§29–30. ХІХ ғасырдағы қазақ ағартушыларының қоғамдық-саяси көзқа

Қазақ қоғамын құқықтық тұрғыда реттеудің дәстүрлі билік құрылымы

• Билер соты

• Король соты

• Әкімдер соты

• Әскери сот

«Орыс талапкері немесе жауапкері көптеген жағдайда орыстың тергеу орнынан гөрі, бидің сотын артық көреді… Билер сотының артықшылығы, ол істі некен-саяқ болмаса, жалғыз шешпейді; оған қатысатын адамға шек қойылмайды, ал тіпті кейде олар ақтаушы да болып көрінеді және бидің шешіміне шағым жасауға да құқы бар», -деп билер сотының артықшылығы туралы жазған

• Ы.Алтынсарин

• Ш.Уәлиханов

• А. Құнанбайұлы

• Ш.Құдайбердіұлы

ХІХ ғасырдың ІІ жартысында көрнекті ағартушы, қоғам қайраткері, жаңашыл педагог

• Ы.Алтынсарин

• Ш.Уәлиханов

• А. Құнанбайұлы

• Ш.Құдайбердіұлы

«Бай болғың келсе – өнер үйрен. Егер де мал керек болса, қолөнер үйренбек керек. Мал жұтайды, өнер жұтамайды», - деп жазды

• М.Ж.Көпейұлы

• Ш.Уәлиханов

• А. Құнанбайұлы

• Ш.Құдайбердіұлы

Абайдыалаңдатқан жағдайлар арасынан артығын табыңыз

• патша үкіметі шенеуніктерінің шектен шыққан озбырлығы

• болыстардың парақорлығы

• болыстардың қанағатсыз пайдакүнемдігі

• қазақтардың орыс тілін меңгеруі

Абайдың А.С. Пушкин, М.Ю. Лермонтов шығармаларымен жете танысуына ықпал еткен ғалымдар

• Е. Михаэлис, С. Гросс, Н. Коншин, Н. Долгополов

• Костылецкий, С.Дуров

• П.Семенов – Тянь-Шанский, С.Сотников

• Г.Потанин, Л.Н.Гумилев

«Үш жылға болыс сайланады. Әуелгі жылы «Сені біз сайламадық па?» деп елдің бұлданғандығымен күні өтеді. Екінші жылы кандидатпен аңдысып күні өтеді. Үшінші жылы сайлауға жақындап қалып, тағы болыс болып қалуға болар ма екен деп күні өтеді. Енді несі қалды?», - деп болыс басқарушыларды сайлау жүйесін қатты сынға алды

• А.Құнанбайұлы

• Ы.Алтынсарин

• М.Ж.Көпейұлы

• М.Шорманов

«Үш жылға болыс сайланады. Әуелгі жылы «Сені біз сайламадық па?» деп елдің бұлданғандығымен күні өтеді. Екінші жылы кандидатпен аңдысып күні өтеді. Үшінші жылы сайлауға жақындап қалып, тағы болыс болып қалуға болар ма екен деп күні өтеді. Енді несі қалды?», - деп болыс басқарушыларды сайлау жүйесін қатты сынға алды

• А.Құнанбайұлы

• Ы.Алтынсарин

• Ш.Уәлиханов

• А.Байтұрсынов

Абайдан ақыл-кеңес сұрауға келіп тұрған Баянауыл өлкесіндегі белгілі шежіреші әрі ақын

• М.Ж.Көпейұлы

• Д.Бабатайұлы

• Шөже ақын

• М.Өтемісұлы

«Қулық саумақ, көз сүзіп, тіленіп, адам саумақ – өнерсіз иттің ісі. Әуелі құдайға сиынып, екінші өз қайратыңа сүйеніп, еңбегіңді сау, еңбек қылсаң, қара жер де береді, құр тастамайды», - деп келер ұрпақты парасаттылыққа шақырды

• Ы.Алтынсарин

• Ш.Уәлиханов

• А. Құнанбайұлы

• Ш.Құдайбердіұлы