Қысқы демалыс кітабы #2

Анадан туған әр адамның жүрегінің түбінде достық пен махаббаттың ұрығы жатады... Жерге түскен әрбір ұрықтың өнуі үшін Күннің нұры, топырақтың қызуы қажет. Сол сияқты әр сәбидің жүрек түкпірінде жатқан достық пен махаббат ұрығының өніп, өсіп, гүлденуі үшін мейірім қажет.

Мәтіннен қандай қорытынды шықпайды, көрсетіңіз.

• Махаббат пен достық сезіміне ие болу үшін достар қажет.

• Әр сәбидің жүрек түкпірінде Махаббат ұрығы болады.

• Әр адамның жүрегінде достықтың ұрығы болады.

• Достық сезімінің жетілуі үшін мейірім кажет.

Анадан туған әр адамның жүрегінің түбінде достық пен махаббаттың ұрығы жатады... Жерге түскен әрбір ұрықтың өнуі үшін Күннің нұры, топырақтың қызуы қажет. Сол сияқты әр сәбидің жүрек түкпірінде жатқан достық пен махаббат ұрығының өніп, өсіп, гүлденуі үшін мейірім қажет.

Мәтін түрін анықтаңыз.

• Сипаттау

• Пайымдау

• Баяндау

• Әңгімелеу

Суықтын қандай екенін білгендіктен, жылылықты сүйеміз. Қараңғылықтың қандай екенін білгендіктен, жарықтың қадірін түсінеміз. Дәл сол секілді қайғының не екенін білгеніміз үшін, бақытты өмір сүргенді қалаймыз.

Мәтін бойынша бізді жағымды құбылыстарға құштар қылатын себептін не екенін табыңыз.

• Барлық құбылыстардан бақытты іздеу.

• Жағымды құбылыстардың бізді бақытты етуі.

• Бақытты болуға құштарлық.

• Жағымсыз құбылыстардың бізге қандай қиындықтар тудыратынын білуіміз.

Саяжайымыз көршілес Танабайдың тұлымшағы желбіреген Ләйлә деген кызы бар. Екі үйдің ортасында телі ескен бала сияқты. Екі бақтың қайсысының жемісі бұрын піссе, алдымен дәмін татып, жеуге жарағанын, иә жарамайтынын айыратын да сол. Қайсы ағашқа қайсы жеміс өседі, қайсы гүл қашан қауашақ жарады - бізден гөрі сол көбірек біледі. Екі бақшадағы гүлдерді күтіп-баптау, су құю-Ләйләнің міндеті. Еңбегі сіңген бала қандай гүлді бантигіне тағады, қандай түрлерін бөлмелерге қояды, өз еркі. Оған әке-шешесі де, біз де үндемейміз.

Мәтінде айтылған балаға тән іс-әрекетті көрсетіңіз.

• Жеміс ағаштарын отырғызғанды ұнатады.

• Бақша гүлдерін ата-анасының рұқсатымен ғана үзеді

• Гүл өсіргенді ұнатады.

• Екі үйдің ортасында гүлдерді әдемі өсірген.

Саяжайымыз көршілес Танабайдың тұлымшағы желбіреген Ләйлә деген кызы бар. Екі үйдің ортасында телі ескен бала сияқты. Екі бақтың қайсысының жемісі бұрын піссе, алдымен дәмін татып, жеуге жарағанын, иә жарамайтынын айыратын да сол. Қайсы ағашқа қайсы жеміс өседі, қайсы гүл қашан қауашақ жарады - бізден гөрі сол көбірек біледі. Екі бақшадағы гүлдерді күтіп-баптау, су құю-Ләйләнің міндеті. Еңбегі сіңген бала қандай гүлді бантигіне тағады, қандай түрлерін бөлмелерге қояды, өз еркі. Оған әке-шешесі де, біз де үндемейміз.

Мәтін мазмұнын түсініп, мәтінмен байланысы бар жауапты көрсетіңіз.

• Ләйлә табиғатты жақсы көреді.

• Ләйлә - ауладан шықпайтын тұйық қыз.

• Ләйлә гүлдерді бантигіне тағу үшін өсіреді.

• Ләйләға ата-анасы бақшаға қарауды міндеттеген.

Саяжайымыз көршілес Танабайдың тұлымшағы желбіреген Ләйлә деген кызы бар. Екі үйдің ортасында телі ескен бала сияқты. Екі бақтың қайсысының жемісі бұрын піссе, алдымен дәмін татып, жеуге жарағанын, иә жарамайтынын айыратын да сол. Қайсы ағашқа қайсы жеміс өседі, қайсы гүл қашан қауашақ жарады - бізден гөрі сол көбірек біледі. Екі бақшадағы гүлдерді күтіп-баптау, су құю-Ләйләнің міндеті. Еңбегі сіңген бала қандай гүлді бантигіне тағады, қандай түрлерін бөлмелерге қояды, өз еркі. Оған әке-шешесі де, біз де үндемейміз.

Мәтінде айтылмаған мәліметті көрсетіңіз.

• Ләйлә көрші бақшаға да қарайласады.

• Ләйлә екі бақшада емін-еркін жүре алады.

• Ләйлә бантигін гүлмен әсемдейді.

• Ләйлә қай жемісті өсіргісі келетінін өзі біледі.

Соқыр адам түнде үйіне келе жатты. Қолында ұстаған жарығы бар еді. Біреу қасынан өтіп бара жатып: - Міне, ақымақ! Өзі соқыр, қолында - жарық. Соқырға жарықтың қажеті не? - деді. Соқыр адам ақымақ емес еді. Жарык алғаны: қараңғыда біреу өзін қағып кетпес үшін еді. «Өзгеге жарық қыл, өзіңе қақтықпас» деген сөз осыдан қалса керек еді.

Соқыр адамның жарық ұстауының себебін анықтаңыз.

• Өзі біреуге зиян тигізбес үшін

• Өзін біреу қағып кетпес үшін

• Жан-жағындағыларға көмектескісі келгендіктен

• Өзін басқалардан жоғары санағандықтан

Соқыр адам түнде үйіне келе жатты. Қолында ұстаған жарығы бар еді. Біреу қасынан өтіп бара жатып: - Міне, ақымақ! Өзі соқыр, қолында - жарық. Соқырға жарықтың қажеті не? - деді. Соқыр адам ақымақ емес еді. Жарык алғаны: қараңғыда біреу өзін қағып кетпес үшін еді. «Өзгеге жарық қыл, өзіңе қақтықпас» деген сөз осыдан қалса керек еді.

Мәтін бойынша шын ақымақтың кім екенін көрсетіңіз.

• Саңырау

• Соқыр

• Бейтаныс біреу

• Жас жігіт

Сахаранын ыстық күнінде бір адам түйеге мініп келе жатыпты. Ұзақ жолдан шелдеп, шаршап келе жатқан бір жолаушыны кездестіреді. Жолаушы одан су сұрайды. Ол түйеден түсіп, су берейін деп жатқанда, жолаушы оны итеріп жіберіп, түйесіне міне салып, қаша жөнеледі. Түйенің иесі оның артынан былай деп айқайлапты: - Жарайды, түйені алсаң ал! Бірақ бір өтінішімді орындашы. Осы болған оқиғаны ешкімге айтпа! Мұны естіген адам таңғалып, тоқтап, - себебін сұрайды. Сонда әлгі адам: «Егер оқиғаны біреуге айтсаң, елдің бәрінің құлағына жетеді. Кейін адамдар жолда жәрдем сұрағандарға көмек көрсетуге қорқып, ешкім ешкімге көмектеспейтін болады», - деген екен.

Түйенің иесінің айтқан өтінішін көрсетініз.

• Түйесін өзіне сатуды сұрайды.

• Су алып беруін өтінеді.

• Болған оқиғаны ешкімге айтпауын сұрайды.

• Екеуінің арасындағы әңгімені досына айтуды тапсырады.

Сахаранын ыстық күнінде бір адам түйеге мініп келе жатыпты. Ұзақ жолдан шелдеп, шаршап келе жатқан бір жолаушыны кездестіреді. Жолаушы одан су сұрайды. Ол түйеден түсіп, су берейін деп жатқанда, жолаушы оны итеріп жіберіп, түйесіне міне салып, қаша жөнеледі. Түйенің иесі оның артынан былай деп айқайлапты: - Жарайды, түйені алсаң ал! Бірақ бір өтінішімді орындашы. Осы болған оқиғаны ешкімге айтпа! Мұны естіген адам таңғалып, тоқтап, - себебін сұрайды. Сонда әлгі адам: «Егер оқиғаны біреуге айтсаң, елдің бәрінің құлағына жетеді. Кейін адамдар жолда жәрдем сұрағандарға көмек көрсетуге қорқып, ешкім ешкімге көмектеспейтін болады», - деген екен.

Түйенің иесін алаңдатқан қатарды көрсетіңіз.

• Түйесінің шығынын қалай жабатынын уайымдады.

• Өзінің абыройына нұқсан келеді деп ойлады.

• Су берем деп алданып қалғанына ұялды.

• Адамдар бір-біріне көмек көрсетпей ме деп қорықты.