оқу сау куиз

Бiр патшаның  баласы қышыма  ауруына ұшырайды. Ауру сал­дарынан бала түнде ұйқыдан, күндiз күлкiден қалады. Патшаның баласын қаратпаған емшi, тәуiп қалмайды. Күндердiң күнiнде бiр емшi баланың балды көп жегеннен ауыратынын анықтайды.

– Балды жеудi қойса, ауруынан құлан-таза айығып кетедi, – дейдi емшi. Әкесi баласына  «саған бал жеуге болмайды» десе, оның тыңдамауы мүмкiн екенiн ойлайды. «Баршаға патша болғаныммен, балама әке ғанамын. Ол еркелiкпен менiң тiлiмдi алмай қоюы әбден мүмкiн» деп, басқа жолын iздейдi. Сөйтсе, баланың жақсы көретiн ұстазы бар екен. Ол бүкiл елге аты белгiлi ғұлама болса керек. Ғұламаны патша шақырып алып:

– Сенiң шәкiртiңнiң науқасы балдан екен. Балама бал жеудi қой деп айтып көршi. Сенiң сөзiңдi жерге тастамас. Өйткенi, сенi сыйлайды, – дейдi. Ғұлама құп көредi. Сөйтiп, патша сарайынан шығып кетедi. Содан бiрнеше күн өтедi, ғұлама балаға бармайды. Бiрнеше апта, ай өтедi, бармайды. Қырық күн өтедi, бармайды. Тек қырық бiрiншi күнi ғана ғұлама балаға барып, бал жеуiн қойғызады. Шәкiртi науқасынан аз уақытта айығып, жаны тыныш табады. Мұны көрген патша ғұламаны шақырып алып:

– Ей, ұстаз! Сен менiң бұйрығымды неге бiрден орындамадың? – деп сұрайды.  Сонда ғұлама:

– О, патшам! Алғашқы күнi балаға барып: «Бал жеудi қой!» – деп айтуға мен лайық болмадым. Өйткенi, мен өзiм де балды көп жеушi едiм. Бал жейтiн басыммен балаға «бал жеудi қой!» десем, оған әсер етпеген болар едi. Өзiм iстейтiн iстi балаға iстеме дегенмен, бәрiбiр оң нәтиже бермес едi. Сондықтан алдымен мен өзiм бал жеудi қойдым. Балдың нәрi бойымнан кеткенше, қырық күн күттiм. Содан соң балаға «бал жеудi қой?» деп ем, ол айтқанымды екi етпедi. Өйткенi, мен оған ақыл айтуға толық лайық едiм, – дептi. 1.Мәтін мазмұнына лайықты тақырып?

• Ғұламаның даналығы

• Патшаның баласы

• Патшаның баласы

• Тәуіптің болжамы

Бiр патшаның  баласы қышыма  ауруына ұшырайды. Ауру сал­дарынан бала түнде ұйқыдан, күндiз күлкiден қалады. Патшаның баласын қаратпаған емшi, тәуiп қалмайды. Күндердiң күнiнде бiр емшi баланың балды көп жегеннен ауыратынын анықтайды.

– Балды жеудi қойса, ауруынан құлан-таза айығып кетедi, – дейдi емшi. Әкесi баласына  «саған бал жеуге болмайды» десе, оның тыңдамауы мүмкiн екенiн ойлайды. «Баршаға патша болғаныммен, балама әке ғанамын. Ол еркелiкпен менiң тiлiмдi алмай қоюы әбден мүмкiн» деп, басқа жолын iздейдi. Сөйтсе, баланың жақсы көретiн ұстазы бар екен. Ол бүкiл елге аты белгiлi ғұлама болса керек. Ғұламаны патша шақырып алып:

– Сенiң шәкiртiңнiң науқасы балдан екен. Балама бал жеудi қой деп айтып көршi. Сенiң сөзiңдi жерге тастамас. Өйткенi, сенi сыйлайды, – дейдi. Ғұлама құп көредi. Сөйтiп, патша сарайынан шығып кетедi. Содан бiрнеше күн өтедi, ғұлама балаға бармайды. Бiрнеше апта, ай өтедi, бармайды. Қырық күн өтедi, бармайды. Тек қырық бiрiншi күнi ғана ғұлама балаға барып, бал жеуiн қойғызады. Шәкiртi науқасынан аз уақытта айығып, жаны тыныш табады. Мұны көрген патша ғұламаны шақырып алып:

– Ей, ұстаз! Сен менiң бұйрығымды неге бiрден орындамадың? – деп сұрайды.  Сонда ғұлама:

– О, патшам! Алғашқы күнi балаға барып: «Бал жеудi қой!» – деп айтуға мен лайық болмадым. Өйткенi, мен өзiм де балды көп жеушi едiм. Бал жейтiн басыммен балаға «бал жеудi қой!» десем, оған әсер етпеген болар едi. Өзiм iстейтiн iстi балаға iстеме дегенмен, бәрiбiр оң нәтиже бермес едi. Сондықтан алдымен мен өзiм бал жеудi қойдым. Балдың нәрi бойымнан кеткенше, қырық күн күттiм. Содан соң балаға «бал жеудi қой?» деп ем, ол айтқанымды екi етпедi. Өйткенi, мен оған ақыл айтуға толық лайық едiм, – дептi.

Мәтін мазмұнына алшақ ой?

• Балдың нәрі бойымнан кеткенше күттім.

• Патша өзі бал көп жейді екен

Бiр патшаның  баласы қышыма  ауруына ұшырайды. Ауру сал­дарынан бала түнде ұйқыдан, күндiз күлкiден қалады. Патшаның баласын қаратпаған емшi, тәуiп қалмайды. Күндердiң күнiнде бiр емшi баланың балды көп жегеннен ауыратынын анықтайды.

– Балды жеудi қойса, ауруынан құлан-таза айығып кетедi, – дейдi емшi. Әкесi баласына  «саған бал жеуге болмайды» десе, оның тыңдамауы мүмкiн екенiн ойлайды. «Баршаға патша болғаныммен, балама әке ғанамын. Ол еркелiкпен менiң тiлiмдi алмай қоюы әбден мүмкiн» деп, басқа жолын iздейдi. Сөйтсе, баланың жақсы көретiн ұстазы бар екен. Ол бүкiл елге аты белгiлi ғұлама болса керек. Ғұламаны патша шақырып алып:

– Сенiң шәкiртiңнiң науқасы балдан екен. Балама бал жеудi қой деп айтып көршi. Сенiң сөзiңдi жерге тастамас. Өйткенi, сенi сыйлайды, – дейдi. Ғұлама құп көредi. Сөйтiп, патша сарайынан шығып кетедi. Содан бiрнеше күн өтедi, ғұлама балаға бармайды. Бiрнеше апта, ай өтедi, бармайды. Қырық күн өтедi, бармайды. Тек қырық бiрiншi күнi ғана ғұлама балаға барып, бал жеуiн қойғызады. Шәкiртi науқасынан аз уақытта айығып, жаны тыныш табады. Мұны көрген патша ғұламаны шақырып алып:

– Ей, ұстаз! Сен менiң бұйрығымды неге бiрден орындамадың? – деп сұрайды.  Сонда ғұлама:

– О, патшам! Алғашқы күнi балаға барып: «Бал жеудi қой!» – деп айтуға мен лайық болмадым. Өйткенi, мен өзiм де балды көп жеушi едiм. Бал жейтiн басыммен балаға «бал жеудi қой!» десем, оған әсер етпеген болар едi. Өзiм iстейтiн iстi балаға iстеме дегенмен, бәрiбiр оң нәтиже бермес едi. Сондықтан алдымен мен өзiм бал жеудi қойдым. Балдың нәрi бойымнан кеткенше, қырық күн күттiм. Содан соң балаға «бал жеудi қой?» деп ем, ол айтқанымды екi етпедi. Өйткенi, мен оған ақыл айтуға толық лайық едiм, – дептi.

Патшаның ғұламаға барып өтініш айтуының себебі?

• Патшаның ғұламаға барып өтініш айтуының себебі

• Баласы ұстазын қатты сыйлайтындықтан

• Патшаның өзі де бал жейтіндіктен

Бiр патшаның  баласы қышыма  ауруына ұшырайды. Ауру сал­дарынан бала түнде ұйқыдан, күндiз күлкiден қалады. Патшаның баласын қаратпаған емшi, тәуiп қалмайды. Күндердiң күнiнде бiр емшi баланың балды көп жегеннен ауыратынын анықтайды.

– Балды жеудi қойса, ауруынан құлан-таза айығып кетедi, – дейдi емшi. Әкесi баласына  «саған бал жеуге болмайды» десе, оның тыңдамауы мүмкiн екенiн ойлайды. «Баршаға патша болғаныммен, балама әке ғанамын. Ол еркелiкпен менiң тiлiмдi алмай қоюы әбден мүмкiн» деп, басқа жолын iздейдi. Сөйтсе, баланың жақсы көретiн ұстазы бар екен. Ол бүкiл елге аты белгiлi ғұлама болса керек. Ғұламаны патша шақырып алып:

– Сенiң шәкiртiңнiң науқасы балдан екен. Балама бал жеудi қой деп айтып көршi. Сенiң сөзiңдi жерге тастамас. Өйткенi, сенi сыйлайды, – дейдi. Ғұлама құп көредi. Сөйтiп, патша сарайынан шығып кетедi. Содан бiрнеше күн өтедi, ғұлама балаға бармайды. Бiрнеше апта, ай өтедi, бармайды. Қырық күн өтедi, бармайды. Тек қырық бiрiншi күнi ғана ғұлама балаға барып, бал жеуiн қойғызады. Шәкiртi науқасынан аз уақытта айығып, жаны тыныш табады. Мұны көрген патша ғұламаны шақырып алып:

– Ей, ұстаз! Сен менiң бұйрығымды неге бiрден орындамадың? – деп сұрайды.  Сонда ғұлама:

– О, патшам! Алғашқы күнi балаға барып: «Бал жеудi қой!» – деп айтуға мен лайық болмадым. Өйткенi, мен өзiм де балды көп жеушi едiм. Бал жейтiн басыммен балаға «бал жеудi қой!» десем, оған әсер етпеген болар едi. Өзiм iстейтiн iстi балаға iстеме дегенмен, бәрiбiр оң нәтиже бермес едi. Сондықтан алдымен мен өзiм бал жеудi қойдым. Балдың нәрi бойымнан кеткенше, қырық күн күттiм. Содан соң балаға «бал жеудi қой?» деп ем, ол айтқанымды екi етпедi. Өйткенi, мен оған ақыл айтуға толық лайық едiм, – дептi.

Мәтін мазмұнын қорытындылайтын ой?

• Малға достың мұңы жоқ малдан басқа.

• Өзі өзгеше боламын демектің түбі — мақтан.

• Мықты болсаң, өзіңнің нәпсәңді жең.

• Өзіңе сен, өзіңді алып шығар Еңбегің мен ақылың екі жақтап.

Халық аузында Қарасай батыр туралы аңыз көп тараған. Қарасай Алтынайұлы 1998 жылы Жетісуда дүниеге келген. Оның әкесі Алтынай көріпкел адам болған. Бірде әкесі қатал қыс пен жұт болатынын айтқан. Бірақ хан оған сенбеген. Ол кезде хан ордасы Көктөбеде болған. Жас Қарасай әкесінің айтуымен өзінің бар малын Балқаш маңына, Іле, Қаратал өзендерінің мол тоғайлы сағасына айдап әкетеді. Қыс шынында да қатал болып, жұт кезінде халықтың малы түгелге дерлік қырылып қалады.

Қарасай көктемде малын айдап, әкесіне келеді. Хан өкініштен саусағын тістейді, бірақ қолдан келетін қайран жоқ. Дана Алтынай баласына: «Халыққа көмектесу керек. Балам, арғымағыңа мініп, қойлардың, жылқылар мен түйелердің арасынан үш рет өт. Оң жағы біздікі, сол жағы – хандікі, ортаңғы бөлігін ағайын-туысқа бер", - дейді. Әкесінің ақылына хан да, ағайын-туыс та риза болады, Алтынайдың үйі де зиян көрмейді...

1. Қарасай батырдың малын Балқаш, Іле, Қаратал маңына айдап әкетуінің себебі не?

• Қонысын басқа жаққа аударғандықтан

• Әкесінің болжамына сенгендіктен

• Ханнан малын бөлек кеткісі келгендіктен

• Қысқа жайлы жерге барғысы келгендіктен

Халық аузында Қарасай батыр туралы аңыз көп тараған. Қарасай Алтынайұлы 1998 жылы Жетісуда дүниеге келген. Оның әкесі Алтынай көріпкел адам болған. Бірде әкесі қатал қыс пен жұт болатынын айтқан. Бірақ хан оған сенбеген. Ол кезде хан ордасы Көктөбеде болған. Жас Қарасай әкесінің айтуымен өзінің бар малын Балқаш маңына, Іле, Қаратал өзендерінің мол тоғайлы сағасына айдап әкетеді. Қыс шынында да қатал болып, жұт кезінде халықтың малы түгелге дерлік қырылып қалады.

Қарасай көктемде малын айдап, әкесіне келеді. Хан өкініштен саусағын тістейді, бірақ қолдан келетін қайран жоқ. Дана Алтынай баласына: «Халыққа көмектесу керек. Балам, арғымағыңа мініп, қойлардың, жылқылар мен түйелердің арасынан үш рет өт. Оң жағы біздікі, сол жағы – хандікі, ортаңғы бөлігін ағайын-туысқа бер", - дейді. Әкесінің ақылына хан да, ағайын-туыс та риза болады, Алтынайдың үйі де зиян көрмейді... Мәтіннің екінші бөлімін қорытындылайтын мақал-мәтел

• Балаң жаман болса, көрінгеннің мазағы

• Көңіл - қазы, көз – таразы

• Қай қолыңды кессең де, жанға батуы бірдей.

• Жартыны жарып жеген - татулықтың белгісі