10 а әдебиет

Ғылыми-фантастикалық әңгіменің ерекшелігін көрсет.

• Адамның көңіл-күйін, сезім дүниесін тікeлей бейнелеп көрсететін шығарма

• Оқиғаға қатысатын кейіпкерлер сөзі мен іс-қимылы арқылы көрсететін сөз өнерінің күрделі тегі

• Өмірді қиял тұрғысынан бейнелейтін шығарма

Әңгіменің тақырыбына сай келетін үзіндіні белгіле.

• Сәмен Қажытай жаққа қарап еді, еріксіз шошып кетті. Оның қайратты қара шаштары тікенше көтеріліп, жасыл от лаулап тұр екен.

  – Сәмен, сенің басыңда жасыл от жарқылдап тұр ғой, – деді үрейленіп.

• Ол сөзін аяқтай алмай, аңырып тұрып қалды. Өйткені осы кезде түнерген бұлттың арасынан сатыр-сұтыр етіп сытыла түзу сызықты бір оқ атылып еді. Ол Шайтантаудың шоқтығы биік бір жартасына келіп соғылды да, жарқ-жұрқ етіп жалаңдап әп-сәтте ғайып болды.

• Бір кезде сақшы селт ете қалды. Оның алдыңғы аяғы сықыр етіп, екі құлағы елең ете түсті. Тасты тарпып, осқырып жіберіп еді, тыныш жатқан үйір қалың арша арасындағы жалғызаяқ жолымен шыңды өрлеп, жосып берді

• Үлкендігі аттың басындай. Балқыған қызыл-сары. Жер бетінен бір метрдей биіктікте ешбір сүйеусіз, ешкімнің көмегінсіз қалықтап жүріп келеді. Жол-жөнекей ұшқын ұшып түсіп жатыр. Бұл не деген керемет! Сәмен аузын ашып аңқиып тұрды. Қозғалуға дәрмен жоқ. Сәменнің ойына бір кезде атасынан естіген ескі аңыз түсты.

  – Көшпелі алтын! Бұл көшпелі алтын ғой! Ол ой түкпірін қазбалап, есіне аңызды түсіре берді.

Үзіндідегі кейіпкердің іс-әрекетінен қандай ерекшелігі байқалғанын анықта.

Ол көзін жұмып, жасыл нұр ойнаған үңгірдің ішін елестете бастады. Көз алдына бейне бір жаны бар алтынға толы ін келді. Үлкендігі аттың басындай созылып, аунақшып, дөңбекшіп жатыр олар. Қозғалып, жыбырлап, жорғалап жүр. Кейбіреулері тыныш жатыр. Қалықтай ұшып, ін арқылы сыртқа шығып, қайта кіріп жүрген жәндіктер іспетті. Кенет бүйірінен Сәмен түртіп қалды.

• сенімділік

• өз-өзіне сенімсіздік

• арманшыл

Жазушы оқиғаны қандай әдіспен жеткізгенін тап.

... Не себепті осы көшпелі найзағайлар Сібір жақта көп? Жердің экваториялық немесе азиялық бөліктерінде ол өте сирек кездеседі. Оның да жауабы бар. Жердің өзін-өзі айналу жағдайына қарай атмосфераның қозғалысы да әртүрлі ғой. Жердің қушық жағында атмосфера көп қозғалады. Қою болады. Сол себепті де, ауамен ілесіп, ол жаққа метеорит көп жауады.

• монолог

• диалог

• баяндау

• суреттеу

Үзінділердің ретіне қарап, әңгіменің ерекшелігін анықта.

• жазушының стилі

• кейіпкерлерді сипаттауы

• сюжеттің бірте-бірте өрбуі

Үзіндіде кейіпкердің кескін-келбетін суреттеудің, бейнелеу тәсілінің қай түрін қолданғанын тап.

Сәмен жасынан зерек, сезімтал бала еді. Ол ғылыми көпшілік журналдар мен кітаптарды құныға оқып жүретін. Бірақ өз көзімен көрген бұл жұмбақ құбылыстың сырын бас қатырып, қанша ойланғанымен шеше алмады. Оның шын алтын екеніне сене алмады. Сәмен аз күн қалған каникулды күтті. Ондағы ойы бұл сырды алаңсыз ашуға кірісу еді...

• портрет

• мінездеу

• пейзаж