บุคคลสำคัญในสมัยอยุธยา-ธนบุรี

1.      ชาวฝรั่งเศสเป็นนักการทูตที่เข้ามาเจรจาเรื่องศาสนาและการค้ากับอยุธยา เมื่อ พ.ศ. 2230 บันทึกข้อสังเกตเกี่ยวกับอยุธยาและต่อมาภายหลังหลักฐานเหล่านี้ได้กลายเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่มีคุณค่า

พระนามเดิมว่า “สิน” มีคำพูดว่า “เราจะตีเมืองจันทบุรีในค่ำวันนี้ เมื่อกองทัพหุงข้าวเย็นกินเสร็จแล้ว ทั้งนายไพร่ให้เททิ้งอาหารที่เหลือและต่อยหม้อเสียให้หมดหมายไปกินข้าวเช้าด้วยกันที่ในเมืองเอาพรุ่งนี้ ถ้าตีเอาเมืองไม่ได้ในค่ำวันนี้ก็จะตายเสียด้วยกันให้หมดทีเดียว”

หัวหน้าคณะทูตอยุธยาเดินทางไปเจริญสัมพันธ์ทำไมตรีกับฝรั่งเศส ระหว่างปี พ.ศ. 2228 - 2230 ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช เป็นนักการทูตที่สุขุมละเอียดลออในการจดบันทึก สิ่งที่พบเห็นในการเดินทางเป็นคนฉลาด ฝึกพูดภาษาฝรั่งเศส เรียนรู้ธรรมเนียมของฝรั่งเศสได้ดี

ปฏิบัติพระราชกรณียกิจก่อนขึ้นครองราช คือ ขณะนั้นคอนสแตนตินฟอลคอน หรือ ออกญาวิชาเยนทร์ขุนนางไทยเชื้อสายกรีก มีจุดประสงค์ที่จะขยายอิทธิพลทั่วอยุธยา พระองค์จึงทรงกวาดล้างอิทธิพลและขับไล่กองกำลังฝรั่งเศสออกไป ทำให้การค้ากับชาติตะวันตกเสื่อมไป แต่การค้ากับพ่อค้ามุสลิมและจีนยังคงรุ่งเรือง ปราบกบฏขุนนางหัวเมืองต่าง ๆ

พ่อค้าชาวฮอลันดา ดำรงตำแหน่ง หัวหน้าคลังสินค้า ของฮอลันดา ในอยุธยา เมื่อ พ.ศ. 2176 เขียนหนังสือเก่ง รู้ภาษาไทย เขียนหนังสือเกี่ยวกับอยุธยา 3 เล่ม คือ พงษาวดารราชวงศ์อยุธยา หนังสือพัฒนาราชอาณาจักรสยาม เรื่องราวทางประวัติศาสตร์การสงครามสืบราชสมบัติ

สถาปนากรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี พ.ศ. 1893 นำรูปแบบการปกครองแบบจตุสดมภ์มาใช้ รับลัทธิ “เทวราชา” มาจากเขมรและดัดแปลงให้เข้ากับสังคมไทยที่เรียกว่า “สมมมติเทพ”

ปฏิรูปการปกครอง ส่วนกลางประกอบด้วย สมุหพระกลาโหม (ทหาร) สมุหนายก (พลเรือน) ส่วนภูมิภาคแบ่งหัวเมืองเป็น เอก โท ตี และ จัตวา ตรากฎมณเฑียรบาล ตรากฎหมายศักดินา

ให้พระโหราธิบดีแต่งหนังสือ “จินดามณี” แบบเรียนอักขรวิธีเล่มแรกของไทย ทรงให้การสนับสนุนด้านวรรณกรรม เช่น เรื่อง สมุทรโฆษคำฉันท์ เน้นการค้าขายและสร้างสัมพันธ์ทำไมตรีกับต่างชาติ เช่น จีน อาหรับ โปรตุเกส ฮอลันดาอังกฤษ ฝรั่งเศส ทำให้อยุธยาปลอดจากการรุกรานของต่างชาติ

พระอัครมเหสีของสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ์ ทรงสละพระชนม์ชีพเพื่อปกป้องสมเด็จพระมหาจักรพรรดิในครั้งที่มีการทำยุทธหัตถี พ.ศ. 2091

ทำสงครามป้องกันราชอาณาจักรตลอดพระชนม์ชีพ กอบกู้เอกราชของกรุงศรีอยุธยาจากพม่า ทำสงครามยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชาแห่งกรุงหงสาวดี พ.ศ. 2135