Алып Ер Тұңға, әл-Фараби

Cақтар мен ғұндар заманынан бері ел қорғаған батырлардың, қолбасшы ерлердің мәртебелі есімі:

• Алып

• Тұңға

• Афрасиаб

• Дүлей қара күш иесі

Ол Иранның ұлы ақыны Фирдоусидің «Шаһнама» кітабына кейіпкер болған:

• Алып Ер Тұңға

• Күлтегін

• Білге

• Тоныкөк

Answer explanation

Алып Ер Тұңға – Иранның ұлы ақыны Фирдоусидің «Шаһнама» кітабына кейіпкер болған. Онда Афрасиаб, яғни Алып Ер Тұңға Тұран патшасы болып суреттеледі

Тұр елі – түркілер елі деген сөзге сәйкес келетін қатарды белгіле:

• Тоңа

• Алып

• Тұран

• Тұңға

Иран патшалары мен Афрасиабтың соғысы қайда өткен?

• Отырар бойында

• Шам қаласында

• Сейхұн (Сырдария) – Жейхун (Әмудария) шегарасында өткен.

  
  

• Іле мен Талас бойы

Алып Ер Тұңға – тарихи адам. Ақыл-айласымен, күшімен, айтса сөзін өткізіп, тірессе жеңіп, елді ел қылған батыр. Ол қайтыс болғанда, артында қалған елі жоқтау шығарған. Сол жоқтау ауыздан-ауызға тарап, одан 11-ғасырда қай ғалымның, қай еңбегі арқылы бізге жеткен?

• Жүсіп Баласағұн "Құтты білік"

• Махмұт Қашғаридің "Диуани лұғат ат-түрік" ("Түрік тілдерінің сөздігі")

• Ахмет Ясауи "Диуани Хикмет" ("Даналық кітабы")

• Қорқыт ата кітабы

Афрасиабтың аңыздағы бейнесі Қорқытқа ұқсас. Ол өмірінің ақырында адам бойынан мың есе ұзын, есік-тесігі түгел бекітілген қорған салып алып, тығылып жатыпты. Алтын мен күмістен бірі – Ай, бірі – Күн, екі шам орнатыпты. Қорғанның іші асыл тастардың жарқылынан күндізгідей жарық болып тұрады екен. Бірақ ажалдан құтыла алмапты. Ажал адам кейпіне еніп келіп, жанын алыпты. Афрасиаб сияқты, Қорқыт ата да ажалдан қашқан. Өздері өлсе де, жасаған жақсы ісі, даналық сөздері қалды. Өлмеудің жолы сол екен.

Жоғарыда берілген үзіндідегі пікірдің авторы:

• Алма Қыраубаева

• Мекемтас Мырзахметұлы

• Әлкей Марғұлан

Алма Қыраубаеваның Афрасиабтың жырдағы бейнесі туралы айтқанына сәйкес келетін қатарды белгіле:

• Қорқытпен үндес

• Шырақ батырмен үндес

• Ескендір Зұлқарнайынмен үндес

Көне парсы тілінде дүлей қара күш иесі деген мағынаны беретін сөз:

• Алып

• Тұңға

• Тоңа

• Афрасиаб

Алып Ер Тұңғаның өлімі туралы ғалымдар екі түрлі дерек ұсынады:

• ирандықтар оны соғыс майданында жеңе алмаған соң, достық пейілмен алдап шақырып, у беріп өлтіреді.

• 47 жасында қаза табады

• Фирдоусидің "Шаһнамасында" келтіргендей, Кейхұсрау патшадан жеңіліп, қашып жүріп қаза табады

• Ол дүниеден өткеннен кейін Ашина әулеті биліктен кетеді

Алып Ер Тұңғаға арналған жоқтауды аударған (Атамұра баспасы):

• Фариза Оңғарсынова

• Асқар Егеубай