әдебиет

                   Төле би

         Жоңғар шапқыншылығынан босып, ел үдере көшкенде Төле үйін жықпай, жұртта қалыпты-мыс. Қалмақтың әскербасы бұған таңданып, көшпеген себебін сұрағанда, Төле би «Биыл шаңырағыма бір қарлығаш ұя салып еді, бұл бүкіл дүниежүзін топан су басқанда Нұқтың кемесін суға батудан сақтап қалған, жыланға адам баласының жем болып қалу қаупі туғанда, содан қорғаған еді. Мен өз болашағымды қорғап қалған жануардың ұясын бұзып, балапандарын қырып кете алмадым»,-дейді.

1)    Мәтіннің идеясы неде, анықтаңыз.

• Кез келген адамның қолынан жақсылық жасау келетінін түсіндіру.

• Құстардың балапандарын құтқару, өз өміріне жасалған қастандық.

• Халықтың қасиетті ұғымын қастерлеу, тіршілік иесіне қамқорлық.

• Адамдарды өзгелер үшін өмір сүруден құтқару.

   Мәтін бойынша Төле биге тән емес қасиетті табыңыз.

• Қызығушылық

• Мейірімділік

• Қамқорлық

• Жанқиярлық

Мәтін мазмұнына сай нұсқаны табыңыз.

• Жануарлардың тигізетін пайдасы шамалы.

• Жасаған жақсылықты міндет етпеу керек.

• Біреуден қарыз алсаң, міндетті түрде қайтаруың керек.

• Әр жақсылықтың бір қайтарымы болады.

Төле бидің көшпеуіне не себеп болды  ?

 

• Мен өз болашағымды қорғап қалған жануардың ұясын бұзып,балапандарын қырып кете алмадым.

• Төле бидің жалғыз болғысы келді.

• Адамдарды өзгелер үшін өмір сүруден құтқару үшін.

• Қалмақтың әскербасшысымен кездесу үшін.

Ұлу - Жер бетінің ең ежелгі тұрғындарының бірі. Ұлулар- соқыр және саңырау, тек қана жарық пен қараңғылықты ғана ажыратады. Ұлу 15 жыл өмір сүреді. Суда да, құрлықта да тіршілік етеді. Олар жұмыртқалау арқылы көбейеді.

3- 4 аптаның ішінде, бұл ұлу – 85 нәресте әкелуі мүмкін. Туылған кезде, қабығының түсі мөлдір болады. Қабықтың мықтылығы, ағзадағы кальцийдің мөлшеріне байланысты.  Тістерінің саны кез -келген акуладан көп, шамамен 25000! Ұлулар өте ақылды жануарлар.

Ең үлкен түрі – Австралиялық ұлу. Оның салмағы – 40кг, ал ұзындығы- 30см дейін жетеді.  Олар құрт -құмырсқалармен қоректенеді. Тұз бен қант, бұл жануарлар үшін улы. Қауіп төнген жағдайда, өз қабығына толығымен тығыла алады.                                                                                        

1.     Ұлу неше жыл өмір сүреді?

• 10 жыл

• 20жыл

• 15жыл

• 5жыл

Ұлу неше нәресте әкелуі мүмкін?

• 95  

• 85  

• 75     

• 65

 Ең үлкен ұлудың салмағы қанша?       

• 30 кг  

• 45 кг 

• 40 кг   

• 35 кг

Мәтінге сәйкес сөйлемді аяқтаңыз. Ұлу қабығының мықтылығы  ....

• сүйекке байланысты  

• тістеріне байланысты 

• кальцийге байланысты

• мөлдірлігіне байланысты

Мәтінде жоқ ақпаратты көрсетіңіз.

• соқыр және саңырау

• тұз бен қант олар үшін улы

• жұмыртқалау арқылы көбейед

• өз қабығына сыймай

Мәтінге сай тақырыпты таңдаңыз.

   

• Автралиялық ұлу 

• Ұлудың мекені 

• Ұлу

• Ең ұзын ұлу