Қазақ халқының әдеби және музыкалық мұрасы. 1-сабақ

Моғолстан мен Жоңғарияға жасаған жорықтарына қатысып, ержүрек батыр-жауынгер деген атағы шыққан, «зор қасіретті ақтабан-шұбырынды» жылдарында ол жұрт таныған батыр-жыршы және Орта жүздегі беделді рубасы ретінде жоңғарларға қарсы күресті ұйымдастырушылардың бірі болып, көптеген шайқасқа қатысқан жырау:

• Ақтамберді

• Шалкиіз

• Үмбетей

• Бұқар

• Марғасқа

XVI – XVII ғасырлардағы би-шешендер арасында мемлекеттік және қоғамдық қызметінің маңыздылығы жағынан, шешендік өнерінің күші мен поэтикалық шеберлігі жағынан ерекше бөлек орын алады.

• Төле

• Бұхар

• Қазыбек

• Әйтеке

• Ақтамберді

XVIII ғасырда әншілердің, аспаптарда ойнаушылардың, ақындардың шығармашылық-орындаушылық шеберлігі барынша дамыды. Солардың арқасында әндік музыкалық мәдениетте ежелгі заман авторларының туындылары:

• «Қобыланды»

• «Ләйлі мен Мәжнүн»

• «Фархад пен Шырын»

• «Қамбар батыр»

• «Ақсақ құлан мен Жошы хан»

Ол атақты тектен (Едіге ұрпақтарынан) шыққан, өте жақсы білім алған, Үлкен Ноғай Ордасының билеушісі Темір ханзадаға жақын жүріп, оның нөкерлерімен бірге Ыстамбұл мен Қырымда, Дон мен Солтүстік Кавказда болған, содан соң қуғынға ұшыраған. Өмірінің соңғы жылдарын Қазақ хандығында өткізген жырау:

• Доспамбет

• Үмбетей

• Шалкиіз

• Тәтіқара

• Марғасқа

Қазақ фольклорының алғашқы классикалық махаббат-лирикалық туындылары:

• «Меғдат-Қасым»

• «Шырын мен Зылиқа»

• «Қозы Көрпеш-Баян сұлу»

• «Қыз Жібек»

• «Айман-Шолпан»

Аңыздарға байланысты аңшылар мен батырлардың аспабы болып табылады:

• домбыра

• шаңқобыз

• сыбызғы

• сырнай

• тастұяқ

Ішекті музыкалық аспаптар:

• даңғыра

• адырна

• жетіген

• керней

• дабыл

Ұрмалы музыкалық аспап:

• даңғыра

• дабыл

• домыра

• сыбызғы

• қобыз

Әскери магия мен ата-бабаларға табыну ғұрыптарымен байланысты пайда болған музыкалық жанр түрі:

• ертегі

• Роман

• комедия

• жыр