Мәтіндер #1

Біреудің ерке ұлы болыпты, өзі жалқау екен. Әкесі оны бағып-қағып, асырапты. Ақыры кәрілік жеңіп, сырқаты күшейген әке әйеліне айтыпты: - Ұлыма ештеңе қалдырмаймын. Ол жалқау. Барды ұқсату, табыс табу бұның қолынан келмейді.

Жаны ашыған анасы ұлына он сомдық алтын береді: «Мынаны еңбегіме алған едім», - деп, әкеңе сыйлағайсың. Кешке алтынды әкесіне ұсынады. Алтынды шал лаулап жанып жатқан пешке лақтырып жіберіп: - Бұл сенің еңбекпен тапқан ақшаң - емес, депті. Қулықтан ештеңе шықпайтынын білген анасы: - Біз әкенді алдай алмайтын көрінеміз, балам. Онан да ақшаны жұмыс істеп тап, деп акыл айтыпты. Бала үйінен кетіп, апта бойы жұмыс істейді. Тапкан тиынын әкесіне әкеп береді. Қария алтынды тағы да отқа лақтырып жібереді. Бұған ұлы шыдай алмай, жаланаш қолымен ақшаны суырып алады да: Әке! Мен бұл тиынды апта бойы шаршап-шалдығып жүріп таптым. Мұныныз калай? - деп айқай салыпты. Әкесі тұрып: Бұл ақшаны өз еңбегіңмен тапқан екенсін, балам. Көзім енді жетті, - депті ұлына.

Мәтін мазмұнына лайық мақалды анықтаңыз.

• Еңбектің наны тәтті, Жалқаудың жаны тәтті.

• Өтіріктің құйрығы бір-ақ тұтам

• Еңбек етсең, емерсің.

• Өтірік өрге баспас. Қолы қимылдағанның аузы қимылдайды.

Біреудің ерке ұлы болыпты, өзі жалқау екен. Әкесі оны бағып-қағып, асырапты. Ақыры кәрілік жеңіп, сырқаты күшейген әке әйеліне айтыпты: - Ұлыма ештеңе қалдырмаймын. Ол жалқау. Барды ұқсату, табыс табу бұның қолынан келмейді.

Жаны ашыған анасы ұлына он сомдық алтын береді: «Мынаны еңбегіме алған едім», - деп, әкеңе сыйлағайсың. Кешке алтынды әкесіне ұсынады. Алтынды шал лаулап жанып жатқан пешке лақтырып жіберіп: - Бұл сенің еңбекпен тапқан ақшаң - емес, депті. Қулықтан ештеңе шықпайтынын білген анасы: - Біз әкенді алдай алмайтын көрінеміз, балам. Онан да ақшаны жұмыс істеп тап, деп акыл айтыпты. Бала үйінен кетіп, апта бойы жұмыс істейді. Тапкан тиынын әкесіне әкеп береді. Қария алтынды тағы да отқа лақтырып жібереді. Бұған ұлы шыдай алмай, жаланаш қолымен ақшаны суырып алады да: Әке! Мен бұл тиынды апта бойы шаршап-шалдығып жүріп таптым. Мұныныз калай? - деп айқай салыпты. Әкесі тұрып: Бұл ақшаны өз еңбегіңмен тапқан екенсін, балам. Көзім енді жетті, - депті ұлына.

Баласының алғашқыда алтынға жаны ашымауының себебін көрсетіңіз.

• Алтынның қадірін түсінбейтіндіктен.

• Ерке мінезінен арыла алмағандықтан.

• Өз еңбегімен келмегендіктен.

• Жалқаулығының кесірінен.

Біреудің ерке ұлы болыпты, өзі жалқау екен. Әкесі оны бағып-қағып, асырапты. Ақыры кәрілік жеңіп, сырқаты күшейген әке әйеліне айтыпты: - Ұлыма ештеңе қалдырмаймын. Ол жалқау. Барды ұқсату, табыс табу бұның қолынан келмейді.

Жаны ашыған анасы ұлына он сомдық алтын береді: «Мынаны еңбегіме алған едім», - деп, әкеңе сыйлағайсың. Кешке алтынды әкесіне ұсынады. Алтынды шал лаулап жанып жатқан пешке лақтырып жіберіп: - Бұл сенің еңбекпен тапқан ақшаң - емес, депті. Қулықтан ештеңе шықпайтынын білген анасы: - Біз әкенді алдай алмайтын көрінеміз, балам. Онан да ақшаны жұмыс істеп тап, деп акыл айтыпты. Бала үйінен кетіп, апта бойы жұмыс істейді. Тапкан тиынын әкесіне әкеп береді. Қария алтынды тағы да отқа лақтырып жібереді. Бұған ұлы шыдай алмай, жаланаш қолымен ақшаны суырып алады да: Әке! Мен бұл тиынды апта бойы шаршап-шалдығып жүріп таптым. Мұныныз калай? - деп айқай салыпты. Әкесі тұрып: Бұл ақшаны өз еңбегіңмен тапқан екенсін, балам. Көзім енді жетті, - депті ұлына.

Әкесінің оқыс әрекетінен нені түсінуге болады?

• Мұрасын қимады.

• Ұлына ашуланды.

• Әйеліне ренжіді.

• Ұлын сынап көрді.

Біреудің ерке ұлы болыпты, өзі жалқау екен. Әкесі оны бағып-қағып, асырапты. Ақыры кәрілік жеңіп, сырқаты күшейген әке әйеліне айтыпты: - Ұлыма ештеңе қалдырмаймын. Ол жалқау. Барды ұқсату, табыс табу бұның қолынан келмейді.

Жаны ашыған анасы ұлына он сомдық алтын береді: «Мынаны еңбегіме алған едім», - деп, әкеңе сыйлағайсың. Кешке алтынды әкесіне ұсынады. Алтынды шал лаулап жанып жатқан пешке лақтырып жіберіп: - Бұл сенің еңбекпен тапқан ақшаң - емес, депті. Қулықтан ештеңе шықпайтынын білген анасы: - Біз әкенді алдай алмайтын көрінеміз, балам. Онан да ақшаны жұмыс істеп тап, деп акыл айтыпты. Бала үйінен кетіп, апта бойы жұмыс істейді. Тапкан тиынын әкесіне әкеп береді. Қария алтынды тағы да отқа лақтырып жібереді. Бұған ұлы шыдай алмай, жаланаш қолымен ақшаны суырып алады да: Әке! Мен бұл тиынды апта бойы шаршап-шалдығып жүріп таптым. Мұныныз калай? - деп айқай салыпты. Әкесі тұрып: Бұл ақшаны өз еңбегіңмен тапқан екенсін, балам. Көзім енді жетті, - депті ұлына.

Анасының ұлына өтірік айтқызуының себебін түсіндіріңіз.

• Баласының үмітін үзгісі келмегендіктен

• Баласына жаны ашығандықтан

• Әке мен бала арасын жақсартқысы келгендіктен.

• Ұлына мұра қалдырғысы келгендіктен.

Әлімхан мен әкесі, атасы ауыл аралап келеді. Тұс-тұста үй іргесіне бау-бақша егілген. Жаз мезгілі. Таңертеңгі жайлы ауа. Әркім топырақты баптап, қауын, қарбызын, жүгерісін аралап жүр. Диқаншылық кәсіпке үйреніп қалған. Бұдан бұрын осы жерлер бос жататын. Бау-бақша егілмейтін. Егілсе де, баладай мәпелеп қарамайтын, - деді атасы. Есімде, - деді Әлімханның әкесі. - Нанның оңайға түспейтінін, еңбекпен, термен дастарқанға келетінін бүгінгі нарық заманы талап етуде, дейді атасы. Киын, бірақ еңбек етсең жағдайын оналатынына көбіміздің көзіміз жетті, дейді.

Мәтінде қандай кәсіп түрі сөз етіліп отыр?

• Балық шаруашылығы

• Мал шаруашылығы

• Диқаншылық

• Мақта шаруашылығы

Әлімхан мен әкесі, атасы ауыл аралап келеді. Тұс-тұста үй іргесіне бау-бақша егілген. Жаз мезгілі. Таңертеңгі жайлы ауа. Әркім топырақты баптап, қауын, қарбызын, жүгерісін аралап жүр. Диқаншылық кәсіпке үйреніп қалған. Бұдан бұрын осы жерлер бос жататын. Бау-бақша егілмейтін. Егілсе де, баладай мәпелеп қарамайтын, - деді атасы. Есімде, - деді Әлімханның әкесі. - Нанның оңайға түспейтінін, еңбекпен, термен дастарқанға келетінін бүгінгі нарық заманы талап етуде, дейді атасы. Киын, бірақ еңбек етсең жағдайын оналатынына көбіміздің көзіміз жетті, дейді.

Мәтінде қай жыл мезгілі суреттелген?

• Жаз айлары

• Көктем мезгілінің басы

• Қыстың соңғы айы

• Күз мезгілі

Әлімхан мен әкесі, атасы ауыл аралап келеді. Тұс-тұста үй іргесіне бау-бақша егілген. Жаз мезгілі. Таңертеңгі жайлы ауа. Әркім топырақты баптап, қауын, қарбызын, жүгерісін аралап жүр. Диқаншылық кәсіпке үйреніп қалған. Бұдан бұрын осы жерлер бос жататын. Бау-бақша егілмейтін. Егілсе де, баладай мәпелеп қарамайтын, - деді атасы. Есімде, - деді Әлімханның әкесі. - Нанның оңайға түспейтінін, еңбекпен, термен дастарқанға келетінін бүгінгі нарық заманы талап етуде, дейді атасы. Киын, бірақ еңбек етсең жағдайын оналатынына көбіміздің көзіміз жетті, дейді.

Мәтіннің бірінші азатжолы мәтіннің қай түріне жататынын анықтаңыз.

• Суреттеу

• Пайымдау

• Әңгімелеу

• Сипаттау

Әлімхан мен әкесі, атасы ауыл аралап келеді. Тұс-тұста үй іргесіне бау-бақша егілген. Жаз мезгілі. Таңертеңгі жайлы ауа. Әркім топырақты баптап, қауын, қарбызын, жүгерісін аралап жүр. Диқаншылық кәсіпке үйреніп қалған. Бұдан бұрын осы жерлер бос жататын. Бау-бақша егілмейтін. Егілсе де, баладай мәпелеп қарамайтын, - деді атасы. Есімде, - деді Әлімханның әкесі. - Нанның оңайға түспейтінін, еңбекпен, термен дастарқанға келетінін бүгінгі нарық заманы талап етуде, дейді атасы. Киын, бірақ еңбек етсең жағдайын оналатынына көбіміздің көзіміз жетті, дейді.

Мәтін бойынша нан дастарқанға қалай келеді?

• Еңбекпен, термен келеді.

• Жерді өңдеу арқылы келеді.

• Ата кәсіпті жалғастыру арқылы келеді.

Әлімхан мен әкесі, атасы ауыл аралап келеді. Тұс-тұста үй іргесіне бау-бақша егілген. Жаз мезгілі. Таңертеңгі жайлы ауа. Әркім топырақты баптап, қауын, қарбызын, жүгерісін аралап жүр. Диқаншылық кәсіпке үйреніп қалған. Бұдан бұрын осы жерлер бос жататын. Бау-бақша егілмейтін. Егілсе де, баладай мәпелеп қарамайтын, - деді атасы. Есімде, - деді Әлімханның әкесі. - Нанның оңайға түспейтінін, еңбекпен, термен дастарқанға келетінін бүгінгі нарық заманы талап етуде, дейді атасы. Киын, бірақ еңбек етсең жағдайын оналатынына көбіміздің көзіміз жетті, дейді.

Әлімханның атасы мен әкесі нені еске алып келеді?

• Нанның дастарқанға келу ретін

• Бау-бақшаға бай ауылды

• Жердің дұрыс игерілмеген жылдарын

• Диқаншылардың мол өнімдерін

Ол менен екі жас үлкен еді. Бір жатталып мектепте, бір сыныпта оқыдық. Біздің қыздардың ішіндегі көріктісі де Алтын болатын. Әрі тамаша әнші еді. Күні бүгінге дейін ұмытылмастай болып, көкейімде Қалған сол бір бір әні. Менің балалық шағымның небір қиялға толы тәтті кезеңі де осы әнмен басталған. Қазір де сол әнді ести қалсам, көз алдымнан баяғы бір балалық шағым, Алтын, өскен ауылым елестеп жатады.

Автордың сол әнді естігенде кім есіне түседі?

• Балалық шағы

• Ауылдағы қыздар

• Алтын

• Әкесі