1-нұсқа

  Себеп-салдар салалас құрмалас сөйлем

• Орынды айтылды, алайда ешкім қолдамады.

• Жастар да келді, жиналыс та басталды.

• Сабаққа бармадым, себебі ауырып қалдым.

• Жоспар орындалды, дегенмен қуануға ертерек.

Үнемі жалғаулықсыз қолданылатын салалас құрмалас сөйлем

• Түсіндірмелі салалас

• Талғаулы салалас

• Кезектес салалас

• Ыңғайлас салалас

Түсіндірмелі салалас сөйлем

• Адамдардың өзара қарым-қатынасы екіге бөлінеді.

• Ол – біздің ұлттық мәдениетіміз.

• Дарын иесі қарама-қайшылықты бояу арқылы берген.

• Менің түсінгенім осы: біз ешқашан жеңіске жетпейміз

Шартты бағыныңқылы сабақтастың жасалу жолы

• – мақ, - мек есімше жұрнағы арқылы

• – ып, - іп, - п көсемше жұрнағы арқылы

• – ғалы, - гелі көсемше жұрнағы арқылы

• – са, - се шартты рай жұрнағы арқылы

Кезектес салалас құрмалас сөйлем

• Алыстан әлде сағым көрінеді, әлде елес көрінеді.

• Бұл әңгімені не мен айтармын немесе сен айтарсың.

• Біресе аузы қимылдайды, біресе қолы қимылдайды.

• Бүгін ол ерте тұрды, өйткені жиналысқа баратын еді.

Салалас құрмалас

• Жанай сыртта өлең оқып отыр екен, жанына жайғастым.

• Биылғы қыс естен кетпестей болғанымен, Асанға ұнамады.

• Бәріміз бір кісідей жиналып, білетінімізді ортаға салдық.

• Ешкімді  кеудесінен итеріп, ешкімнің кеудесінен теппеді.

Сызбадағы жұрнақтар арқылы жасалатын сабақтас түрі

• - мақ, - мек

• - пақ, - пек

• Қарсылықты бағыныңқылы сабақтас

• Мақсат бағыныңқылы сабақтас

• Мезгіл бағыныңқылы сабақтас

• Шартты бағыныңқылы сабақтас

Салалас сөйлем түрлері мен жалғаулықтар арасындағы сәйкестік

Сөйлем түрлері Жалғаулықтар

1.     Ыңғайлас салалас А. Өйткені, сондықтан, себебі

2.     Себеп-салдар салалас В. Әйтсе де, дегенмен, бірақ

3.     Қарсылықты салалас С. Және, әрі, да, де

• 1-А, 2-В, 3-С

• 1-В, 2-С, 3-А

• 1-С, 2-В, 3-А

• 1-С, 2-А, 3-В

Берілген суретке қатысты сабақтас құрмалас сөйлем

• Кей өңірлерде топырақтың жарамдылығы төмендеп, егістік өнімдері азайып барды.

• Қоршаған ортаны қорғау – Қазақстандағы ең өзекті мәселелердің бірі.

• Қоршаған ортаға нәр беріп отырған да, түзеліп отырған да – топырақ.

• Жер шарында топырақтың түгелге жуығы кездеседі, сондықтан аграрлық секторды дамыту керек.

Ыңғайлас салалас сөйлем   

• Ол басында қатты қарсылық білдірген еді, дегенмен көптеп-көлемдеп көндірдік.

• Бұл кітапты не мен оқырмын, не сен оқырсың.

• Бұл – қыпшақ мүсіншілерінің қолынан шыққан бұйымдар, олар ылғи да аңның бейнесін құйған.

• Сөз бен қылық суық көңілді жылытады немесе жылы көңілді суытады.