kommunikasiya mövzu 21nitqin keyfiyyətinə verilən tələblər

Biri nitqin məntiqliliyi ilə əlaqədar deyil:

• Dəqiqlik kimi, məntiqlilik nitqin əlverişliliyi, hərəkiliyi və uyğunluğu kimi keyfiyyətlərin formalaşması bazasıdır.

• Obyektiv gerçəkliyi doğru, dürüst əks etdirən hökm, fikir məntiqə əsaslandığı üçün “məntiqi nitq” adlanır.

• Məntiqlilik nitqin ən mühüm keyfiyyətidir.

• Kommunikativlik keyfiyyəti kimi məntiqlilik dəqiqliklə əlaqədar olsa da, onların ümumi cəhətləri çox azdır.

• Məntiqliliyin iki qanunauyğun şərti vardır, bunlar dilxarici və dildaxili şərtlərdir.

Nitqin yığcamlılığı dedikdə, nə nəzərdə tutulur? Yanlış cavabı göstərin:

• Yığcam nitq dedikdə, fikrin qısa və aydın, lakonik şəkildə ifadə olunması nəzərdə tutulur.

• Yığcam nitq uzunçuluğa qarşı qoyulan bir anlayışdır.

• Yığcamlıq fikrin ən zəruri sözlərlə, söz birləşmələri və cümlələrlə ifadə olunmasıdır.

• Yıgcam nitqin xüsusiyyətlərindən biri təkrarçılığa yol verməkdir.

• Yığcam nitq danışandan dərin bilik, həssas düşüncə, zəngin lüğət ehtiyatı tələb edir.

Akademik kommunikasiya prosesində nitqin düzgünlüyü barədə verilmiş fikirlərdən biri səhvdir:

• Düzgün nitq həmişə ədəbi dil normaları çərçivəsindən kənara çıxır.

• Onun komponentlərinə təkrarlanma, yerləşdirilmə, birləşdirilmə və dəyişdirilmə daxildir.

• Düzgünlük kommunikativ keyfiyyətdir.

• Nitqin bu keyfiyyəti olmasa, nitq ünsiyyətinin dəqiqlik, məntiqlilik, uyarlılıq kimi kommunikativ keyfiyyətləri pozular.

• Düzgün nitq qarşılıqlı anlaşmanın açarıdır.

Fikirlərdən biri nitqin ifadəliliyinə aid deyil:

• İfadəlilik nitqdə nə cür gəldi, kor-koranə təzahür edir.

• İfadəli nitq təfəkkürlə, dili yaxşı bilməklə və onun ifadəlilik imkanlarını qiymətləndirməklə əlaqədardır.

• İfadəli nitq üçün bacarıq və vərdiş əsas şərtdir.

• İfadəlilik keyfiyyətinin əmələ gəlməsində dilin bütün sistemləri ─ fonetika, leksika, semantika, qrammatika, intonasiya, üslubiyyat iştirak edir.

• Nitqin ifadəliliyi üslub baxımından ən uğurlu bədii dil vahidinin işlədilməsi deməkdir.

Nitqin aydınlığı nədir? Səhv cavabı göstərin:

• Nitqin aydınlığı üçün əsas amil danışanın (eləcə də oxuyanın və yazanın) nitq obyekti haqqında mükəmməl məlumata malik olmasıdır.

• Nitqin aydınlığını yaradan amillərdən biri də diksiyadır.

• Nitqin aydınlığı tələffüzlə sıx bağlıdır.

• Aydınlıq dinləyici və oxucunun nitqi asanlıqla anlaması, başa düşməsidir.

• Nitqin aydınlığı nitqdə dialektizm və varvarizmlərdən istifadə edilməsidir.

Nitqin zənginliyi nədir? Cavablardan biri yanlışdır:

• Nitqdə müxtəlif və təkrarlanmayan dil vahidlərinin işlədilməsi nitqi zənginləşdirir.

• Nitqin zənginliyi bütün üslublar üçün səciyyəvidir.

• Nitqin zənginliyi üçün başlıca meyar danışanın (yazanın) geniş söz ehtiyatına malik olmasıdır.

• Bədii və publisistik üslublarda nitq zəif, elmi üslubda isə zəngindir.

• Nitqin zənginliyi dil və nitq əlaqəsi əsasında meydana gəlir.

Sadə nitq ........ uzaq olmalıdır. Biri səhvdir:

• təmtəraqdan

• qondarma ifadələrdən

• hər cür sünilikdən

• aydın və anlaşıqlı fikirlərdən

• yalançı pafosdan

Dilin təmizliyini qoruyub saxlamaq üçün nələrə əməl etmək lazımdır? Səhv cavabı göstərin:

• Mədəni danışıqda söyüş və qarğışlara, ədəbsiz, təhqiramiz, qeyri-etik sözlərə və ifadələrə yer verilməməlidir.

• Jarqon sözlərin və ifadələrin işlədilməsi məqbul sayılmamalıdır.

• Tüfeyli sözlərlə bağlı qüsurlar aradan qaldırılmamalıdır.

• Əcnəbi sözlər lüzumsuz işlədilməməlidir.

• Nitqdə məhəlli dialektlərə, yerli şivələrə məxsus danışıq tərzinə yol verilməməlidir.

Nitq nə zaman təmiz hesab olunur?

• nitqdə məhəlli dialektlər və yerli şivələrdən istifadə olunarsa;

• lüzumsuz əcnəbi sözlərə yer verilərsə;

• mənası aydın olmayan terminlərlə dolu olarsa;

• yarqon sözlər və ifadələr işlədilərsə;

• danışıq normalarından kənara çıxılmazsa, yararsız yad ünsürlərdən uzaq olarsa.

Nitqin ahəngdarlılığı deyiləndə nə nəzərdə tutulmur?

• səlislik

• gözəllik

• axıcılıq

• rəvanlıq

• uzun-uzadı danışıq