білдіреді.

Әдеп сақтау дегенді - қоғамда қалыптасқан ережелерді, халықтың дәстүрін құрметтеп, оны бұзбай сақтау деп түсіну қажет.

Мәтінде неше ұғым пайымдалған?

• 3

• 5

• 1

• 2