§27–28. «Зар заман» ағымы өкілдерінің идеологиялық құндылықтары

"... бүкіл бір дәуірде бір сарынмен өлең айтқан ақындардаң бәріне "Зар заман ақындары деп ат қойдық"

• М Әуезов

• Торайғыров С

• І Есенберлин

Қазақ халқының ХVIII ғасырдағы тәуелсіздік үшін күресі «Ерлік дәуірі» аталды. Сол кезеңдегі жыраулар жас ұрпақты жаудан қаймықпай қарсы тұруға, табандылық пен ерлікке шақырды. Эпикалық жанрда жыр толғаған

Күлдір де күлдір кісінетіп, Күреңді мінер ме екеміз,

… Жалаулы найза жанға алып, Жау қашырар ма екеміз! –

• Ақтамберді жырау

• Үмбетей жырау

• Марғасқа жырау

Соның салдарынан Кіші жүз қазақтары өздерінің дәстүрлі мемлекеттілігінен айырылып қалды. Қазақстан бірте-бірте Ресей империясының отарына айналды.

• 1824 жылдары хандық билік жойылды.

• 1822 жылдары хандық билік жойылды.

• 1844 жылдары хандық билік жойылды.

Соның салдарынан Орта жүз қазақтары өздерінің дәстүрлі мемлекеттілігінен айырылып қалды. Қазақстан бірте-бірте Ресей империясының отарына айналды.

• 1824 жылдары хандық билік жойылды.

• 1822 жылдары хандық билік жойылды.

• 1822–1824 жылдары хандық билік жойылды.

Бөкей Ордасында хан билігі ... дейін сақталғанымен, патша империясына толық тәуелді болып, әскери бекіністер қоршауында қалды. ХІХ ғасырдың бірінші жартысында Қазақстан аумағындағы отаршылдық іс-әрекеттер күшейе түсті

• 1845 жылға

• 1865 жылға

• 1864 жылға

патша үкіметі Кіші жүз жерінің бір бөлігін тартып алып, Жаңаелек шебін құрды. Қазақтар 600 мың десятинаға жуық ең шұрайлы жайылымдарынан айырылды. Жергілікті тұрғындар ол жерлерден күшпен ығыстырылды.

• 1810 жылы

• 1819 жылы

• 1880 жылы

осы этноаумақтық бірлестікте патша үкіметі Новолинейный (Жаңа шеп) аймағын құрып, 3 млн 400 мың жерді тағы да тартып алды. Жергілікті халық өз жерлерін өздері жалға алып, ақы төлеп тұратын болды. Осы оқиғалардың барлығы И. Тайманұлы және М. Өтемісұлы, К. Қасымұлы, Ж. Нұрмұхамедұлы, Е. Көтібарұлы бастаған бірқатар көтерілістердің басталуына себеп болды.

• 1835 жылы

• 1885 жылы

• 1830 жылы

«Зар заман» ақындары шығармаларындағы негізгі ортақ идея – .... ... «Біз бірлік-берекеден айырылып барамыз, бүйте берсек құримыз», – деп қайғы-мұңға берілу сарыны да байқалды. Олар отаршылдықты айыптап, қазақтарды ұлттық санасынан, халықтық болмыс-бітімнен ажырамауға, салт-дәстүрді бұзылмаған қалпында сақтауға үндеді.

• ел бірлігі мен мемлекет тұтастығы:

• татулыққа шақыру

• бір сарынды өмір салты

Ол Шығыс Қазақстан облысы Аягөз ауданында дүниеге келген. Отарлық озбырлықтың күшейгенін, 1822–1824 жылдары хандық биліктің жойылуын, округтік орталықтар құрылуын, 1867–1868 жылдардағы әкімшілік реформаларды, ұлт-азаттық көтерілістерді көзімен көріп, жанымен сезінген өз өлеңдерінде халқының басына түскен ауыртпалықтарды жырлайды.

• Дулат Бабатайұлы.

• Шортанбай Қанайұлы

• Мұрат Мөңкеұлы

«О, Сарыарқа, Сарыарқа» атты өлеңінде қазақтың ауыр жағдайын суреттейді. «Кеңесбайға», «Бараққа» деген өлеңдерінде әкімдердің жағымсыз образын сипаттап ашық айтады. Өз халқын жаудай талаған, сатылған әкімдерді отарлаушылардың қолшоқпарына айналды деп айыптайды.

• Дулат Бабатайұлы.

• Мұрат Мөңкеұлы

• Шортанбай Қанайұлы