V4 H3 Genetica en Celdeling

Bij mensen met het syndroom van Down komt in elke lichaamscel een extra chromosoom 21 voor. Dit wordt ook wel aangeduid met trisomie 21.

Als een vrouw van 20 jaar zwanger is, is de kans dat haar kind trisomie 21 heeft 1 op 2300. Bij vrouwen van 45 jaar en ouder is die kans groter dan 1 op 100. Toch komen er meer zwangerschappen met trisomie 21 voor bij jonge vrouwen dan bij vrouwen van 45 jaar en ouder. Waarom is dat?

• Bij vrouwen is de kans om zwanger te worden op jonge leeftijd groter.

• Bij vrouwen vinden er minder zwangerschappen plaats op jonge leeftijd.

• Bij vrouwen is de kans om zwanger te worden op latere leeftijd groter.

• Bij vrouwen vinden er minder zwangerschappen plaats op latere leeftijd.

Trisomie 21 kan zijn veroorzaakt door non-disjunctie tijdens meiose I of meiose II. Bij non-disjunctie blijft een chromosomenpaar bij elkaar tijdens de anafase. In de afbeelding is de verdeling van de chromosomen 21 over de vier gevormde spermacellen te zien nadat een bepaalde spermamoedercel meiose I en II heeft ondergaan.

Heeft bij de vorming van deze spermacellen non-disjunctie plaatsgevonden tijdens meiose I, tijdens meiose II of is beide mogelijk?

• Alleen tijdens meiose I

• Alleen tijdens meiose II

• Zowel tijdens meiose I als tijdens meiose II

Welke optie beschrijft genetisch materiaal van klein naar groot?

• genoom - chromosoom - chromatine - nucleotide

• genoom - nucleotide - chromatine - chromosoom

• chromatine - chromosoom - nucleotide - genoom

• nucleotide - chromatine - chromosoom - genoom

Over DNA worden de volgende uitspraken gedaan. Klik de juiste antwoorden aan:

• De histonen waar DNA omheen gewikkeld is, maken deel uit van de chromatinevezel.

• DNA is onder andere opgebouwd uit fosfor. Je lichaam kan dit zelf niet maken, dus moet je fosfor opnemen uit je dieet.

• DNA is opgebouwd uit een fosfaatgroep en een stikstofbase.

• Het DNA uit de cellen van plantaardig voedsel dat je eet, kan in mensencellen worden gebruikt om plantaardige stoffen te maken.

Haploïde cellen komen in mensen weinig voor - de meeste cellen zijn diploïd. Er zijn echter ook cellen die helemaal geen DNA bevatten, zoals rode bloedcellen. Waarom hebben deze cellen geen DNA meer?

• In rode bloedcellen worden eiwitten op een vaste manier gemaakt waarvoor geen DNA nodig is.

• Rode bloedcellen bevatten andere erfelijk materiaal, namelijk RNA.

• Rode bloedcellen hoeven geen eiwitten meer te maken en hebben dus geen DNA meer nodig.

• Rode bloedcellen moeten rood zijn en dat wordt geregeld door het DNA te verwijderen.

Tumors ontstaan door een cel die niet stopt met delen. De tumorcellen vormen dan een klompje dat groter en groter wordt en door zijn omvang problemen gaat veroorzaken. Onderzoekers zoeken hard naar eigenschappen van tumors waartegen antilichamen kunnen worden ingezet om tumors te verwijderen uit het menselijk lichaam. Ze hebben reden om te geloven dat alle cellen in een tumor dezelfde eigenschappen hebben. Leg dit uit.

• De tumor bestaat uit cellen die een kloon zijn van één cel en waarschijnlijk dezelfde eigenschappen heeft.

• De eigenschappen van een cel veranderen niet als het DNA (en dus genotype) verandert. Dus ze zullen wel dezelfde eigenschappen hebben, maar niet hetzelfde DNA.

• Cellen die dicht bij elkaar liggen, gaan steeds meer op elkaar lijken. Daarom zullen cellen in een tumor op elkaar lijken.

Twee leerlingen doen de volgende uitspraken. Leerling 1 zegt dat een allel een versie van een gen is. Leerling 2 zegt dat een locus de plaats van het gen is op een chromosoom. Welke leerling(en) heeft/hebben gelijk?

• Alleen leerling 1

• Alleen leerling 2

• Leerling 1 en leerling 2

• Geen van beide leerlingen

Een bevruchte eicel gaat zich delen tot cellen gaan differentiëren tot een specifiek celtype. Ze kunnen bijvoorbeeld spiercellen worden, of levercellen. Deze cellen hebben verschillende functie en zien er ook heel verschillend uit. Hoe kan dit?

• Tijdens de differentiatie van cellen wordt een deel van het DNA dat ze niet nodig hebben verwijderd.

• Het DNA muteert waardoor het één soort cel wordt.

• Na de differentiatie van cellen wordt nog een deel van de genen gebruikt, maar niet allemaal. Welke genen gebruikt worden, bepaalt de functie en het uiterlijk van de cel.

Mutagene stoffen en straling veranderen het DNA - ze vormen mutaties. Dit kan ertoe leiden dat cellen continue gaan delen en uiteindelijk kan dat leiden tot het ontstaan van een tumor. Een voorbeeld van mutagene straling is Röntgen straling. Röntgen straling wordt in noodgevallen gebruikt voor het maken van Röntgenfoto's of x-rays. Leg uit waarom de kans op het krijgen van een tumor door het maken van een Röntgenfoto klein is.

• Röntgenstraling gaat diep het lichaam in, de kans dat het een cel raakt die een tumor kan worden is klein.

• Röntgenstraling kan leiden tot veranderingen in het DNA, maar hoe minder straling hoe kleiner de kans. Een foto wordt gemaakt met weinig en korte straling, dus de kans op het krijgen van een tumor is klein.

• Mensen zijn beschermd tegen Röntgenstraling dus menselijk DNA wordt niet veranderd.

Hoe heet het spoellichaam dat tijdens de celdeling een rol speelt?

• Centromeer

• Centriool

• Centrosoom

• Centrum