10-A COĞRAFYA

Dünya'nın iç yapısı hakkında doğrudan gözlem yapmak mümkün değildir. Bilim insanları Dünya'nın iç yapısı hakkında bilgi sahibi olabilmek için çeşitli yöntem ve teknikler kullanmıştır. Bu yöntem ve tekniklerle elde ettikleri bulgular sonucunda Dünya'nın iç yapısını yer kabuğu, manto ve çekirdek olmak üzere üç ana katmana ayırmışlardır.

Bu yöntem ve teknikler arasında;

I. Deprem dalgalarının incelenmesi

II. Kayaçların incelenmesi

III. Volkanik faaliyetler sırasında yüzeye çıkan maddelerin incelenmesi

verilenlerden hangileri gösterilebilir?

• Yalnız I

• Yalnız II

• I ve II

• II ve III

• I,II ve III

• Deprem

• Volkanizma

• Kıtaların kayması

Verilen olayların meydana gelmesindeki temel etken aşağıdakilerin hangisidir?

• Magma kütlesinin manto tabakası içerisinde konveksiyonel yönde hareket etmesi

• Magmanın yapısında birden fazla mineralin bulunması

• Yerin katmanları arasında yoğunluk farkının bulunması

• Levhaların ağırlıklarının zaman içerisinde değişmesi

• Kara ve denizlerin yarım kürelere farklı dağılması

Yerkabuğu ile ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

• Manto üzerinde hareket etmektedir.

• Levha denilen parçalardan oluşmaktadır.

• Kimyasal yönden homojen bir özellik gösterir.

• Magma kütlesinin katılaşması sonucu oluşmuştur

• Kalınlığı okyanus ve karalar üzerinde farklılık gösterir.

Alfred Wegener’in teorisine göre kıtaların yaklaşık 300 milyon yıl öncesinde tek parça halinde olduğunu ve parçalanarak günümüzdeki görünümünü kazandığını söylemek mümkündür.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu teoride kanıt olarak kullanılamaz?

• Farklı kıtalarda aynı türe ait fosillerin bulunması

• Kıtalar arasında büyük su kütlelerinin bulunması

• Kıtaların sınırlarının yapboz parçaları gibi birbirine uyması

• Farklı kıtalardaki kayaç, toprak ve bitki türlerinin aynı olması

• Kıtalardaki bazı sıradağların birbirinin devamı şeklinde uzanması

Aşağıdaki olaylardan hangisi sonucunda dağ oluşması beklenmez?

• İki karasal levhanın birbirine doğru hareket etmesi

• Yan basınçlara uğrayan tabakaların kıvrılması

• Karasal bir levhanın kırılarak yükselmesi

• Magmanın yeryüzüne çıkarak katılaşması

• Okyanus alanlarının genişlemesi

Türkiye'nin tektonik oluşum süreci ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

• Kuzey Anadolu Dağları üçüncü jeolojik zamanda oluşmuştur.

• Türkiye’nin bulunduğu alan İkinci Jeolojik Zaman’da Tethis Denizi altında kalmıştır.

• Anadolu yarımadası üçüncü jeolojik zamanda yükselmeye uğramıştır.

• Zonguldak’taki taş kömürü yatakları birinci jeolojik zamanda oluşmuştur.

• Türkiye’deki masif araziler İkinci Jeolojik Zamanın sonunda oluşmuştur.

• İlk kara bitkileri ortaya çıkmıştır.

• Hersiniyen ve kaledoniyen kıvrımları oluşmuştur.

• Günümüzdeki kömür yatakları bu zamanda oluşmuştur.

Yukarıda özellikleri verilen jeolojik zaman hangisidir?

• Paleozoik

• Mezozoik

• Tersiyer

• Kuaterner

• Prekambriyen

Türkiye’nin tektonik oluşum süreci ile ilgili aşağıda

verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

• Toros Dağları üçüncü jeolojik zamanda oluşmuştur.

• Türkiye’nin bulunduğu alanda İkinci Jeolojik Zaman’da

  Tethis Denizi oluşmuştur.

• İstanbul Boğazı ve Çanakkale Boğazları Kuvaterner’de

  oluşmuştur.

• Zonguldak’taki taş kömürü yatakları birinci jeolojik

  zamanda oluşmuştur.

• Türkiye bugünkü genel görünümünü birinci Jeolojik

  Zaman’da kazanmıştır.

Levhalar tıpkı suyun üzerinde yüzen bir sal gibi mantonun üzerinde dengededir. Levhaların ağırlıklarının artması veya azalması bu dengenin bozulmasına neden olur. Ağırlığı azalan levha yükselirken, ağırlığı artan levha alçalır ve mantoya baskı yapar.

Buna göre kıtasal bir levhanın ağırlığının artmasında;

I. kıta üzerindeki bitki örtüsünün tahrip edilmesi,

II. kıta üzerinde geniş buzul kütlelerinin oluşması,

III. kıta üzerindeki yüksek alanların dış kuvvetler tarafından aşındırılması

olaylarından hangileri etkilidir?

• Yalnız I

• Yalnız II.

• I ve II

• I ve III.

• I, II ve III.

Yer kabuğu yapboz parçaları gibi birbirine tutturulmuş on iki büyük ve çok sayıda küçük levhalardan oluşmuştur. Bu levhalar manto üzerinde birbirine yaklaşma ve birbirinden uzaklaşma hareketi gösterirler.

Levhaların hareket etmesine neden olan temel kuvvet aşağıdakilerden hangisidir?

• Volkanik faaliyetler

• Orojenik hareketler

• Epirojenik hareketler

• Buzul hareketler

• Mantodaki konveksiyonel hareketler