PISA1

Ежелгі Грецияда бұл көкөніс ерекше ықыласқа ие. Бұл өсімдік адамға кез-

дескен алғашқы көкөніс болып есептеледі. Атақты қолбасшы Александр Македонский үнемі шайқасқа шығардың алдында өзінің жауынегерлерін осы көкөніспен тамақтандырып, өзінің жеңісінін құпиясы осыда деп сенген.

Қызықты, ұлы математик,философ Пифагорда осы көкөніске табынып қана

қоймаған, тіпті оның селекциясыменде айналысқан дейді.Ең жақсы іріктемелерінің бірі ертеде Пифагордың есімімен бекер аталмаса керек. Бұл өсімдіктің латынша атының аудармасы “бас”.

• пияз

• капуста

• сәбіз

• орамжапырақ

Ұзақ уақыт өсімдіктерді бақылай отырып адамдар бір гүлдің таңның атуының, екіншісі күннің батуының хабаршысы екенін байқаған. ХІІІ Швецияда белгілі ғалым – натуралист К.Линнейдің кеңесімен гүл сағаты жасалған. Таңғы сағат 5-те текесағал,сағат 6-да күнір гүлінің күлтелері ашылса, ал кешкі 10- да хош иісті темекі, кактустың гүлдері ашылады. Осылай уақытты анықтап отырған.

Сұрақ: бұл қызықты құбылыс немен байланысты? Неліктен әртүрлі гүлдер

әр түрлі уақытта ашылады?

• Гүлдердің ашылуы тозаңдануға қолайлы жағдайымен байланысты

• Гүлдердің ашылуы тозаңдануға қолайлы жағдайымен байланысты емес

• Гүлдердің ашылуы ұрықтануға байланысты

• Гүлдердің ашылуы ұрықтануға байланысты емес

Бұл өсімдікті жек көрсе де, бірақ оған табынған, оның гүлдерімен патша са-

райларын сәндеген. Оффенбург деген неміс қаласындағы танымал ағылшынның саяхатшы Фрэнсис Дрейкке қойылған ескерткіште: «осы өсімдікті Европаға алғаш болып әкелген Дрейк» деп жазылған. Алғашқы жылдары бұл өсімдіктің жемісі патша дастарханында да сирек кездесетін тағамның бірі болған. Біздің дастарханымызға бұл тағам жүздеген жылдар кейін келген.

• Шие

• Алма

• Картоп

• Сарымсақ

1869 жылы француз миссионері Арман Давид Қытайға саяхат жасайды.Ол ірі табиғат зерттеушісі болғандықтан Сычуань провинциясында жүргенде шалғайдағы елді мекендерден үйдің қоршауында ілулі тұрған теріні көреді. Жергілікті тұрғындар бұл сол маңайдағы тоғайда тіршілік ететін аңның терісі екендігін айтқан. Бұл аң табиғатта таңертең және түнде белсенді. Бойы 1,5 м –ге жетеді. Жалпақ табандарында күшті тырнағы болады. Көп дыбыс шығармайды, анда-санда ғана қойдың маңырағанындай дыбыс шығарады.

Сұрақ: бұл қандай аң??

• Аю

• Панда

• Кенгуру

• Пингивин

Ауру адамның бір мүшесін алып тастағанда, оның зәрінен қант табылған.

Егер сау адамның асқорыту жолына баратын осы мүшенің өзегін уақытша бітегенде, асқорыту бұзылған, бірақ зәрдің құрамында өзгеріс болмаған.

Сұрақ : әңгіме адамның қай мүшесі туралы?

• бауыр

• асқазан

• он екі елі ішек

• : ұйқы безі

Балалар насекомдармен қоректенеді. Бірақ олар үлген насекомдарға тимейді.

Сұрақ? : Неге?

• Олардың көздерінің құрылыс ерекшелігі сол, тек жемтікке қана әсер етеді.

• Олардың көздерінің құрылыс ерекшелігі сол, тек қозғалыстағы жемтікке қана әсер етеді.

• Олардың көздерінің құрылыс ерекшелігі сол, тек тыныш тұрған жемтікке қана әсер етеді.

• Олардың көздерінің құрылыс ерекшелігі сол, тек қана әсер етеді.

Терінің зақым тимеген аймағын тері тыртығымен салыстыр.Тері тыртығы неліктен күн сәулесіне күймейтінін және терінің сау аймағынан ерекшелігін түсіндір.

• бәрі дұрыс

• Олардың айырмашылығы әртүрлі ұлпадан құралатындығында.сау теріде эпителий ұлпасының жасушаларында тері пигменті меланин болады.Ал тыртық бұлшықет ұлпасынан тұрады.дәнекер ұлпасы жойылған ұлпаның қызметін атқара алмайды.

• Олардың айырмашылығы әртүрлі ұлпадан құралатындығында.сау теріде эпителий ұлпасының жасушаларында тері пигменті меланин болады.Ал тыртық дәнекер ұлпасынан тұрады.дәнекер ұлпасы жойылған ұлпаның қызметін атқара алмайды.

• Олардың айырмашылығы әртүрлі ұлпадан құралатындығында.сау теріде эпителий ұлпасының жасушаларында тері пигменті меланин болады.

Жас қораздың сан сүйегінің бір бөлігін алып тастап,сүйек қабығын ғана қалдырады.Біраз уақыттан кейін қораздың сүйегі қайта қалпына келеді.Бұл тәжірибе нені дәлелдейді?

• бәрі дұрыс

• Сүйек – күрделі,тірі мүше

• Сүйек – күрделі,қатты мүше

• Сүйек – күрделі,мүше

Өкпе – тыныс алудың енжар мүшесі – онда бұлшық ет болмайды,бірақ тынысалу кезінде көлемі кеңейеді және сығылады. Өкпенің мұндай қасиеті неге байланысты?

• бәрі дұрыс

• Өкпе еш уақытта өздігінен созылмайды және жиырылмайды,олар кеуде қуысының енжар жұмысына бағынады.

• Өкпе өздігінен созылады және жиырылады,олар кеуде қуысының енжар жұмысына бағынады.

• Өкпе еш уақытта өздігінен созылмайды және жиырылмайды,олар кеуде қуысының белсенді жұмысына бағынады.

Қан жасушаларын белгілеңіз

• Эритроцит,лейкоцит,тромбацит

• Плазма,эритроцит,тромбацит

• Эритроцит,тромбацит

• бәрі дұрыс