QH 8(7) #53-54

1858-1931 жж өмір сүрген, көрнекті ойшыл, композитор, аудармашы, Қазақстан тарихын зерттеушілердің бірі, Абайдың туысы:

• Құрбанғали Халид

• Мәшһүр Жүсіп Көпеев

• Шәкәрім Құдайбердіұлы

• Әбубәкір Диваев

Ш.Құдайбердіұлының жастайынан жетік білген тілдері:

• Ағылшын, француз, поляк

• Араб, түрік, парсы, орыс

• Үнді, қытай, орыс, жапон

• Орыс, украин, белорус

Шәкәрімнің Меккеге қажылыққа барған сапарында қазақ халқының тарихына байланысты оқыған кітапханалары:

• Ташкент, Бұхара кітапханалары

• Стамбұл, Париж кітапханалары

• Мәскеу, Петербург кітапханалары

• Пекин, Үрімші кітапханалары

Шәкәрімнің Түркия, Франция кітапханаларында жұмыстануы нәтижесінде 1911-1912 жылдары Орынборда басылып шыққан еңбегі (тері):

• «Оян, қазақ!»

• «Бақытсыз Жамал»

• «Түрік, қырғыз, қазақ һәм хандар шежіресі»

• «Қартқожа»

• «Мұсылмандық шарты»

"Шәкәрім шежіресінде қазақты түп тереңінен таратып, Орталық Азия халықтарының тарихи жолын тұтас көрсетеді. Жазба деректер молынан пайдаланылған еңбектің қай бөлімінде болмасын дәуір оқиғалары нақты бейнеленген. Шәкәрім Құдайбердіұлы ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың бас кезіндегі қазақ халқының өміріндегі оқиғаларға көптеген тарихи, публицистикалық туындыларын арнады. Ол қазақ халқының, соның ішінде қазақ сұлтандары мен хандар шежіресін жан-жақты зерттеді"

Мәтінде сипатталған Шәкәрімнің еңбегін көрсетіңіз:

• «Ақбілек»

• «Үш анық»

• «Түрік, қырғыз, қазақ һәм хандар шежіресі»

• «Мұсылмандық шарты»

Шәкәрімнің «тарихи хикая» деп атаған поэмасы:

• «Қалқаман-Мамыр»

• «Еңлік-Кебек»

• «Қыз Жібек»

• «Ләйлі-Мәжнүн»

Тарихи дастанда XVIII ғасырдың алғашқы ширегіндегі қазақ даласы көрініс тапқан. Дастанда екі жастың арасындағы кіршіксіз махаббат, ел ішіндегі озбырлық пен қатыгездік суреттелген. Халықтық шығармаға айналған дастанда өткен дәуірдегі озбырлық пен қатыгез әдет-ғұрып әшкереленеді. Еркіндікті көздеген халық мұраты бейнеленген»

Мәтінде сипатталған «тарихи хикая» деп аталған поэма:

• «Үш анық»

• «Қазақ айнасы»

• «Қалқаман-Мамыр»

• «Түрік, қырғыз, қазақ һәм хандар шежіресі»

1843-1913 жылдары өмір сүрген қазақ халқының тарихын, әдет-ғұрпын, ауыз әдебиеті мен мәдениетін зерттеушілердің бірі:

• Құрбанғали Халид

• Мәшһүр Жүсіп Көпеев

• Әбубәкір Диваев

• Шәкәрім Құдайбердіұлы

«Оның әкесі Халид Ташкентте, Аягөзде, Қытай жерінде тұрған. Жас кезінде ол Абдулхақ деген кісінің медресесінде оқып, тарих, география пәндерінен дәріс алған. Татар және қазақ тіліне қоса араб, парсы, түрік т.б. түркі тілдерін жетік меңгерген. Шәуешекке көшіп барған соң өзі де медресе ашып, татар, араб тілдерінен дәріс берген»

Мәтінде сипатталған тарихшы, ғалым:

• Мәшһүр Жүсіп Көпеев

• Шәкәрім Құдайбердіұлы

• Құрбанғали Халид

• Әбубәкір Диваев

Қ.Халидтің қазақ ауыз әдебиеті үлгілерін жинай жүріп, 1889 жылы Қазанда жарық көрген еңбегі:

• «Тауарих хамса» («Бес шығыс халқы тарихының очерктері»)

• «Мұсылмандық шарты»

• «Түрік, қырғыз, қазақ һәм хандар шежіресі»

• «Жарида» («Жаңа тарихи жазбалар»)