1. sınıf bilgi felsefesi 2. sınav

Doğruluk, bir önerme veya ifade ile hakkında konuşulan olgular arasındaki ilişkide aranmaktadır. Doğru olduğu öne sürülen önerme veya ifade dış dünyadaki olgulara karşılık geliyorsa doğrudur. Bir önerme sadece sistematik veya mantıksal olarak ifade edilmesinden dolayı değil, gerçekte nesnel temeli veya nesnel karşılığı olduğu zaman doğrudur.

Buna göre aşağıdaki önermelerden hangisinin doğruluğundan söz edilemez?

• Kitap masanın üstündedir.

• Aşk en güzel duygudur

• Baharda çicekler çok güzel kokar

• Fenerbahçe'nin forması sarı laciverttir.

• Bugün hava çok soğuktu

Taşın sert olduğu, uzayda yer kapladığı gerçekliğe, Kopernik'in Helyosantrik kuramı ise doğruluğa örnektir. O halde gerçeklik kavramını, doğruluk kavramından ayıran temel özellik hangisidir?

• Özne ile nesne arasındaki ilişkiye dayanması

• Tasvir edilebilme özelliğine sahip olması

• Çözümlenebilir olması

• Gözlenebilir olması

• Zihnimizin dışında somut olarak var olması

Nesne, duyular vasıtasıyla insan beyninde izler bırakır. Düşünme, insan beyninde nesnelerin bıraktığı bu izler üzerinde bir zihin faaliyetidir. Bu zihin faaliyetinde kavramlar, kavramlardan yargılar oluşturulur. Bu faaliyetin sonunda elde edilen ürüne bilgi denir.

Buna göre bilginin kaynağı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• Bilgi duyumlarla elde edilir.

• Bilgi suje ile obje arasında bir ilişkidir.

• Bazı bilgiler doğuştan gelir.

• Zihinsel faaliyet olarak bilgi, duyu organlarının verilerinden faydalanır.

• Duyumun işlenmesiyle kavramlar oluşur

Septik düşünürlerden Timon: "Birey hakkında doğru veya yanlıştır demek yerine yapılacak en iyi şey hükmü askıya almaktır." demektedir.

Bu düşünceyle Timon aşağıdakilerden hangisini anlatmak istemiştir?

• Genel geçer bir doğru vardır

• Bir konuda hüküm vermemek o şeyin doğruluğunu gösterir

• İnsan yalnız başına hüküm vermemelidir.

• Kesin olarak ifade edebileceğimiz hiçbir şey yoktur

• Bir konu hakkında yalnızca düşünürler hüküm verebilir.

Protogoras için duyu algısı ve bundan doğan sanı biricik bilgimizdir. İnsan için doğru ancak gördüğü, duyduğu, hissettiğidir. Duyumlar da fertten ferde değişir. Birinin mavi gördüğünü diğeri yeşil, birinin küçük gördüğünü başkası büyük görebilir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

• Ne kadar fert varsa o kadar doğru vardır

• Bütün insanlar için geçerli bir doğru yoktur

• Doğrunun ve yanlışın ölçüsü bireydir

• Mutlak bir doğru yoktur.

• Herkes için ortak olan bilgi, tüm insanlığın ortak değer yargılarıdır

Ünlü sofist Gorgias'a göre, hiçbir şey var değildir. Var olsa bile bilinmez. Bir şey, bir şekilde var olsa ve bilinse bile, bu bilgi başkalarına aktarılamaz. Ona göre,doğru olan tek bir şeyden söz edilemez.

Gorgias'ın bu düşünceleri aşağıdaki yargılardan hangisi ile çelişmektedir?

• Herkes için genel geçer bir doğru yoktur.

• Mutlak doğrulara ulaşmak mümkündür.

• Bilgi kişiden kişiye değişir

• Bu doğrudur diye bir hüküm veremeyiz.

• Bilgilerimiz görecelidir

Sokrates'e göre erdemlerin bilgisi deney ya da tecrübeler yoluyla kazanılmaz. Bu bilgi doğuştandır. Yani insan dünyaya bu bilgiyle gelir. Fakat bu bilginin hatırlatılması, bilinç düzeyine çıkarılması gerekir. Bunun için Sokrates "diyalektik yöntem" adında bir yöntem geliştirmiştir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• Doğru bilgi deneyin bilgisidir.

• Bilgi alışkanlıklar sonucu edinilen bir süreçtir

• Şüphe etmek düşünmektir, düşünmekte var olmaktır

• Bazı insanlar doğuştan bilgisiz doğarlar

• İnsan doğduğu zaman bütün doğru bilgilerini yanında getirir

Septisizm'e göre genel geçer bir doğrudan söz edilemez. Bu yüzden bütün doğrulardan şüphe ederler. Descartes'e göre şüphe etmek düşünmektir. Düşünmek var olmaktır. Düşünüyorum öyleyse varım.

Descartes'in şüpheciliği hangi açıdan septik şüpheden ayrılmaktadır?

• Doğruyu aramada bir araç olarak görmesi

• Şüpheyi bir amaç olarak kullanması

• Şüpheyi doğrudan daha üstün görmesi

• Doğruya ulaşmada şüpheyi yalanlaması

• Tanrının varlığından kesinlikle şüphe duymaması

Dış dünyanın varlığının bilgisi, temellendirilmiş bir bilgi olmak durumundadır. Temellendirme, gerçeklik üzerine olan bilgiyi ifade eden önermelerin dayanaklarının ortaya konması anlamına gelir. Yani, temellendirme, belli bir bilgiyi ifade eden, önermelerin gerekçelendirilmesi ve doğrulanmasından başka bir şey değildir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi temellendirilmiş bir önermedir?

• Bütün kuşlar uçar

• Kar beyazdır

• Bakır ve kurşunun karışımından lehim oluşur

• Demokrasinin olduğu yerde özgürlükler vardır.

• Matematikteki pi sayısı dünyanın her yerinde aynı sonucu verir.

Bilgi kuramında iki temel problemden söz edilebilir. Bunlardan birincisi, insanın nesneleri tam ve doğru olarak bilebileceğini savunan dogmatizm; ikincisi ise insan düşüncesinin gerçekle uyuşup uyuşmadığının bilinemeyeceğini bu nedenle doğru bilginin imkansızlığını savunan septisizmdir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi diğerlerinden farklıdır?

• Bilginin herkes için genel geçerliliği yoktur

• İnsan her şeyin ölçüsüdür, ölçüde kişiden kişiye değişir.

• Gerçekliği hiçbir zaman bilmek mümkün olmamıştır

• İnsanlar gerçekliği bilme çabasından vazgeçmelidir

• Şüpheden hareketle doğru bilgiye ulaşılabilir.