QH 8(7) G #37-38

Қарағанды көмір кенін алғашқылардың бірі болып 1833 жылы ашқан:

• А.Қазанғапов

• А.Байжанов

• Қ.Пішенбаев

• В.Ботов

Екібастұз көмірі, Майқайың полиметалл кен орындарын ашқаны туралы бірінші болып мәлімдеген кен көзін іздеуші:

• Б.Шоқабасов

• Қ.Пішенбаев

• А.Байжанов

• А.Қазанғапов

Павлодарлық миллионер-көпес А.И.Деровқа жалданып, кен көздерін іздеуші және маркшейдер болып жұмыс істеген:

• Б.Шоқабасов

• А.Байжанов

• Қ.Пішенбаев

• А.Қазанғапов

Ертіс бойындағы және Орталық Қазақстандағы көптеген кен орындарын тұңғыш рет ашқан:

• Қ.Пішенбаев

• А.Байжанов

• Т.Нұрекенов

• У.Юлдашев

Көпес А.И.Деровқа жалданып, кен көздерін іздеуші және маркшейдер болып жұмыс істеген:

• Б.Шоқабасов

• Қ.Өскенбайұлы

• С.Мадатов

• Қ.Пішенбаев

Баянауыл даласында Қосым Пішенбаевтың ашқан таскөмір кен орны (дары):

• Ойыл, Темір

• Александровка, Талдыкөл

• Жамантұз, Қарасор

• Гурьев, Қапал

• Шөптікөл, Майкөбен

ХІХ ғ 40 жж қазақтардан Қарағанды көмір кенін, Успенск мыс кеніштерін, Жезқазған және Спасск-Воскрсенск мыс кеніштері арзан бағаға сатып алған көпестер қатары:

• В.Ботов, А.Деров

• Н.Ушаков, А.Рязанов

• М.Шорманов, Ш.Уәлиханов

• А.Овчинников, У.Юлдашев

«Спасск мыс кен орындарының акционерлік қоғамының» Лондонда құрылған жылы:

• 1901 ж

• 1899 ж

• 1905 ж

• 1904 ж

Қазақ жеріндегі тау-кен кәсіпорындарының басым бөлігін шетелдік кәсіпкерлердің қолына көшкен уақыты:

• ХІХ ғ басы

• ХХ ғ басы

• XVIII ғ соңы

• XX ғ аяғы

«Патша үкіметі шетелдік кәсіпкерлерге шет аймақтарды игеруіне кеі жол ашып берген еді. Орыс кәсіпкерлері өндірілген дайын өнімді өткізуде қиындықтарға душар болды. Ал Ресей шенеуніктері шетелдік кәсіпкерлер жағында болды. Олар шетелдік кәсіпкерлерден қолдау көрсеткені үшін пара алып тұратын. Шетелдік кәсіпкерлер көбінесе кездейсоқ адамдар, яғни олардың арасында қатардағы мұғалімдер, ет сататын қасапшылар, ұсақ саудагерлер, тіпті тілмаштар да бар еді. Өздерінің жекеменшігінде капиталы болмаса да, Батыс елдеріндегі банктердің берген несиесіне Қазақстандағы кеніштер мен шахталарды су тегін бағамен сатып алып, тез байып шыға келді. Жергілікті арзан шикізатты өздерінде қымбатқа сатып, банктерден алған қарыздарынан құтылып қана қойған жоқ, сонымен қатар қыруар пайданың астында қалды. Кен орындары мен шахталар жыртқыштықпен талан-таражға салып тонаудың салдарынан біре-бірте істен шыға бастады. Олардағы техника іс жүзінде жаңартылған жоқ. Ан өндірілген шикізат шетел асып кетіп жатты».

Орыс кәсіпкерлерінің кен орындарын игере алмау себебін көрсетіңіз:

• Патша үкіметі орыс кәсіпкерлеріне қазақ даласындағы кәсіпшіліктерге ақша салуға тыйым салды

• Кен орындарын игеруге орыс кәсіпкерлерінің жеткілікті тәжірибесі де, заманауи техникалық құралдары да болмады

• Қазақ жерінде кәсіпшіліктер қазақ байларынан ауыспайтын

• Қазақ даласындағы тоқтаусыз көтерілістер өлкеде кәсіпшілікпен айналысуға мүмкіндік бермеді