Zona Ferrum

Nola deitzen zen duela gutxi arte (~50 urte) erabiltzen zen metodoa altzairua lortzeko?

• Forja kataluniarra

• Burdin urtua

• Martin-Siemens prozedura

• Bessemer prozedura

Answer explanation

1970-ko hamarkada arte, Martin-Siemens prozesua izan zen altzairua lortzeko bide eraginkorrena eta gehien erabilita, prozesu elektro-siderurgikoaren asmakisuna arte. Oraindik erabiltzen da Martin-Siemens prozesua Eki-Europako herrialde batzutan eta Asiako zenbait herrialdetan, Ukranian edo Indian, besteak beste.

Zertarako sartzen da burdinaren materialak labe garaian?

• Burdinaren fusioa lortzeko

• Burdinari propietate antioxidatzaileak emateko

• Escoria lortzeko

• Burdinaren mineralen erredukzioa egiteko

Answer explanation

Burdinezko mineralen murrizketa, burdin purua lortzeko burdinezko mineraletik erabiltzen den prozesua da, hau da, burdin metalikoa lortzeko. Horretarako, labea 900ºC eta 1600ºC-ren arteko tenperaturara ailegatu arte berotzen da (Aire beroaz berotutako kokeari esker) bi mineral hauen arteko erreakzioa gerta dadin: Karbono monoxidoa (kokeren errekuntzatik lortutakoa) eta burdin oxidoa (Pelletetik lortua). Erreakzio honetan CO, CO2-n bihurtzen da eta FeO3, burdin Fe-an bihurtzen da.

Nola deitzen zaio goi labean lortzen diren materialei? Esan BAT

Answer explanation

Alde batetik, burdin-materialen erredukzioaren eta fusioaren burdin-puruz egindako emaitzara arrabio deitzen zaio eta beti estatu likidoan egongo da. Beste aldetik, prozesu honetako hondarrei (Lortutako beste mineralei) zerra edo sarra deitzen zaie eta ez daukate erabilerik ezta baliorik.

Nola deitzen zaio mineral baten erabiltzen ez den zatia?

• Ganga

• Timo

• Mena

• Escoria

Answer explanation

Ganga deitzen zen. Bestalde, mena da mehategitik/arrobitik ateratako mineralaren zatia bat eta mena dago, zati aprobetxagarria, zein ganga. Eta azkenik, escoria da burdinurketa prozesua egin ondoren agertzen diren soberakinak.

Zertarako erabiltzen dira Koke (Coque euskaraz) labeak?

• Ikatza eta Burdina aldi berean erretzeko eta, ondorioz, koke izeneko aleazioa sortzeko

• Burdina erretzeko eta horri esker kokea sortzeko

• Burdina eta aluminioaren arteko Koke izeneko aleazioa sortzeko

• ikatzaren tenperatura igoz koke izeneko materiala lortzeko

Answer explanation

Koke labeak, bere izena erakusten duenez bezala, kokea lortzeko balio dute. 700º-1200ºC-tara igotzen dute tenperatura, eta huila, tenperatura honetara, koke izatera pasatuko da. Garrantzitsua da labeetan oxigenorik ez egotea, zeren eta bestela, ikatza erreko da, eta hori ez dugu nahi.

ESAN, ZER DA HAU?

Answer explanation

Bessemer Bihurgailua da. Zeren ontzi handi bat da aireztapen hodia barruan duelako.

Tramankulu hau Martin Siemens baino lehenago erabiltzen zen. Horiz aparte, arrabioa altzairu bihurtzeko prozesua hemen gertatzen da, arrabioaren ezpurutasunak kenduz oxidazio prozesu baten bidez.

Burdinurtua...

• Oso iraunkorra zen eta ezpurutasun urriak zituen

• Oso apurkorra zen eta moldeak erabili behar ziren itxura emateko

• Gogorra eta hauskor samarra zen, oxido ezpurutasunengatik

• Garestiegia zenez, ez zen asko erabili historian zehar

Answer explanation

Burdinurtua, bere karbono eta sufrezko ezpurutasun ugarien ondorioz, oso gogorra eta hauskorra zen, baina askoz errazagoa zen forma emateko, azkarragoa izateaz gain. Gainera, masan ekoizteko nahiko merkea zen.

Aukeratu hauetatik zeintzuk diren galda motak:

• Urtze galda

• Galda jarraia

• Galda konbentzionala

• Zatikako galda

Answer explanation

Galda da prozesua non, arrabioa tratatu ostean, molde batean jartzen den, solidifikazio prozesua kontrolpean izateko. Galda konbentzionalean, ontziz aldatuko da arrabioa, zali-tik (la cuchara) lingote-ontzi batzuetara. Galda zuzena bada, segidan beteko dira, eta galda sifoian bada, guztiak aldi berberean beteko dira, isurbide (bebedero) batean pasatuko delako zaliko arrabioa, eta handik, lingote-ontzietara. Jarraia bada, prozesua aldatuko da. Zailatik azpilara (artesa) eramango da arrabioa. Ondoren, urez hoztuta dauden moldetan jarriko da, eta tira batekin hoztuko da arrabioa garraioan zehar (urarekin) eta oxiebakieta batekin moztuko ditugu ontziak. Azkenean jarriko da hoztera hozketa-ohean.

Nola deitzen da altzairuzko lingoten lodiera murrizteko prozesua?

Answer explanation

Galda egin ostean, prozesua ez da amaitzen, zeren eta ijezketa hasiko da. Lodiera murrizteko, 2 era daude, hotza eta beroa. Hotzan, 2 mota daude: prentsazkoa, non ontzien luzera lodiera baino askoz handiagoa da, eta bestea errodatzeko metodoa da, non arrabol serie batzuen zehar pasatuko da xafla, nahi den forma lortzeko. Bestea, hurrengo galderan ikusiko dugu.

Esan zein EZ den egia berotze ijezketari buruz:

• Lingoteak tenperatura oso beroetan egongo da, lehenik berotzen delako beste labe batean

• Presiozko zilindro kate batek, ijezketa trena deitzen dena, non xafla deformatuko den.

• Hotzeko ijezketa baino arinago da

Answer explanation

Prozesua, hitz gutxitan, horrela da: berotzen dira berriro xaflak, (fisiora ez iritsiz) eta ijezketa trenan sartzen da, non nahi dugun forma lortuko den zilindro-kate batzuen bidez.