9-сынып

Жиһанкез өзінің қыпшағын еш уақыт тастаған емес. Қыпшағының қос ішегі алыста қалған туған жердің шерменді үнін қозғап, өткен күндерді, албырт жас шағын, от басында тұрып ән салған қыпшақтың жас сұлуларының әсем әндерін, айлы түндердегі жер солқылдатқан сарбаздар биін еске салатын. Сондайда ол музыка жайлы кітабын бітірсе, туған жерін есіне түсірер осынау сұлу сезімді мұңлы саздардан айырылып қалатындай боп қорқатын.

Туған жерін еске алғанда оның көңілін ылғи жабырқау мұң басатын. Әсіресе соңғы жылдарда мүлде торлап алды. Туған жеріне бір қиялмен шарлап келмей көңілі орнына түспейді. Әрине, жер ортасынан асқан шақта ғұмырының жартысын білім қуып жат өлкеде тентіреумен өткізген жанның көкірегінде болар табиғи сағыныш еді бұл. (100 сөз)

Ә.Әлімжанов «Ұстаздың оралуы» Мәтіннің 1-ші бөлімінде не туралы айтылған?

• КІТАП ТУРАЛЫ

• АСПАП ТУРАЛЫ

• БИ ТУРАЛЫ

• ӘН ТУРАЛЫ

Мәтіндегі ойға сәйкес келетін мақал-мәтелді табыңыз?

• Көшерін жел, қонарын сай біледі

• Өзге елде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол

• Туған жердей жер болмас

• Жамандық көрмей жақсы болмас

1.Балаға ат қоюдың қаншалықты маңызды екеніне мән бермейтіндер көп. Сол себепті де, әдемі естілетініне қызығып, көбінесе мағынасыз аттарды қоя салады.

2.Бір қызығы, сәбидің қай мезгілде, қай айда дүниеге келгендігі де оның мінезінің қалыптасуына ықпал ететін көрінеді. Деректерге сүйенсек, қыста ынталы, талапты балалар дүниеге келеді. Кілең жуан дыбыстардан тұратын қатқыл есімнің қойылуы олардың осы қасиетін одан әрі ұштап, дамыта түседі. Желтоқсанда туған балалар тік мінезді, өте өктем, ал қаңтар мен ақпанда туған балалар байсалдырақ болады. «Бірақ қыста туған сәбилер есейгенде өздерінің қырсықтығының кесірінен ешкіммен сыйыса алмай қиналады. Олар әрдайым елдің алдында болғысы келеді. Егер сіз оның табиғат берген қатал мінезін жұмсартқыңыз келсе, жұмсақ есім таңдаңыз» дейді экстрасенс Заман Сыпатаев.

3.Сыпатаевтың айтуынша, көктемде туған балалар тез ренжігіш, сезімтал, әсершіл. Олардың көбі тумасынан дарынды, бірақ өздеріне сенімді емес. Осы жасқаншақ, жігерсіз жұмсақ мінезі олардың көшбасшы болуына кедергі. Сондықтан қайраттандыру үшін оларға қатқыл есім таңдаған жөн.

4.Жазда туған балаларға, негізінен белсенділік пен тәкаппарлық, батылдық тән.

5.Күзде туған балалар өте әмбебап, алғыр және сабырлы. Не істесе де, көп ойланып-толғанады. Бірақ мінездері жеңілтектеу. Оларға ат таңдау соншалықты қиын емес, себебі күзгі балалардың табиғатына ештеңе әсер етпейді.

6.Заман мырза жалпы балаға ат қоюда есімдер құпиясын ескеру керектігін айтады. Біріншіден, есім қалай дыбысталады, соған мән берген жөн. Ары қарай, мағынасына көңіл бөлу керек. Мәселен, қыз балаға сұлулық, парасаттылық, ақылдылық қасиеттерін қамтитын есімдер лайық. Ал балаңыз ұл болса және сіз оның болашақта қажырлы да қайратты, дәулетті және ер мінезді азамат болып өскенін қаласаңыз, есімін де соған орайластырып қойғаныңыз абзал. Ең бастысы, өз балаңыздың қандай болғанын қалайсыз? Есімін де соған қарай таңдаңыз. Ат қою – өте жауапты іс. Сонымен қатар әр бір ата-ана өз баласының бақытты, табысты болуына және үйлесімді өмір сүруіне ықпал ете алады. (267 сөз)

Мәтіндегі мәліметке сәйкес балаға ат қояр кезде нені ескеру керек?

• сөздің жаңалығын

• есімнің дыбысталуын

• есімнің әдемілігін

• сөздердің тіркесуін

Қай кезеңде туған балалардың мінезін қатқыл есім өзгерте алады?

• көктемде

• жазда

• қыста

• күзде

Қандай мезгілде туған балалардың мінездері бір-біріне қарама-қайшы?

• күз-қыс

• қыс-көктем

• қыс-жаз

• көктем-күз

Егер сіз оның табиғат берген қатал мінезін жұмсартқыңыз келсе, жұмсақ есім таңдаңыз. Сабақтас құрмалас сөйлемнің түрін анықтаңыз.

• Мезгіл бағыныңқылы

• Себеп бағыныңқылы

• Шартты бағыныңқылы

• Қарсылықты бағыныңқылы

• Қимыл-сын бағыныңқылы

Балаға ат қоюдың қаншалықты маңызды екеніне мән бермейтіндер көп. Боялған сөз қандай сөздерге жатады?

• синоним

• антоним

• омоним

• көп мағыналы сөздер

Егер сіз оның табиғат берген қатал мінезін жұмсартқыңыз келсе, жұмсақ есім таңдаңыз» дейді экстрасенс Заман Сыпатаев. Боялған сөз қай сөздерге жатады?

• жаңа сөз

• термин сөз

• кірме сөз

• кәсіби сөз

Сол себепті де, әдемі естілетініне қызығып, көбінесе мағынасыз аттарды қоя салады. Cөйлемде қандай шылау түрі қолданылған?

• жалғаулық шылау

• демеулік шылау

• септеулік шылау

• бұл сөйлемде шылау жоқ

Олардың көбі тумасынан дарынды, бірақ өздеріне сенімді емес. Сөйлем түрін анықтаңыз.

• Салалас құрмалас

• Аралас құрмалас

• Сабақтас құрмалас

• Жай сөйлем