Сабақтың бойлап және жуандап өсуі

Ағаш діңінің көлденең кесіндісіндегі жылдық шеңберден:

• Сүзгілі жасушалар тіршілігін білуге болады

• Ағаштағы гүлдердің тіршілігін

• Ағаштағы бүршіктердің тіршілігін

• Тіршілік жағдайының қолайлы, қолайсыз болғандығын

Answer explanation

Ағаш діңінің көлденең кесіндісіндегі жылдық шеңберден тіршілік жағдайының қолайлы немесе қолайсыз болғандығын аңғаруға болады: жылына бір шеңбер түзілетіндіктен, жылдық шеңберге қарап, өсімдіктің жасын анықтайды.

Қолтық бүршіктен:

• Бұтақтар (жанама өркендер) дамиды

• Шөптер, өркендер дамиды

• Бұтақтар, тамырлар дамиды

• Жанама тамырлар дамиды

Answer explanation

Қолтық бүршіктерден бұтақтар (жанама өркендер) дамиды. Үлкен қалаларда, демалыс орындарындағы ағаштар мен бұталардың ұштарын шырпып белгілі пішінге келтіреді.

Түрін өзгерткен шырынды, қысқарған жер асты өркен:

• Жидек жеміс

• Пиязшық (жуашық)

• Тамырсабақты жеміс

• Түйнекті жеміс

Answer explanation

Пиязшық (жуашық) – түрін өзгерткен шырынды, қысқарған жер асты өркені. Жер асты пиязшықты өсімдіктерге – пияз, сарымсақ, сүмбілшаш (гиацинт), лалагүл, жабайы жуа, қызғалдақ, бәйшешек, қазжуа жатады. Пиязшықтың төменгі ұшындағы тығыз жерін қысқарған сабақ немесе түбіртек дейді.

Ағаш діңінің жуандауы:

• Камбий жасушаларының бөлінуіне байланысты

• Өткізгіш жасушалардың бөлінуіне байланысты

• Қорға жинайтын жасушалардың бөлінуіне байланысты

• Түзуші жасушалардың бөлінуіне байланысты

Answer explanation

Ағаштарда сабақ қалыптаса бастағанда-ақ тұтасқан камбийлі шеңбер түзіледі. Ағаш діңінің жуандауы камбий жасушаларының бөлінуіне байланысты.

Тамырда болмайды:

• Буын, буын аралық, жапырақ

• Қауашақ, буын, жапырақ

• Бүршік, буын аралық, жапырақ

• Түйнек, жапырақ

Answer explanation

Буынында жетілмеген түссіз қабыршақтары (жапырақ қалдығы) орналасады. Тамырда буын, буын аралық, жапырақ болмайды.

Түрі өзгерген, үлкен, алып бүршік:

• Пияз, сарымсақ

• Кактус, сүттіген

• Бүлдірген, шыршай

• Кауданды (кочан) қырыққабат

Answer explanation

Кауданды (кочан) қырыққабат түрі өзгерген, үлкен, алып бүршікке жатады. Жан-жағындағы қоршап жатқан шырынды жапырақтарының ішкі жағында орналасқандары ақшыл түсті. Қауданын дәл ортасынан қақ жарып қарасақ, алып бүршік екенін ажырату қиын емес.

Сабақтың сояуға айналып, түрін өзгертуінің себебі:

• Ылғал жетіспегендіктен

• Күрделі сабақ болғандықтан

• Жай сабаққа айналуынан

• Түрін өзгерткендіктен

Answer explanation

Долана ағашының сояуын бөліп алу өте қиын. Сүрегі ілесе жұлынады. Сабақтың сояуға айналып, түрін өзгертуінің себебі: 1) ылғал жетіспегендіктен; 2) жабайы өсетіндіктен, қолайсыз жағдайға бейімделуден.

Картоп жемісі:

• Бүршік жеміс

• Тамырсабақты жидек жеміс

• Түйнекті жидек жеміс

• Жидек жеміс

Answer explanation

Картоп жемісі – жидек жеміс, жер асты түйнегі түрін өзгерткен өркен. Жер асты түйнекке жер алмұрты (топинамбур) жатады.

Түйнектің сыртын:

• Тамырсабақ қаптайды

• Бүршік қаптайды

• Тоз қабық қаптайды

• Түйнектң өсінділер қаптайды

Answer explanation

Түйнектің сыртын тоз қабық қаптайды. Картоп өсімдігінің түбіне топырақты неғұрлым көбірек үйіп түптесе, соғұрлым түйнектер көбірек түзіледі.

Қырыққабаттың жемісі:

• Жемісі құрғақ, бұршаққын

• Жемісі тамырсабақ

• Жемісі түйнек

• Жемісі домалақ

Answer explanation

Қырыққабат – 2 жылдық өсімдік, бірінші жылы қаудан түзсе, екінші жылы ұзын сабақ, гүл шығарып, жеміс береді. Жемісі құрғақ, бұршаққын деп аталады, сондықтан қырыққабаттың қауданы жеміс емес.