FL Firmalar, bazarlar və rəqabət. Mövzu 11-12.

Təkmil rəqabət bazarı modelinin əlamətlərindən biri yanlış verilib:

• firmaların bazara çıxardıqları mallar fərqliləşdirilmiş olur

• belə sahə bazarlarında çox sayda kiçik firmalar (bazarın miqyası ilə müqayisədə) olur

• bütün iştirakçılar tam bazar informasiyasına malik olurlar

• hər cür istehsal texnologiyaları bütün firmalar üçün eyni qədər əlçatandır

• firmalar heç bir maneəsiz bazara daxil ola yaxud onu tərk edə bilirlər

Bu bazarlardan hansını inhisarçı rəqabət bazarlarına aid etmək olar?

• neft bazarı

• taksi xidmətləri bazarı

• mobil rabitə xidmətləri bazarı

• elektrik enerjisi təminatı bazarı

• aeroport xidmətləri

Təkmil rəqabət statik mənada:

• minimum səmərəliliyi ehtiva edir

• orta səviyyəli səmərəliliyi ehtiva edir

• maksimum səmərəliliyi ehtiva edir

• dinamik səmərəliliyi ehtiva edir

• yalnız istehsalın səmərəliliyini (X-səmərəliliyi) ehtiva edir

Şaquli fərqliləşdirmə:

• fərqli zövqləri, lakin bir-birinə yaxın imkanları təmin etmək üçün əmtəənin istehlak xarakteristikalarının fərqliləşdirilməsini nəzərdə tutur

• müxtəlif sahə bazarlarında olan həm oxşar, həm də fərqli zövqləri təmin etmək üçün malların keyfiyyətinin fərqləndirilməsini nəzərdə tutur

• sahə bazarında olan bütün növ tələbləri eyni zamanda və eyni məkanda ödəmək üçün malların keyfiyyətinin fərqləndirilməsini nəzərdə tutur

• oxşar zövqləri, lakin fərqli imkanları təmin etmək üçün malların keyfiyyətinin fərqləndirilməsini nəzərdə tutur

• bazarın məkan fərqliləşdirilməsini (yəni firmanın yerləşmə yerinin fərqliləşdirilməsini) nəzərdə tutur

Minimum fərqliləşdirmə prinsipinə (Hotelling qanununa) əsasən:

• firmalar eyni yerdə - bazarın bir tərəfində – yerləşməyə çalışırlar

• firmalar bazarın müxtəlif tərəflərində yerləşməyə çalışırlar

• firmalar bazarboyu səpələnməklə müxtəlif yerlərdə yerləşməyə çalışırlar

• firmalar məhsulun fərqliləşdirilməsi ilə bağlı öz aralarında sövdələşməyə çalışırlar

• firmalar eyni yerdə - bazarın ortasında – yerləşməyə çalışırlar

Reklamın iqtisadi mahiyyəti:

• tələb əyrisini sağa doğru hərəkət etdirməsindədir

• tələb əyrisini sola doğru hərəkət etdirməsindədir

• tələb əyrisinin istiqamətinin dəyişməsindədir

• tələbi artırmasına rəğmən tələb əyrisini sabit saxlamasındadır

• tələblə təklif arasında tarazlıq yaratmasındadır

Bunlardan hansı informasiya asimmetriyası ilə bağlıdır:

• Bertran paradoksu

• “prinsipal-agent” problemi

• miqyas effekti

• Nəş tarazlığı

• Dorfman-Steyner formulu

Məcmu tələb sabitdirsə, reklam fəaliyyətinin yeganə nəticəsi:

• rəqiblər arasında qiymət savaşının başlaması olacaq

• qiymətin marjinal xərclərdən aşağı düşməsi olacaq

• rəqiblər arasında bazar paylarının dəyişilməsi olacaq

• reklam verən firmanın bazarı tərk etməsi olacaq

• istehsal xərclərinin nəticəsiz artması olacaq

İnformasiya asimmetriyası bu səbəbdən mövcud olur:

• sövdələşmə tərəflərinin hamısı eyni informasiyaya malik olduqlarından

• sövdələşmə tərəflərindən biri həmin sövdələşmənin digər tərəfi üçün əlçatan olmayan kütləvi informasiya vasitəsinə malik olduğundan

• sövdələşmə tərəfləri bir-birlərini tanımadıqlarından

• sövdələşmə tərəflərindən biri həmin sövdələşmənin digər tərəfi üçün əlçatan olmayan informasiyaya malik olduğundan

• sövdələşmə tərəflərindən birinin eyni zamanda başqa bir sövdələşmənin də iştirakçısı olduğundan

Bazarda firmaların sayı artdıqca və təmərküzləşmə səviyyəsi azaldıqca reklamın intensivliyini təyin edən üç effekt meydana çıxır. Həmin 3 effekt hansılardır? 1) bütün firmalarda malın qiymətiylə xərclər arasındakı fərq artır 2) bütün firmalarda malın qiymətiylə xərclər arasındakı fərq azalır; 3) hər bir firmanın payına reklamın ümumi tələbin artmasına yönəlik təsirinin daha az hissəsi çatır; 4) hər bir firmanın payına reklamın ümumi tələbin artmasına yönəlik təsirinin daha çox hissəsi çatır; 5) hər bir firmanın payına reklamın tələbin dəyişilməsinə yönəlik təsirinin daha böyük hissəsi çatır (bazarda məcmu tələb sabit olduqda);

• 1, 3 və 5

• 1, 4 və 5

• 2, 4 və 5

• 2, 3 və 4

• 2, 3 və 5