PISA оқу сауаттылығы 01

Fawkner Library кітапханасы сәрсенбі күні қай уақытта жабылады?

(a)  

Жұма күні сағат 18.00-де қандай кітапхана ашық болады?

• А.Brunswick Library

• В.Campbell Turnbull Library

• С.   Coburg Library

• Д.   Fawkner Library

• Е.   EGlenroy Library

Шірне жинау

Аралар өмір сүру үшін бал жасайды. Олар үшін бұл басты тамақ. Егер омартада 60,000-ға жуық ара болса, олардың үштен бір бөлігі шірне жинайды, ал олан омартадағы аралар бал жасайды. Аралардың шағын мөлшері жинаушы немесе іздеуші ретінде жұмыс жасайды. Олар шірненің көзін іздейді, одан кейін омартасына қайтып, ол туралы басқа араларға айтады.

Жинаушылар би арқылы басқа араларға шірненің көзі орналасқан жер туралы білуге көмектеседі, сол би арқылы аралар ұшып өтетін бағыт пен қашықтықты түсінеді. Осы би кезінде аралар, 8-суретте көрсетілгендей, іштерімен бір жақтан екінші жаққа қарай қозғалып, шеңбер болып айналады. Бидің реті тура келесі суреттегідей болады. Суретте бал ұясының тік жағында омартаның ішіндегі аралардың биі көрсетілген. Егер суреттің ортаңғы бөлігі жоғары қарай нұсқаса, онда бұл аралар күн жаққа қарай ұшса, тамағын таба алады дегенді білдіреді. Егер суреттің ортаңғы бөлігі оң жақты нұсқаса, онда тамақ күннен оңға қарай орналасқан дегенді білдіреді.

Аралар іштерімен қозғалатын уақыттың ұзақтығы тамақтың омартадан бастап орналасқан қашықтықты көрсетеді. Егер тамақ жақын жерде болмаса, онда ара гүлдің ішін біраз уақыт қозғайды. Бал жасау

Аралар омартаға шірнемен ұшып келгенде, олар оны омартадағы араларға береді. Омартадағы аралар шірнені омартаның жыл және құрғақ ауасының әсеріне ұшыратып, төменгі жақтарымен жылжытады. Жиналған шірненің құрамында 80% сумен араласқан минералдар мен қант болады. 10-20 минуттан кейін, артық су буға айналып кеткен кезде, омартадағы аралар шірнені бал ұясының ұяшығына қояды, онда булану үдерісі жалғасады. Үш күннен кейін ұяшықтағы балдың құрамында шамамен 20% су болады. Бұл уақытта аралар ұяшықтарын балауыздан жасалған қақпақтармен жауып қояды.

Әдетте, аралар шірнені бір типті гүлдерден және бір жерден жинайды. Шірненің негізгі қайнар көздері жеміс ағаштары, беде және гүлденген ағаштар болып табылады. Аралар биі не үшін қажет?

• A.       Балдың табысты дайындалғанын атап өту үшін.

• В.       Жинаушылар тапқан өсімдіктің түрін көрсету үшін.

• С.       Жаңа ұрғашы араның тууын атап өту үшін.

• Д.       Жинаушылар тапқан тамақтың қайда екенін көрсету үшін.

Шірненің негізгі үш көзін жазыңыз.

(a)  

Шірне мен балдың арасындағы негізгі айырмашылық қандай?

• A.  Заттың құрамындағы судың мөлшері.

• В.  Заттағы қанттың минералдарға қатынасы.

• С.  Зат алынатын өсімдіктің түрі.

• Д.  Затты өңдейтін аралардың түрі.

4  – сұрақ. Аралар

Аралар      би     арқылы      тамақтың      омартадан       қаншалықты      ұзақ     жерде орналасқанын көрсеткісі келеді ме?

(a)  

Чад көлі

1-  суретте Сахара шөлінің солтүстік африкалық бөлігінде орналасқан Чад көлінің тереңдік деңгейінің өзгеруі көрсетілген. Чад көлі соңғы Мұз дәуірінде біздің заманымызға дейінгі шамамен 20 000 жыл бұрын толықтай жоғалып кетті. Ол шамаман біздің заманымызға дейінгі 11 000 жыл бұрын қайта пайда болды. Бүгінгі таңда оның тереңдігі біздің заманымыздың 1000 жылында болған деңгейде.

Бүгінгі таңда Чад көлінің тереңдігі қандай?

• Екі метрге жуық.

•    Он бес метрге жуық.

•   Елу метрге жуық.

• Ол толықтай жоғалып кеткен.

•       Ол туралы ақпарат жоқ.

Суреттегі графиктің бастапқы нүктесіне қай жыл сәйкес келеді? Жауабыңызды жазыңыз (a)  

Автор графиктегі бастапқы нүкте ретінде неге дәл осы жылды таңдады?

(a)  

Көлдің қайтадан пайда болғаны туралы айтылады.

• Жартасқа салынған суреттерде бейнеленген жануарлар, оларды салған кезде, Чад көлінің ауданында мекендеген

• Жануарларды салған суретшілердің сурет салу техникасы жоғары болған.

• Жануарларды салған суретшілердің алыс қашықтықтарға саяхат жасай алатын мүмкіндігі болған

• Жартасқа салынған суреттерде бейнеленген жануарларды қолға үйретуге қадамдар жасалмаған