ОЖСБ 7280

                                            Қазақ тілі 7280

  Тышқан баласына оңашада үйретіпті:«адам деген мықты жауымыз бар,ағаштан қақпан құрып,үстіне ғана май байлап қояды,соны жеймін деп барсаң,қақпай үстап алады,балам,соған жолай көрме»деп.Бір күні әлгі баласы ойнап жүріп, майдың иісі шыққан соң,қасына жоламай,алыстан сығалап қана қараса,шешесінің айтқан қалыбынша қақпан,үстінде майымен тұр екен.Ойлады:«қарашы адамның ақылсыздығын, ағаштан қақпан істеп,үстіне май байлап,бізді қызықсын деп қойғанын,біз сол қулыққа алдана қоямыз ба?»деп,олай-бұлай одыраңдап жүгіріп жүрді де:

   -Сүйтсе де, айхай майы құрғырдың иісінің жақсысын-ай,жемесем де биттей ғана жақындап иіскеуге болады ғой,-деп, бірте-бірте жақындай –жақындай бара жатқанда,қақпан тарс етіп тышқанды жаншып тастады.

1.Тышқан баласына қандай ақыл айтты?

• А)Ас бөлмесіне кірмеу

• В)Балалармен ойнамау

• С)Қақпанға жақындамау

• Д) Май сүйреп әкелу

 2. Мәтіннің мазмұнын ашатын сөздерді көрсетіңіз

• А) Адам,май,су

• В) Тышқан,адам,кітап

• С) Тышқан,баласы,қаймақ

• Д) Тышқвн, қақпан,адам

3.Асты сызылған сөздің орнын қай қатармен алмастыруға болады?

• А) алыс

• В) барынша

• С) көп

• Д)  кішкене

4.Мәтіндегі тышқаның баласына тән қасиет?

• А) ақылды

• В) аңқау

• С) биязы

• Д) қағілез

   Жоңғар басқыншылары өрттей қаптап,қазақ жерін таптап келе жатады.Қамсызтмалын бағып отырған ел босып,үдіре көшеді.

  Сонда жалғыз-ақ бір үй түтінін түтетіп,отыра береді.Жоңғар қоңтайшысы батырларына:

-          Анау жалғыз үй неғып көшпей отып,барып біліп келіңдер!-дейді.

Келсе,ол Төле бидің үйі екен.

 Жоңғар жігіттері ашуланып:

 -Жұрттың бәрі көшіп кеткенде,сен кімсің,неғып отырсың?!-дейді.

Төле би оларға:

-Жігіттер,сабыр етіңдер! Алдымен кісіге  сәлем берер болар.Әдет-дәстүрден бір сүрінген олар сәлем беріседі.

- Енді тыңдандар!-деп сөз бастайды Төле би.

- Шаңырағыма қарлығаш ұя салып еді.Сол құс қашан сарыауыз балапандарын қанаттандырғанша мен еш жаққа көшпеймін.Қарлығаш – қасиетті құс,адам баласының досы.Мен жау келді деп үйімді жығып,оның ұясын бұзып,балапандарын шырылдатар жайым жоқ! Хандарыңв осы сөзімді айтындар!

    Жоңғар жігіттері барып Төле бидің осы сөзін айтса,қонтайшысы:

      Ол ақылды,мейірімді адам екен,оған тимеңдер,оның төңірегіндегі елін де қозғамаңдар! – депті.

     Содан былай Төле би « Қарлығаш би»атанып кетіпті.

 

5.Қазақтарға шабуыл жасаған халықты көрсетіңіз.

• А) Жоңғар

• В) Қалмақ

• С) Қырғыз

• Д) Орыс

6. Қазақтар үшін «адамның досы»деп саналатын құс

• А)  Аққу

• В) Қарлығаш

• С)  Қыран

• Д)  Үкі

7.Жалғыз  үйдің көшпей қалу себебі қандай?

• А) Ағайынынан адасып қалғандықтан

• В) Соғыс болғанын қаламағандықтан

• С) Үйе қарт кісілер болғандықтан

• Д)  Шаңырағына қарлығаш ұя салғандықтан

8. Қарамен белгіленген сөздің мағынасын табыңыз

• А) көңілсіз

• В) қажетсіз

• С) сапасыз

• Д) уайымсыз

9. Мәтін бойынша қазақ халқы қандай кәсіппен айналысады?

• А) Егін егу

• В) Қолөнер

• С) Мал бағу

• Д) Ұсталық

10. «Қарлығаш би» атанған әулие кім?

• А) Әйтеке би

• В)  Қазыбек би

• С) Мөңке би

• Д)  Төле би