Қазақстан тарихы 5 сынып

Шығыс Қазақстандағы үнді-иран тайпаларының тарихында ерекше орын алатын ескерткіштер:

• Шілікті

• Есік

• Берел

• Пазырық

• Бесшатыр

Б.з.б. І м.ж. ортасына жататын Іле өзенінің оң жағасындағы, Шылбыр қойнауында орналасқан оба:

• Есік

• Шілікті

• Берел

• Бесшатыр

Б.з.б. VII-III ғғ Орталық Қазақстаннан Мұғалжар тауларына дейінгі аумақта қалыптасқан мәдениет:

• Ұлыбай

• Берел

• Есік

• Тасмола

Орталық Қазақстаннан табылған исседондар қалдырған обалардың ерекшелігі:

• обалардың айнала менгирлермен қоршалуы

• обада ат пен адамның қатар жерлену

• шағын пирамидалардың салынуы

• обалардың бірнеше сағаналарға бөлінуі

Мәйіттерді жерлеу үшін жасалған ағаш-табыты екі бөліктен тұрды, біреуінде мәйіт жерленсе, екіншісіне не жерленген болатын:

• көсемнің мұрагері қоса жерленді

• қыш, ағаш, металдан жасалған ыдыстары мен еңбек құралдары мен қару-жарағы қойылды

• көсемнің соғыста өлтірген жаулары мен олардың қарулары қоса жерленді

• табыттың екінші бөлігі бос қалдырылып, «көсемге келесі дүниеде керек» делінді

Астау-табыттың қақпағында бейнеленген төрт самұрық құс мүсіндерінің сақтар түсінігіндегі рөлі қандай?

• самұрық құс тәуелсіздік, еркіндік символы

• марқұмның жаны мен денесін жаман рухтардан қорғайтынына сенді

• самұрық құс өз қасиетімен адам денесін шіруден сақтайды деп сенді

• самұрық құс – аспанның бейнесі ретінде алынып, адам жанын басқа дүниеге әкетуші сивол ретінде алынды

ХХ ғасырдың басында Алтайдың ресейлік бөлігінен зерттеле бастаған үндіиран тайпаларының обалары:

• Берел

• Бесшатыр

• Шілікті

• Пазырық

Алматыдан шығысқа қарай 50 км жерде, Іле Алатауының баурайында орналасқан оба:

• Есік

• Шілікті

• Берел

• Бесшатыр

1970 жылы алғаш рет тоналмаған сақ көсемінің жерлеу орнын тапқан археолог:

• Мир Қадырбаев

• Әбдеш Төлеубаев

• Зейнолла Самашев

• Кемел Ақышев

Мәтіндік сұрақ. «Шілікті алтын қорымдары да жерлеу дәстүрі жағынан соларға ұқсас болып келеді. Тарихшылардың пайымдауынша, Алтайдағы көсемдердің алтын қорғандарын салушылар табиғат жағдайын ескеріп, оны қабірді тонаушылардан қорғау үшін пайдалана білген. Абыздар көсемдерді жерлеудің тәсілдерін жетік білді. Нәтижесінде сүйектен, ағаштан, теріден жасалған заттар бүлінбей, мумияланған адамдардың мәйіті мен жылқылар бізге дейін жеткен» Мәтінге және тарихи біліміңізге сүйеніп, абыздардың тайпа көсемдері жерленген тоналмауы үшін жасаған әдістеріне қатысты сұраққа жауап беріңіз.

1. Тайпа көсемдерін жерлеудегі әдіс (тер):

• обалар теңіз деңгейінен 1100 метрден кем емес биіктікте орналасқандықтан, оны қазу оңай болмады

• 1100 метр биіктік тоң жүретін қабатта болғандықтан, қабірде мұз қатып, суық температура сақталынды

• мәйітті 1100 метр биіктікке апарып, аң-құстарға жем ретінде тастады

• мәйіт жерленген жер ағаш бөренелермен мұқият жабылып, беті тегістелд