МОДО ГЕОГРАФИЯ 1 НҰСҚА. А.Ж.

Контекстті мұқият оқып, берілген тапсырмаларға дұрыс жауап беріңіз.

Әлемдегі ең алғашқы СЭС Қазақстанда салынған

Кішігірім Зырян атты тау-кен қалашығының байырғы тұрғындары мен мұрағатшылары Березов өзенінде орналасқан әлемдегі алғашқы СЭС жұмыс істеген жерге ескерткіш қоюды ұсынған. Тарихшылардың пайымдауынша бұл гидростанса Сьерра-Невададағы СЭС-тан бұрын жұмыс істеп кеткен. Бұған дереу сеніп кету қиын, бірақ тарихшылар Қазақстандағы және әлемдегі ең алғашқы СЭС-тің 1892 жылы кенге бай Зырян кенішінің жанында салынғанына кәміл сенімді. Сьерра-Невададағы СЭС тура осы жылы салынған, бірақ кішкене кештеу. Мұрағатшылардың айтуы бойынша, Зыряндағы СЭС-ті салу барысында инженер-гидротехниктер осыған дейін қолдану мүмкін емес деген су ағынын реттеу технологиясын қолданған. Соның нәтижесінде өзендегі су деңгейі дереу азайып кетсе де, станса жыл бойы тоқтамай жұмыс істей алған. Тарих осы керемет жобаавторының атын да сақтап қалған, ол тау-кен инженері Николай Кокшаров екен. Өкінішке орай, СЭС біздің күнімізге дейін жетпеген. Тек қана архив суреттері қалған.

СЭС салынған өзен:

• Березов

• Ертіс

• Бұқтырма

• Үлбі

• Үбі

СЭС-ті салу кезінде инженер-гидротехниктер қолданған технология:

• Энергияны көп алу технологиясы

• Су ағынын реттеу технологиясы

• Экологиялық технология

• Суды тоқтату технологиясы

• Автоматты қосылу технологиясы

СЭС салудағы мақсат

• Баламалы энергия көзін табу қажеттілігі

• Егін шарушылығына су қорын жинақтау

• Апатқа соқтыруы мүмкін су деңгейін реттеу

• Тұрғындарды энергиямен қамтамасыз ету

• Кен өндіруге энергияның қажеттілігі

Дұрыс белгіленген мәліметтер

1.СЭС ХІХ ғасыр ортасында іске қосылған

2.СЭС патшалық Ресей билігі кезінде салынған

3.Станса қазіргі Шығыс Қазақстан жерінде орналасқан

4.СЭС жобасының авторы байырғы тұрғындар

• 2,3

• 1,2,3

• 3,4

• 2,4

• 4,3,1

Aридті аймақтың қалыптасуы

Aтмосфералық жауын-шашынның қалыптасуына байланысты орографиялық, конденсациялық және фронтальды түрлері бар. Орографиялық жауын кезінде жаңбыр көлеңкесі құбылысы байқалады. Жаңбыр көлеңкесі таулы аймақтарда орын алады. Нәтижесінде таудың ық жағында аридті аймақтар қалыптасады. Орографиялық жауын кезінде температуралық градиент ауытқулары пайда болады. А және В нүктелері арасында ылғалды (-1°С) ал, В және С нүктелері аралығында құрғақ (+1°С) адиобаттық градиенті орын алады.

 

Oрографиялық жаңбырға әсер ететін жер бедері

• Шөлдер

• Жазық

• Ойпат

• Тау

• Жыра

Пайымдаулардың ішіндегі дұрысы

• Жаңбыр көлеңкесі аймағында шөлді аймақ қалыптасады

• Орографиялық жаңбырға желдің әсері болмайды

• Жаңбыр көлеңкесі аймағында жауын шашын мөлшері өте көп

• Сахарада жаңбыр көлеңкесі әсерінен қалыптасқан

• Орографиялық жаңбыр аймағында құрғақ градиент орын алады

Жаңбыр көлеңкесі құбылысының пайда болу себебі

• Түнгі бриз әсері

• Суық ағыстың әсері

• Ылғалдан айырылған бұлттың таудың ық жақ бетіне өтуі

• Жылы және суық фронттардың әсері

• Жағалаудың жер бедері жазықты болуы

А нүктесінде ауа температурасы +150С болса, Снүктесіндегі ауа температурасы:

• 0 градус

• +30 градус

• +17 градус

• +10 градус

• +15 градус

Экватордан полюске қарай барлық географиялық компоненттердің және табиғи кешендердің белгілі бір заңдылықпен өзгеруі

• зоналылық

• Азоналық

• Биіктік белдеулік

• Қысым нүктесі

таулардың тосқауылдық қызметі үрдістің салдарынан қандай табиғи аумақтық кешендер пайда болған

• Тянь-Шань, Алтай

• Сарыарқа,Мұғалжар

• Анд- Атакама

• Орал, Аппалач