Оқу сауаттылығы

1. Мысықтар – шынымен таңғажайып тіршілік иелері. Олар – ӛз қожайындарына шынайы дос қана емес, сонымен қатар үйдің жайлылық пен жылулық иесі. Кӛбіне олардың басты қасиеті адамдардың ауруын емдеу. Олар адамның кӛңіл күйі мен сырқат жерін сезіне алады. 2. Кейбір адамдар мысық терапиясы үшін (мысықтармен емдеу) үй жануарларының кейбір ерекше тұқымдары қажет деп ойлайды. Шындығында, үнемі үйде жүретін, адамдармен жақсы араласатын, ӛзін еркін ұстайтын кез келген мысық емдей алады. Сонымен қатар, мысықтың ӛзі сау болуы керек. Кӛп жылдық тәжірибе кӛрсеткендей, қара мысықтар басқа түсті мысықтарға қарағанда күшті қуат пен емдік қабілеттерге ие. Сондай-ақ, мамық жүнді мысықтар ұйқысыздықты, депрессияны және кӛптеген неврологиялық бұзылуларды жеңуге кӛмектесетін кӛрінеді. Сиам тұқымының ӛкілдері суық тиюді, қысқа жүнді мысықтар – бүйрек пен ас қорыту органдарын, ал британ тұқымды мысықтар – жүректі тиімді емдейді екен. 3. Мысықтар әдетте адам денесінің ауырсынуын сезінеді. Содан кейін олар ӛздері келіп, адамның ауырған жеріне келіп жайғасады. Олар ақырын келіп, табанымен ауырған жерді абайлап басады. Бұл кезде адам тыныштықты сезінеді. Ондай сәтте адам мысықты сипалап, тіпті сол сәтте емделіп жатқанын білмеуі де мүмкін. Мысықтар осылайша адам бойынан ауруды, жаман энергияны «шығарады». 4. Денсаулықтың адам ӛмірі үшін маңыздылығын білеміз бе? Мысықтар жүрек ауруын емдеп, қан қысымын тез қалыпқа келтіруге және ауырсынуды жеңілдетуге, тірек-қимыл аппаратының жұмысындағы бұзушылықтарды қалпына келтіруге кӛмектеседі. 5. Кӛптеген адамдар үйінде мысық ұстайды. Үй жануарларын емдік мақсатта пайдалану үшін қарапайым ережелерді есте сақтау керек. Мысық кӛңілі тыныш, тамағы тоқ, жақсы кӛңіл күйде болуы керек. Ол сізге неғұрлым жақын болса, емдік әсер соғұрлым тиімді болады. Жүректің ауырсынуын басу үшін күндіз мысықпен байланысу уақытын таңдаңыз. Тыныс алу жүйесінің жұмысындағы проблемаларды жеңу үшін таңертең бірнеше минуттық мысық терапиясын қабылдау керек. Егер сіздің үйіңізде мысық болса, оның қабілеттерін пайдаланып, әртүрлі аурулардан құтылыңыз. Осы үй жануары арқылы үлкен дерттердің алдын алуына болады.

1. 1. Mәтін мазмұнын қорытындылайтын сӛйлем

• Ауру жүйкені бұзады, жүйке ұйқыны бұзады

• Ауру желмен кіріп, термен шығады

• Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде

• Аурудың жақсысы жоқ, дәрінің тәттісі жоқ

1. Мысықтар – шынымен таңғажайып тіршілік иелері. Олар – ӛз қожайындарына шынайы дос қана емес, сонымен қатар үйдің жайлылық пен жылулық иесі. Кӛбіне олардың басты қасиеті адамдардың ауруын емдеу. Олар адамның кӛңіл күйі мен сырқат жерін сезіне алады. 2. Кейбір адамдар мысық терапиясы үшін (мысықтармен емдеу) үй жануарларының кейбір ерекше тұқымдары қажет деп ойлайды. Шындығында, үнемі үйде жүретін, адамдармен жақсы араласатын, ӛзін еркін ұстайтын кез келген мысық емдей алады. Сонымен қатар, мысықтың ӛзі сау болуы керек. Кӛп жылдық тәжірибе кӛрсеткендей, қара мысықтар басқа түсті мысықтарға қарағанда күшті қуат пен емдік қабілеттерге ие. Сондай-ақ, мамық жүнді мысықтар ұйқысыздықты, депрессияны және кӛптеген неврологиялық бұзылуларды жеңуге кӛмектесетін кӛрінеді. Сиам тұқымының ӛкілдері суық тиюді, қысқа жүнді мысықтар – бүйрек пен ас қорыту органдарын, ал британ тұқымды мысықтар – жүректі тиімді емдейді екен. 3. Мысықтар әдетте адам денесінің ауырсынуын сезінеді. Содан кейін олар ӛздері келіп, адамның ауырған жеріне келіп жайғасады. Олар ақырын келіп, табанымен ауырған жерді абайлап басады. Бұл кезде адам тыныштықты сезінеді. Ондай сәтте адам мысықты сипалап, тіпті сол сәтте емделіп жатқанын білмеуі де мүмкін. Мысықтар осылайша адам бойынан ауруды, жаман энергияны «шығарады». 4. Денсаулықтың адам ӛмірі үшін маңыздылығын білеміз бе? Мысықтар жүрек ауруын емдеп, қан қысымын тез қалыпқа келтіруге және ауырсынуды жеңілдетуге, тірек-қимыл аппаратының жұмысындағы бұзушылықтарды қалпына келтіруге кӛмектеседі. 5. Кӛптеген адамдар үйінде мысық ұстайды. Үй жануарларын емдік мақсатта пайдалану үшін қарапайым ережелерді есте сақтау керек. Мысық кӛңілі тыныш, тамағы тоқ, жақсы кӛңіл күйде болуы керек. Ол сізге неғұрлым жақын болса, емдік әсер соғұрлым тиімді болады. Жүректің ауырсынуын басу үшін күндіз мысықпен байланысу уақытын таңдаңыз. Тыныс алу жүйесінің жұмысындағы проблемаларды жеңу үшін таңертең бірнеше минуттық мысық терапиясын қабылдау керек. Егер сіздің үйіңізде мысық болса, оның қабілеттерін пайдаланып, әртүрлі аурулардан құтылыңыз. Осы үй жануары арқылы үлкен дерттердің алдын алуына болады.

2. 2. Eкінші азатжол мазмұнына сай келетін ақпарат

• Британ тұқымды мысықтардың басқа мысыққа қарағанда емдік қасиеті жоғары

• Мысықтың емі сүйектер мен буындардың потологиясын емдейді

• Мысықтар адам денесенің ауырсынуын тез сезінеді.

• Депрессияны жеңуге мамық жүнді мысықтар кӛмектеседі.

2-азатжолға атау қойыңыз

• B) Ауру айтып келмейді
• C) Асыл тұқымды мысықтар
• A) Сирек жануарлар түрлері
• D) Үй «дәрігерлерінің» қасиеті

Жүректі тиімді емдейтін мысық түрі

• B) мамық жүнді мысықтар
• A) қысқа жүнді мысықтар
• C) сиам тұқымды мысықтар
• D) британ тұқымды мысықтар

Берілген мәтіннің негізгі мәтін мазмұнымен ортақ байланысы Халық емінде өсімдік жəне импорттық дəрілер көрнекті орын алады. Қазақстанның барлық аймақтарында емге жарамды өсімдіктер өсетінін халық ертеден білген. Халық медицинасы дəрілік шөптермен емдеуді өз тəжірибелеріне енгізіп, талай адамдарды емдеп жүр десек, қателеспейміз.

• Адам денсаулығын емдеудің тиімді жолдарын қарастырады

• Мысықтың ерекше қабілеттері мен емдік қасиеттері айтылады

• Адам денсаулығын өсімдікпен емдеу тиімді екендігі айтылады

• Адам денсаулығын мысықпен емдеу тиімді екендігі айтылады

Mен туғанда, әкем елуді еңсеріп қалған кісі екен. Әжем жарықтық әкемді балаларымның ішіндегі еті тірісі осы болды деп отырар еді. Әкем ӛз бетінше талпынып жүріп ескіше сауатын ашып алыпты. Содан ӛле-ӛлгенше ӛз бетінше оқып-тоқыған адам. Ол есеп-қисапты тәуір білетін. Тіпті, орыс алфавитін де ежіктеп шығара беруші еді. Жас күнінде ағаш ұста болыпты, етікші де атаныпты, тәуіпшілдігі де бар екен. Әсіресе, зергерлікті жақсы кӛрген. Біздің елде одан ӛткен зергер ұста болмаған. Жігіт күнінде қыз-келіншектің кӛңілін аулау амалымен үйренген зергерлік ӛнерін әкем қартайғанда тастамаған. Мұнда ол соққан сақинабілезікті салып жүрген кӛзі тірі кемпірлер бар. Әкем ӛз жанынан ӛлең шығарып, жиын-тойда айтысқа да түсіп жүріпті. Ескі ақын жыраулардың термелерін, қиссаларын жақсы кӛріп тыңдайтын. Бірақ жатқа айта алмаушы еді. Mомыш әкем ат жалын тартып мініп, бозбала халге жеткенде, Имаш бабам шаруа билігін соның қолына беріпті. Ауылдағы келін-кепшікті бір шыбықпен айдайтын адуынды Қызтумас әжемнің ӛзі де: - Момыштан сұраңдар, Момыш біледі, - деп отырады екен. Ағайын-туған арасындағы алыс-беріс, кӛші-қон мәселесі, ас-той, дау-дамай – бәрі-бәрі Момыштың араласуынсыз шешілмеген. Әлдеқалай ол жол жүріп кетсе, сапардан қайтып келгенше тірлікті соған қаратып, жолын күтіп отыратын болған. Имаш бабамның кӛзінің тірісінің ӛзінде біздің шағын ауылды Момыш ауылы дейді екен. Шаруамыз шап-шағын еді. Біздің үйдің іші қартайған Имаш бабамнан бастап, есін енді-енді біліп келе жатқан баласына дейін жеген нанын табан ақы, маңдай терімен тапқан. Жас кезінде әкемді әйелдер жағы «Молда бала» дейді екен, кейін «Ұста бала» дейтін болыпты. Ал, әжем оны «Қара қатпа» деуші еді. Әкем орта бойлы, арық қара кісі еді. Маңдайы жап-жазық, қасы қалың, кӛзі шүңгіл еді. Сол арықтығына қарамай, керемет күшті болатын. Әжем оны «Тарамыс» деп те атайтын. Сол күштілігіне бола атаса керек. Әйтсе де кедейдің қолы жомарт. Әкемнің қызғаншақтық, бақталастық дейтін қу мінезі жоқ, қолы ашық кісі болған. Бары болса, кісі шақырып, тойтомалақ ӛткізуге құмар боп тұрар еді. Дүние, мал жиюды жек кӛретін. Бір жолы мен, ес біліп, етек жиған кезім, базар барып азын-аулақ ақшаны жаратып қойсам керек, ӛгей шешеміз мұныма күңкілдеп ұрса берді: - «Әлден ұрма, ақша бітсе шашып жүреді, тұра бара не болады?!» Әкем сонда ӛгей шешеме жай ғана: - Е, ақша дегеннің ӛзі шашуға шығарылған нәрсе де, - деп тастады. Әкем базардан келе жатқан. Үлкен әпкем мені әкемнің алдынан алып шықты. Әкем қоржынды түзулеп, ерге мені отырғызды. Жалма-жан ердің қасынан шап беріп ұстай алдым. Әкем ат тізгінін жетектеп келеді. Үйге дейін отыз шақты қадам болса да, мен ердің екі жағына алма кезек ауытқып, қоржын ішіне сырғып түсе бердім. Әкем рахаттана күліп алып қайтадан ерге отырғызады. Әпкем болса қатарласа жүріп: «Қорықпа, қорықпа! Берік отыр!» – дейді. Әкем маған ата-тегіміздің аты-жӛнін үйретуші еді. – Кімнің баласысың? - деп сұрайтын ол. – Мен Момыштың ұлымын. – Момыш кімнің баласы? – Момыш – Имаштың баласы. Oсылайша жеті атаға дейін жетелеп отырып санатады. Ал келген қонақ ең алдымен, атымды сұрайтын. Сонан соң менің жеті ата жӛніндегі білімімді тексеретін. Ел танудың басы, ең алдымен, осылай басталатынын ол кезде кім білген.

1. Б.Момышұлының әкесінің жасы

• Сексеннің сеңгерінде

• Алпысты алқымдады

• Жетпістен асқан шағы

• Елуді еңсерді

Oсылайша жеті атаға дейін жетелеп отырып санатады. Ал келген қонақ ең алдымен, атымды сұрайтын. Сонан соң менің жеті ата жөніндегі білімімді тексеретін. Ел танудың басы, ең алдымен, осылай басталатынын ол кезде кім білген.

2. 2. Mәтіннің соңғы азатжолына сәйкес келетін мақал-мәтел

• Жігітке жеті өнер де аз.

• Жеті атасын білмеген жетесіз

• Өнерліге өріс кең.

• Әке көрген оқ жонар.

Әжемнің әкеме қойған аты

• Молда бала
• Қара бала
• Ұста бала
• Қара қатпа

Mен туғанда, әкем елуді еңсеріп қалған кісі екен. Әжем жарықтық әкемді балаларымның ішіндегі еті тірісі осы болды деп отырар еді. Әкем ӛз бетінше талпынып жүріп ескіше сауатын ашып алыпты. Содан ӛле-ӛлгенше ӛз бетінше оқып-тоқыған адам. Ол есеп-қисапты тәуір білетін. Тіпті, орыс алфавитін де ежіктеп шығара беруші еді.

1. 1. Mәтіннің кіріспесінде автордың әке бейнесін еске түсіруде назар аударған тұсы

• талапшылдығы

• бірбеткейлігі

• зеректігі

• алғырлығы

Mомыш меңгерген өнер

• учитель, ардагер, емші

• саудагер, сауыншы, ақын

• тілмаш, офицер, би

• ұста, зергер, етікші