9 сынып Оқу сауаттылығы

Белдік түрлері

1.Еркек киімі көпшілік жағдайда түймеленбейтін  болғандықтан,белдік оның негізгі құрамдас бөлігі болған.Сыртқы киімдерге шапан, тон, ішік ,шидем,күпі ,шекпен т.б жатады.Ер адамдар түйме қадамай –ақ ,шалғайларын айқара қауырсынып, белге белбеу (белдік) буынып алады. Белдік (белбеу)- киімді сыртынан буынуға арналған ,бір ұшы айылбасты (1,5-2м) былғары,қайыс немесе ұзын (2-3м) шүберек. Белбеу «бел» және «бау»  сөздерінен бірігіп,фонетикалық өзгеріске ұшыраған.

    2.Әйелдердің белдігі жұқа әрі жіңішке болса да өте сәенді ,жұмсақ болады.Олар киімдерін ұзарып,қысқарып тұратын ілгегтер арқылы буынады. Берік маталарды да бірнеше қабат орап белбеу ретінде пайдаланады. Белбеулердің  күдері белбеу, былғары белбеу,кісе белбеу,дөңбет белбеу,өрмелі белбеу,т.б түрлері бар.

    3.Кісе белбеу.Кісе белбеу – былғары белбеудің өте ертеден келе жатқан алтын,күміс және жез үзбелермен безендіріп жасаған ,қалталы көне түрі немесе кіселі белдік.Әшекейдің салпыншақ қапшығы ,кісесі буынғанда оң жақ мықынының тұсында болады.Кісе белбеуді жез доғамен ,кейде әдейі жасалынатын ілгегпен буынады.Мұндай кісілердің бағасы кемінде бір жылқыға тең келеді. Кісе белбеу малшылар мен аңшылар , жол жүрген  жолаушылар мен жорыққа шыққан батырлар үшін өте қолайлы болған.

       4.Абай Құнанбаев  көне заманның киімін суреттегенде:

Шақпағым, дәндәкуім  жарқ-жұрқ  етіп,

Жарғақ жастық бастырған жезді пыстан,-

дейді. Осындағы дәндәку – сырғымалы жез құрсаулы,жез қақпағы бар,ашылуы оңай қуыс ағаш. Ақсақалдар тіс  шұқығышын, түтін жұлатын іскегін құлақ тазалайтын қуысқұлағын салатын ыдыс.Мылтық ататындар артық пілтесін , май шүберегін салып қоятын болған.Ол кіселі белбеудің сол жағындағы  пышақ салатын қынның қасында оқшантаймен қатар тұрады.

     5.Бота белбеу. Бота белбеу – белбеудің ең сапалы асыл  түрі, неше түрлі көзі, бағдары, әлеміші бар  күмістеген  белбеу.Күмістеген бағдарлары  ботаның көзіне ұқсас болғандықтан, «бота белбеу атанған» болу керек. Белбеудің бұл түрінің синонимдері -  кемер белбеу, деңмент.

Үшінші азатжолдағы үйірлі баяндауыш

• кіселі белдік

• тең келеді

• көне түрі

• қолайлы болған

• буынады

Белдік түрлері

1.Еркек киімі көпшілік жағдайда түймеленбейтін  болғандықтан,белдік оның негізгі құрамдас бөлігі болған.Сыртқы киімдерге шапан, тон, ішік ,шидем,күпі ,шекпен т.б жатады.Ер адамдар түйме қадамай –ақ ,шалғайларын айқара қауырсынып, белге белбеу (белдік) буынып алады. Белдік (белбеу)- киімді сыртынан буынуға арналған ,бір ұшы айылбасты (1,5-2м) былғары,қайыс немесе ұзын (2-3м) шүберек. Белбеу «бел» және «бау»  сөздерінен бірігіп,фонетикалық өзгеріске ұшыраған.

    2.Әйелдердің белдігі жұқа әрі жіңішке болса да өте сәенді ,жұмсақ болады.Олар киімдерін ұзарып,қысқарып тұратын ілгегтер арқылы буынады. Берік маталарды да бірнеше қабат орап белбеу ретінде пайдаланады. Белбеулердің  күдері белбеу, былғары белбеу,кісе белбеу,дөңбет белбеу,өрмелі белбеу,т.б түрлері бар.

    3.Кісе белбеу.Кісе белбеу – былғары белбеудің өте ертеден келе жатқан алтын,күміс және жез үзбелермен безендіріп жасаған ,қалталы көне түрі немесе кіселі белдік.Әшекейдің салпыншақ қапшығы ,кісесі буынғанда оң жақ мықынының тұсында болады.Кісе белбеуді жез доғамен ,кейде әдейі жасалынатын ілгегпен буынады.Мұндай кісілердің бағасы кемінде бір жылқыға тең келеді. Кісе белбеу малшылар мен аңшылар , жол жүрген  жолаушылар мен жорыққа шыққан батырлар үшін өте қолайлы болған.

       4.Абай Құнанбаев  көне заманның киімін суреттегенде:

Шақпағым, дәндәкуім  жарқ-жұрқ  етіп,

Жарғақ жастық бастырған жезді пыстан,-

дейді. Осындағы дәндәку – сырғымалы жез құрсаулы,жез қақпағы бар,ашылуы оңай қуыс ағаш. Ақсақалдар тіс  шұқығышын, түтін жұлатын іскегін құлақ тазалайтын қуысқұлағын салатын ыдыс.Мылтық ататындар артық пілтесін , май шүберегін салып қоятын болған.Ол кіселі белбеудің сол жағындағы  пышақ салатын қынның қасында оқшантаймен қатар тұрады.

     5.Бота белбеу. Бота белбеу – белбеудің ең сапалы асыл  түрі, неше түрлі көзі, бағдары, әлеміші бар  күмістеген  белбеу.Күмістеген бағдарлары  ботаның көзіне ұқсас болғандықтан, «бота белбеу атанған» болу керек. Белбеудің бұл түрінің синонимдері -  кемер белбеу, деңмент.

Мәтінге қатысы жоқ сұрақ

• Жас балалар белдіктің қандай түрін қолданылған?

• Өте сәнді ,жұмсақ  белдіктерді кімдер буынған?

• Бота белбеудің қандай синонимдері бар?

• Жорыққа шыққан батырлар қандай белбеу буынған?

• Ақсақалдар қолданылатын ыдыс қалай аталған?

Белдік түрлері

1.Еркек киімі көпшілік жағдайда түймеленбейтін  болғандықтан,белдік оның негізгі құрамдас бөлігі болған.Сыртқы киімдерге шапан, тон, ішік ,шидем,күпі ,шекпен т.б жатады.Ер адамдар түйме қадамай –ақ ,шалғайларын айқара қауырсынып, белге белбеу (белдік) буынып алады. Белдік (белбеу)- киімді сыртынан буынуға арналған ,бір ұшы айылбасты (1,5-2м) былғары,қайыс немесе ұзын (2-3м) шүберек. Белбеу «бел» және «бау»  сөздерінен бірігіп,фонетикалық өзгеріске ұшыраған.

    2.Әйелдердің белдігі жұқа әрі жіңішке болса да өте сәенді ,жұмсақ болады.Олар киімдерін ұзарып,қысқарып тұратын ілгегтер арқылы буынады. Берік маталарды да бірнеше қабат орап белбеу ретінде пайдаланады. Белбеулердің  күдері белбеу, былғары белбеу,кісе белбеу,дөңбет белбеу,өрмелі белбеу,т.б түрлері бар.

    3.Кісе белбеу.Кісе белбеу – былғары белбеудің өте ертеден келе жатқан алтын,күміс және жез үзбелермен безендіріп жасаған ,қалталы көне түрі немесе кіселі белдік.Әшекейдің салпыншақ қапшығы ,кісесі буынғанда оң жақ мықынының тұсында болады.Кісе белбеуді жез доғамен ,кейде әдейі жасалынатын ілгегпен буынады.Мұндай кісілердің бағасы кемінде бір жылқыға тең келеді. Кісе белбеу малшылар мен аңшылар , жол жүрген  жолаушылар мен жорыққа шыққан батырлар үшін өте қолайлы болған.

       4.Абай Құнанбаев  көне заманның киімін суреттегенде:

Шақпағым, дәндәкуім  жарқ-жұрқ  етіп,

Жарғақ жастық бастырған жезді пыстан,-

дейді. Осындағы дәндәку – сырғымалы жез құрсаулы,жез қақпағы бар,ашылуы оңай қуыс ағаш. Ақсақалдар тіс  шұқығышын, түтін жұлатын іскегін құлақ тазалайтын қуысқұлағын салатын ыдыс.Мылтық ататындар артық пілтесін , май шүберегін салып қоятын болған.Ол кіселі белбеудің сол жағындағы  пышақ салатын қынның қасында оқшантаймен қатар тұрады.

     5.Бота белбеу. Бота белбеу – белбеудің ең сапалы асыл  түрі, неше түрлі көзі, бағдары, әлеміші бар  күмістеген  белбеу.Күмістеген бағдарлары  ботаның көзіне ұқсас болғандықтан, «бота белбеу атанған» болу керек. Белбеудің бұл түрінің синонимдері -  кемер белбеу, деңмент.

Бірінші азатжолдың екінші сөйлеміне тән нұсқа

• Құрмалас сөйлем

• Жалаң сөйлем

• Атаулы сөйлем

• Жақсыз сөйлем

• Жақты сөйлем

Белдік түрлері

1.Еркек киімі көпшілік жағдайда түймеленбейтін  болғандықтан,белдік оның негізгі құрамдас бөлігі болған.Сыртқы киімдерге шапан, тон, ішік ,шидем,күпі ,шекпен т.б жатады.Ер адамдар түйме қадамай –ақ ,шалғайларын айқара қауырсынып, белге белбеу (белдік) буынып алады. Белдік (белбеу)- киімді сыртынан буынуға арналған ,бір ұшы айылбасты (1,5-2м) былғары,қайыс немесе ұзын (2-3м) шүберек. Белбеу «бел» және «бау»  сөздерінен бірігіп,фонетикалық өзгеріске ұшыраған.

    2.Әйелдердің белдігі жұқа әрі жіңішке болса да өте сәенді ,жұмсақ болады.Олар киімдерін ұзарып,қысқарып тұратын ілгегтер арқылы буынады. Берік маталарды да бірнеше қабат орап белбеу ретінде пайдаланады. Белбеулердің  күдері белбеу, былғары белбеу,кісе белбеу,дөңбет белбеу,өрмелі белбеу,т.б түрлері бар.

    3.Кісе белбеу.Кісе белбеу – былғары белбеудің өте ертеден келе жатқан алтын,күміс және жез үзбелермен безендіріп жасаған ,қалталы көне түрі немесе кіселі белдік.Әшекейдің салпыншақ қапшығы ,кісесі буынғанда оң жақ мықынының тұсында болады.Кісе белбеуді жез доғамен ,кейде әдейі жасалынатын ілгегпен буынады.Мұндай кісілердің бағасы кемінде бір жылқыға тең келеді. Кісе белбеу малшылар мен аңшылар , жол жүрген  жолаушылар мен жорыққа шыққан батырлар үшін өте қолайлы болған.

       4.Абай Құнанбаев  көне заманның киімін суреттегенде:

Шақпағым, дәндәкуім  жарқ-жұрқ  етіп,

Жарғақ жастық бастырған жезді пыстан,-

дейді. Осындағы дәндәку – сырғымалы жез құрсаулы,жез қақпағы бар,ашылуы оңай қуыс ағаш. Ақсақалдар тіс  шұқығышын, түтін жұлатын іскегін құлақ тазалайтын қуысқұлағын салатын ыдыс.Мылтық ататындар артық пілтесін , май шүберегін салып қоятын болған.Ол кіселі белбеудің сол жағындағы  пышақ салатын қынның қасында оқшантаймен қатар тұрады.

     5.Бота белбеу. Бота белбеу – белбеудің ең сапалы асыл  түрі, неше түрлі көзі, бағдары, әлеміші бар  күмістеген  белбеу.Күмістеген бағдарлары  ботаның көзіне ұқсас болғандықтан, «бота белбеу атанған» болу керек. Белбеудің бұл түрінің синонимдері -  кемер белбеу, деңмент.

Мәтіннің стилі

• ауызекі стиль

• публицистикалық стиль

• көркем әдебиет слилі

• ісқағаздар стилі

• сөйлеу стилі

Белдік түрлері

1.Еркек киімі көпшілік жағдайда түймеленбейтін  болғандықтан,белдік оның негізгі құрамдас бөлігі болған.Сыртқы киімдерге шапан, тон, ішік ,шидем,күпі ,шекпен т.б жатады.Ер адамдар түйме қадамай –ақ ,шалғайларын айқара қауырсынып, белге белбеу (белдік) буынып алады. Белдік (белбеу)- киімді сыртынан буынуға арналған ,бір ұшы айылбасты (1,5-2м) былғары,қайыс немесе ұзын (2-3м) шүберек. Белбеу «бел» және «бау»  сөздерінен бірігіп,фонетикалық өзгеріске ұшыраған.

    2.Әйелдердің белдігі жұқа әрі жіңішке болса да өте сәенді ,жұмсақ болады.Олар киімдерін ұзарып,қысқарып тұратын ілгегтер арқылы буынады. Берік маталарды да бірнеше қабат орап белбеу ретінде пайдаланады. Белбеулердің  күдері белбеу, былғары белбеу,кісе белбеу,дөңбет белбеу,өрмелі белбеу,т.б түрлері бар.

    3.Кісе белбеу.Кісе белбеу – былғары белбеудің өте ертеден келе жатқан алтын,күміс және жез үзбелермен безендіріп жасаған ,қалталы көне түрі немесе кіселі белдік.Әшекейдің салпыншақ қапшығы ,кісесі буынғанда оң жақ мықынының тұсында болады.Кісе белбеуді жез доғамен ,кейде әдейі жасалынатын ілгегпен буынады.Мұндай кісілердің бағасы кемінде бір жылқыға тең келеді. Кісе белбеу малшылар мен аңшылар , жол жүрген  жолаушылар мен жорыққа шыққан батырлар үшін өте қолайлы болған.

       4.Абай Құнанбаев  көне заманның киімін суреттегенде:

Шақпағым, дәндәкуім  жарқ-жұрқ  етіп,

Жарғақ жастық бастырған жезді пыстан,-

дейді. Осындағы дәндәку – сырғымалы жез құрсаулы,жез қақпағы бар,ашылуы оңай қуыс ағаш. Ақсақалдар тіс  шұқығышын, түтін жұлатын іскегін құлақ тазалайтын қуысқұлағын салатын ыдыс.Мылтық ататындар артық пілтесін , май шүберегін салып қоятын болған.Ол кіселі белбеудің сол жағындағы  пышақ салатын қынның қасында оқшантаймен қатар тұрады.

     5.Бота белбеу. Бота белбеу – белбеудің ең сапалы асыл  түрі, неше түрлі көзі, бағдары, әлеміші бар  күмістеген  белбеу.Күмістеген бағдарлары  ботаның көзіне ұқсас болғандықтан, «бота белбеу атанған» болу керек. Белбеудің бұл түрінің синонимдері -  кемер белбеу, деңмент.

5-азатжолда асты сызылған сөздегі үндестік

• ілгерінді ықпал

• тоғыспалы ықпал

• ерін үндестігі

• буын үндестігі

• кейінді ықпал

Белдік түрлері

1.Еркек киімі көпшілік жағдайда түймеленбейтін  болғандықтан,белдік оның негізгі құрамдас бөлігі болған.Сыртқы киімдерге шапан, тон, ішік ,шидем,күпі ,шекпен т.б жатады.Ер адамдар түйме қадамай –ақ ,шалғайларын айқара қауырсынып, белге белбеу (белдік) буынып алады. Белдік (белбеу)- киімді сыртынан буынуға арналған ,бір ұшы айылбасты (1,5-2м) былғары,қайыс немесе ұзын (2-3м) шүберек. Белбеу «бел» және «бау»  сөздерінен бірігіп,фонетикалық өзгеріске ұшыраған.

    2.Әйелдердің белдігі жұқа әрі жіңішке болса да өте сәенді ,жұмсақ болады.Олар киімдерін ұзарып,қысқарып тұратын ілгегтер арқылы буынады. Берік маталарды да бірнеше қабат орап белбеу ретінде пайдаланады. Белбеулердің  күдері белбеу, былғары белбеу,кісе белбеу,дөңбет белбеу,өрмелі белбеу,т.б түрлері бар.

    3.Кісе белбеу.Кісе белбеу – былғары белбеудің өте ертеден келе жатқан алтын,күміс және жез үзбелермен безендіріп жасаған ,қалталы көне түрі немесе кіселі белдік.Әшекейдің салпыншақ қапшығы ,кісесі буынғанда оң жақ мықынының тұсында болады.Кісе белбеуді жез доғамен ,кейде әдейі жасалынатын ілгегпен буынады.Мұндай кісілердің бағасы кемінде бір жылқыға тең келеді. Кісе белбеу малшылар мен аңшылар , жол жүрген  жолаушылар мен жорыққа шыққан батырлар үшін өте қолайлы болған.

       4.Абай Құнанбаев  көне заманның киімін суреттегенде:

Шақпағым, дәндәкуім  жарқ-жұрқ  етіп,

Жарғақ жастық бастырған жезді пыстан,-

дейді. Осындағы дәндәку – сырғымалы жез құрсаулы,жез қақпағы бар,ашылуы оңай қуыс ағаш. Ақсақалдар тіс  шұқығышын, түтін жұлатын іскегін құлақ тазалайтын қуысқұлағын салатын ыдыс.Мылтық ататындар артық пілтесін , май шүберегін салып қоятын болған.Ол кіселі белбеудің сол жағындағы  пышақ салатын қынның қасында оқшантаймен қатар тұрады.

     5.Бота белбеу. Бота белбеу – белбеудің ең сапалы асыл  түрі, неше түрлі көзі, бағдары, әлеміші бар  күмістеген  белбеу.Күмістеген бағдарлары  ботаның көзіне ұқсас болғандықтан, «бота белбеу атанған» болу керек. Белбеудің бұл түрінің синонимдері -  кемер белбеу, деңмент.

Мәтіндегі кісі белбеу мен бота белбеуге ортақ ақпарат

• сапалы, асыл белбеулер

• әшекейіне күміс қолданылған

• жез үзбелермен безендірілген

• алтынмен әшекейленген

• буынатын ілгегі бар

Белдік түрлері

1.Еркек киімі көпшілік жағдайда түймеленбейтін  болғандықтан,белдік оның негізгі құрамдас бөлігі болған.Сыртқы киімдерге шапан, тон, ішік ,шидем,күпі ,шекпен т.б жатады.Ер адамдар түйме қадамай –ақ ,шалғайларын айқара қауырсынып, белге белбеу (белдік) буынып алады. Белдік (белбеу)- киімді сыртынан буынуға арналған ,бір ұшы айылбасты (1,5-2м) былғары,қайыс немесе ұзын (2-3м) шүберек. Белбеу «бел» және «бау»  сөздерінен бірігіп,фонетикалық өзгеріске ұшыраған.

    2.Әйелдердің белдігі жұқа әрі жіңішке болса да өте сәенді ,жұмсақ болады.Олар киімдерін ұзарып,қысқарып тұратын ілгегтер арқылы буынады. Берік маталарды да бірнеше қабат орап белбеу ретінде пайдаланады. Белбеулердің  күдері белбеу, былғары белбеу,кісе белбеу,дөңбет белбеу,өрмелі белбеу,т.б түрлері бар.

    3.Кісе белбеу.Кісе белбеу – былғары белбеудің өте ертеден келе жатқан алтын,күміс және жез үзбелермен безендіріп жасаған ,қалталы көне түрі немесе кіселі белдік.Әшекейдің салпыншақ қапшығы ,кісесі буынғанда оң жақ мықынының тұсында болады.Кісе белбеуді жез доғамен ,кейде әдейі жасалынатын ілгегпен буынады.Мұндай кісілердің бағасы кемінде бір жылқыға тең келеді. Кісе белбеу малшылар мен аңшылар , жол жүрген  жолаушылар мен жорыққа шыққан батырлар үшін өте қолайлы болған.

       4.Абай Құнанбаев  көне заманның киімін суреттегенде:

Шақпағым, дәндәкуім  жарқ-жұрқ  етіп,

Жарғақ жастық бастырған жезді пыстан,-

дейді. Осындағы дәндәку – сырғымалы жез құрсаулы,жез қақпағы бар,ашылуы оңай қуыс ағаш. Ақсақалдар тіс  шұқығышын, түтін жұлатын іскегін құлақ тазалайтын қуысқұлағын салатын ыдыс.Мылтық ататындар артық пілтесін , май шүберегін салып қоятын болған.Ол кіселі белбеудің сол жағындағы  пышақ салатын қынның қасында оқшантаймен қатар тұрады.

     5.Бота белбеу. Бота белбеу – белбеудің ең сапалы асыл  түрі, неше түрлі көзі, бағдары, әлеміші бар  күмістеген  белбеу.Күмістеген бағдарлары  ботаның көзіне ұқсас болғандықтан, «бота белбеу атанған» болу керек. Белбеудің бұл түрінің синонимдері -  кемер белбеу, деңмент.

Мәтінде асты сызылған сөйлемдегі үтірлердің қолданылуы

• одағай сөздер

• қыстырма сөздер

• оқшау сөздер

• бірыңғай мүшелер

• айқындауыш мүшелер

Белдік түрлері

1.Еркек киімі көпшілік жағдайда түймеленбейтін  болғандықтан,белдік оның негізгі құрамдас бөлігі болған.Сыртқы киімдерге шапан, тон, ішік ,шидем,күпі ,шекпен т.б жатады.Ер адамдар түйме қадамай –ақ ,шалғайларын айқара қауырсынып, белге белбеу (белдік) буынып алады. Белдік (белбеу)- киімді сыртынан буынуға арналған ,бір ұшы айылбасты (1,5-2м) былғары,қайыс немесе ұзын (2-3м) шүберек. Белбеу «бел» және «бау»  сөздерінен бірігіп,фонетикалық өзгеріске ұшыраған.

    2.Әйелдердің белдігі жұқа әрі жіңішке болса да өте сәенді ,жұмсақ болады.Олар киімдерін ұзарып,қысқарып тұратын ілгегтер арқылы буынады. Берік маталарды да бірнеше қабат орап белбеу ретінде пайдаланады. Белбеулердің  күдері белбеу, былғары белбеу,кісе белбеу,дөңбет белбеу,өрмелі белбеу,т.б түрлері бар.

    3.Кісе белбеу.Кісе белбеу – былғары белбеудің өте ертеден келе жатқан алтын,күміс және жез үзбелермен безендіріп жасаған ,қалталы көне түрі немесе кіселі белдік.Әшекейдің салпыншақ қапшығы ,кісесі буынғанда оң жақ мықынының тұсында болады.Кісе белбеуді жез доғамен ,кейде әдейі жасалынатын ілгегпен буынады.Мұндай кісілердің бағасы кемінде бір жылқыға тең келеді. Кісе белбеу малшылар мен аңшылар , жол жүрген  жолаушылар мен жорыққа шыққан батырлар үшін өте қолайлы болған.

       4.Абай Құнанбаев  көне заманның киімін суреттегенде:

Шақпағым, дәндәкуім  жарқ-жұрқ  етіп,

Жарғақ жастық бастырған жезді пыстан,-

дейді. Осындағы дәндәку – сырғымалы жез құрсаулы,жез қақпағы бар,ашылуы оңай қуыс ағаш. Ақсақалдар тіс  шұқығышын, түтін жұлатын іскегін құлақ тазалайтын қуысқұлағын салатын ыдыс.Мылтық ататындар артық пілтесін , май шүберегін салып қоятын болған.Ол кіселі белбеудің сол жағындағы  пышақ салатын қынның қасында оқшантаймен қатар тұрады.

     5.Бота белбеу. Бота белбеу – белбеудің ең сапалы асыл  түрі, неше түрлі көзі, бағдары, әлеміші бар  күмістеген  белбеу.Күмістеген бағдарлары  ботаның көзіне ұқсас болғандықтан, «бота белбеу атанған» болу керек. Белбеудің бұл түрінің синонимдері -  кемер белбеу, деңмент.

Мәтіннің 1- азатжолында кездесетін сөздер

• кәсіби сөздер

• неологизмдер

• термин сөздер

• архаизмдер

• тарихи сөздер

Белдік түрлері

1.Еркек киімі көпшілік жағдайда түймеленбейтін  болғандықтан,белдік оның негізгі құрамдас бөлігі болған.Сыртқы киімдерге шапан, тон, ішік ,шидем,күпі ,шекпен т.б жатады.Ер адамдар түйме қадамай –ақ ,шалғайларын айқара қауырсынып, белге белбеу (белдік) буынып алады. Белдік (белбеу)- киімді сыртынан буынуға арналған ,бір ұшы айылбасты (1,5-2м) былғары,қайыс немесе ұзын (2-3м) шүберек. Белбеу «бел» және «бау»  сөздерінен бірігіп,фонетикалық өзгеріске ұшыраған.

    2.Әйелдердің белдігі жұқа әрі жіңішке болса да өте сәенді ,жұмсақ болады.Олар киімдерін ұзарып,қысқарып тұратын ілгегтер арқылы буынады. Берік маталарды да бірнеше қабат орап белбеу ретінде пайдаланады. Белбеулердің  күдері белбеу, былғары белбеу,кісе белбеу,дөңбет белбеу,өрмелі белбеу,т.б түрлері бар.

    3.Кісе белбеу.Кісе белбеу – былғары белбеудің өте ертеден келе жатқан алтын,күміс және жез үзбелермен безендіріп жасаған ,қалталы көне түрі немесе кіселі белдік.Әшекейдің салпыншақ қапшығы ,кісесі буынғанда оң жақ мықынының тұсында болады.Кісе белбеуді жез доғамен ,кейде әдейі жасалынатын ілгегпен буынады.Мұндай кісілердің бағасы кемінде бір жылқыға тең келеді. Кісе белбеу малшылар мен аңшылар , жол жүрген  жолаушылар мен жорыққа шыққан батырлар үшін өте қолайлы болған.

       4.Абай Құнанбаев  көне заманның киімін суреттегенде:

Шақпағым, дәндәкуім  жарқ-жұрқ  етіп,

Жарғақ жастық бастырған жезді пыстан,-

дейді. Осындағы дәндәку – сырғымалы жез құрсаулы,жез қақпағы бар,ашылуы оңай қуыс ағаш. Ақсақалдар тіс  шұқығышын, түтін жұлатын іскегін құлақ тазалайтын қуысқұлағын салатын ыдыс.Мылтық ататындар артық пілтесін , май шүберегін салып қоятын болған.Ол кіселі белбеудің сол жағындағы  пышақ салатын қынның қасында оқшантаймен қатар тұрады.

     5.Бота белбеу. Бота белбеу – белбеудің ең сапалы асыл  түрі, неше түрлі көзі, бағдары, әлеміші бар  күмістеген  белбеу.Күмістеген бағдарлары  ботаның көзіне ұқсас болғандықтан, «бота белбеу атанған» болу керек. Белбеудің бұл түрінің синонимдері -  кемер белбеу, деңмент.

Мәтінде белбеудің қанша түріне анықтама беріледі?

• 2

• 3

• 5

• 4

• 1

Белдік түрлері

1.Еркек киімі көпшілік жағдайда түймеленбейтін  болғандықтан,белдік оның негізгі құрамдас бөлігі болған.Сыртқы киімдерге шапан, тон, ішік ,шидем,күпі ,шекпен т.б жатады.Ер адамдар түйме қадамай –ақ ,шалғайларын айқара қауырсынып, белге белбеу (белдік) буынып алады. Белдік (белбеу)- киімді сыртынан буынуға арналған ,бір ұшы айылбасты (1,5-2м) былғары,қайыс немесе ұзын (2-3м) шүберек. Белбеу «бел» және «бау»  сөздерінен бірігіп,фонетикалық өзгеріске ұшыраған.

    2.Әйелдердің белдігі жұқа әрі жіңішке болса да өте сәенді ,жұмсақ болады.Олар киімдерін ұзарып,қысқарып тұратын ілгегтер арқылы буынады. Берік маталарды да бірнеше қабат орап белбеу ретінде пайдаланады. Белбеулердің  күдері белбеу, былғары белбеу,кісе белбеу,дөңбет белбеу,өрмелі белбеу,т.б түрлері бар.

    3.Кісе белбеу.Кісе белбеу – былғары белбеудің өте ертеден келе жатқан алтын,күміс және жез үзбелермен безендіріп жасаған ,қалталы көне түрі немесе кіселі белдік.Әшекейдің салпыншақ қапшығы ,кісесі буынғанда оң жақ мықынының тұсында болады.Кісе белбеуді жез доғамен ,кейде әдейі жасалынатын ілгегпен буынады.Мұндай кісілердің бағасы кемінде бір жылқыға тең келеді. Кісе белбеу малшылар мен аңшылар , жол жүрген  жолаушылар мен жорыққа шыққан батырлар үшін өте қолайлы болған.

       4.Абай Құнанбаев  көне заманның киімін суреттегенде:

Шақпағым, дәндәкуім  жарқ-жұрқ  етіп,

Жарғақ жастық бастырған жезді пыстан,-

дейді. Осындағы дәндәку – сырғымалы жез құрсаулы,жез қақпағы бар,ашылуы оңай қуыс ағаш. Ақсақалдар тіс  шұқығышын, түтін жұлатын іскегін құлақ тазалайтын қуысқұлағын салатын ыдыс.Мылтық ататындар артық пілтесін , май шүберегін салып қоятын болған.Ол кіселі белбеудің сол жағындағы  пышақ салатын қынның қасында оқшантаймен қатар тұрады.

     5.Бота белбеу. Бота белбеу – белбеудің ең сапалы асыл  түрі, неше түрлі көзі, бағдары, әлеміші бар  күмістеген  белбеу.Күмістеген бағдарлары  ботаның көзіне ұқсас болғандықтан, «бота белбеу атанған» болу керек. Белбеудің бұл түрінің синонимдері -  кемер белбеу, деңмент.

Мәтіндегі ең қымбат белдіктің түрі

• кемер белбеу

• деңмент

• дәндәку

• кісе белбеу

• бота белбеу