9-сынып оқу сауаттылық №2

                                                   Ана тілі

...Әділіне жүгінсек, адамзаттың адамзат болып қалуына барлық халықтың бәрі қажет. Олардың тілдері мен мәдениіттерінің бәрі қажет. Ал мәдениет пен тіл тек белгілі бір ортада ғана өркен жайып, көсегесін көгерте алады.

Анасын қадірлемеу қандай хайуандық болса, ана тілі тағдырына енжарлық та – адамгершілікке жатпайтын өрескелдік. Елінің тәуелсіздігін ойлайтын адам тілінің кемелденуіне де қолғабысын аямауы тиісті. Шығыстың ежелдегі ірі данышпаны:

«Дүниені түзеткің келсе, әуелі өзің түзел, сонан соң балаң мен достарыңды түзе»,-деген екен. Егер ана тілімізге шын жанымыз ашитын болса, оны әуелі өзіміз үйреніп, сонан соң балаларымыз бен достарымызға үйреткеніміз 1. Мәтін тақырыбын анықтаңыз

• А) Ананы қадірлеу

• В) Достық туралы

• С) Ана тілі жайында

2. Тағдырына сөзінің жасалуы

• А) түбір, тәуелдік жалғау, септік жалғау

• В) жалғау, көптік жалғау, жұрнақ

• С) түбір, септік жалғау

3. мәтіндегі «көсегесін көгерту» тіркесті не мағына береді?

• А)жолы болу

• В) соққыға жығу

• С) өркендеу

4. Зат есімнен жасалған туынды етістікті белгілеңіз

• А) адамгершілік

• В) өркен жаю

• С) кемелдену         

5.   «Дүниені түзеткің келсе ...........»сөйлемді жалғастыр.

• А)  тәуелсіздігін ойлайтын адам

•     В)  әуелі өзің түзел, сонан соң балаң мен достарыңды түзе

•     С)  оны әуелі өзіміз үйреніп

                                         Сақ патшасы

Ұлы сақ ордасының қазынасы құлқынын тескен Кир патша Сырдарияның ұлы арнасына кеп тоқтап,қайтыс болған күйеуінің орнына патша болған Тұмар ханымға елші жібереді:

- Сақтардың ұлы ордасының жесір ханымы маған әйел болсын! Екеуміз екі елдің басын қосып, бірігіп билейік. Бұл дегеніңіз – Тұмар ханымның басына құмай (бақыт) құсының қонғаны!-деп сәлем айтады.

Кирдің ойлағаны елінің елдігі емес, байлығы екенін түсінген Тұмар құда түсе келгендерге:

- Келген жолдарыңызбен кері қайтыңыздар. Желегім желбіреп отырған қыз емеспін. Әңгіме менің жеке өз басым туралы болса, онда мәселе бір басқа. Мен елімнің падишасымын. Мен иілсем - елімнің иілгені. Мидиялықтардың патшасы Кир ниетінен қайтып, отанына оралсын. Қаншама құдіретті болса да, Күн тәңірімнің күні ертең кімді қолдап, кімге зауал әкелерін қайдан білейік. Кир көзін маған емес, менің еліме салып отыр. Ал еліме бұғау салдыртпаймын, ата-баба аруағы жатқан жерді жаттың табанына таптатқызып қоймаймын. Соны есінде сақтасын,-деп қайыра сәлем айтып жібереді.

1.Мәтінге сай емес тақырыпты таңдаңыз

• А) Ұлы сақ ордасы

• В) Тұмар патшайымның қайсарлығы

• С) ) Елі үшін туғандар

2. Тұмар патшайым тарихта қандай атпен белгілі?

• А) Томирис патшайым

• В) Зарина патшайым

• С) Қыз Қорлан

3. Кир қай елдің патшасы

• А) Иран

• В) Рим

• С) Мидия

4. Асты сызылған сөзге қандай жалғау жалғанған?

• А) септік жалғау

• В) көптік жалғау

• С)тәуелдік жалғау

5. Қайтыс болған күйеуінің орнына патша болған кім?

• А) Кир патша

• В) Томирис патшайым

• С) Зарина патшайым