№1 ХХ ғасырдың басындағы Қазақстанның қоғамдық-саяси өмірі

Не себепті А.Байтұрсынов: «Қазақ ұлтының өмір сүруінің өзі проблемаға айналды» деп санады?

Себебі

  САЯСИ - ЭКОНОМИКАЛЫҚ

• ●       Империалистік саясат - отарлау, казақ территориясын иемдену мақсаты

  ●       (1914 жылы) патшалық Ресей дүниежүзілік соғысқа тартылуы

• ●       1907-12 жылдары империяның еуропалық бөліктерінің Орта Азияның шығыс аудандарына 2 400 000 адамды қоныстандырды.

• ●       Жергілікті халақтан алынатын салық 3-4 есе көбейді (соғыс, мал, киіз үй салығы). Қазақтардан 600 000 сом шаңырақ салығы жиналды

  ●       Өндіріс орындағы жасөспірімдерге күніне 20 теңге еңбек ақысы төленді

• ●       Өндіріс орындағы жұмыс мерзімінің ұзақтығы 12-14 сағат

  ●       25.06.1916 жылы армияның қара жұмысына Түркістан өлкесінің, ішінара Сібірдің 19-43 жастағы еразаматтар шақырылды

  ●       Қазақстаннан егіс өнімдері, мал азығы соғыс қажетіне жаппай жөнетілді

  ●       Байлардың (патша шенеуіктері, жергілікті әкімдері) зорлық-зомбылығы, озбырлығы күшейтілді

  . Түркістан өлкесінен 70 мың жылқы, 13 мың киіз үй алынды.

Answer explanation

Саяси, экономикалық себептері:

●       Империалистік саясат - отарлау, казақ территориясын иемдену мақсаты

●       (1914 жылы) патшалық Ресей дүниежүзілік соғысқа тартылуы

мысалы:●       Жергілікті халақтан алынатын салық 3-4 есе көбейді (соғыс, мал, киіз үй салығы). Қазақтардан 600 000 сом шаңырақ салығы жиналды

●       Өндіріс орындағы жасөспірімдерге күніне 20 теңге еңбек ақысы төленді

Не себепті А.Байтұрсынов: «Қазақ ұлтының өмір сүруінің өзі проблемаға айналды» деп санады?

ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ – САЯСИ Себебі

• ●       1907-12 жылдары империяның еуропалық бөліктерінің Орта Азияның шығыс аудандарына 2 400 000 адамды қоныстандырды

  ●       1916 жылға дейін патша өкімет қазақтардың 45 000 000 десятина ең шұрайлы жерлерін тартып алып, оны өз шаруаларымен қоныстандырды. 1914 жылы Қазақстанға 211 есе көп халықтар қоныстанған (аграрлық отарлау саясаты)

• ●       Өндіріс орындағы жұмыс мерзімінің ұзақтығы 12-14 сағат

  ●       25.06.1916 жылы армияның қара жұмысына Түркістан өлкесінің, ішінара Сібірдің 19-43 жастағы еразаматтар шақырылды

  ●       Қазақстаннан егіс өнімдері, мал азығы соғыс қажетіне жаппай жөнетілді

  ●       Байлардың (патша шенеуіктері, жергілікті әкімдері) зорлық-зомбылығы, озбырлығы күшейтілді

• ●       Жергілікті халақтан алынатын салық 3-4 есе көбейді (соғыс, мал, киіз үй салығы). Қазақтардан 600 000 сом шаңырақ салығы жиналды

  ●       Өндіріс орындағы жасөспірімдерге күніне 20 теңге еңбек ақысы төленді

• 1895-1906 жж-294296, 1906-1910 жж- 770 мың орыс шаруалары қазақ өлкесіне көшіріліп әкелінді. Жалпы 1897-1916 жылдарды Қазақстанға 1301,4 мың адам қоныс аударды. Ресей империясында 1897-1915 жылдарда қазақстардың саны 3881,8 мың адамнан 4753,6 мың адамға дейін өсті. соған қарамастан өлке халқының құрамындағы қазақтардың үлес салмағы 1897 жылы 81,7% -дан 1917 жылы 59,8 % -ға дейін кеміп кеткен . орыс халықтарының саны 1897 жылы 451,2 мыңнан 1917 жылы 1091,9 мыңға дейін өсті, олардың үлес салмағы 11,4%- дан 18,4%-ға жетті. украиндар саны 79,3 мыңнан 653,3 мың адамға, ал олардың үлесі 2%- -дан 11%- ға дейін артты.

Answer explanation

ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ – САЯСИ

Ресей премьер – министрі П.А.Столыпиннің аграрлық саясаты нәтижелерінің бірі шаруалардың Қазақстанға жаппай көшуі болды.

●       1907-12 жылдары империяның еуропалық бөліктерінің Орта Азияның шығыс аудандарына 2 400 000 адамды қоныстандырды

●       1916 жылға дейін патша өкімет қазақтардың 45 000 000 десятина ең шұрайлы жерлерін тартып алып, оны өз шаруаларымен қоныстандырды. 1914 жылы Қазақстанға 211 есе көп халықтар қоныстанған (аграрлық отарлау саясаты)

Мәселен: 1895-1906 жж-294296, 1906-1910 жж- 770 мың орыс шаруалары қазақ өлкесіне көшіріліп әкелінді. Жалпы 1897-1916 жылдарды Қазақстанға 1301,4 мың адам қоныс аударды. Ресей империясында 1897-1915 жылдарда қазақстардың саны 3881,8 мың адамнан 4753,6 мың адамға дейін өсті. соған қарамастан өлке халқының құрамындағы қазақтардың үлес салмағы 1897 жылы 81,7% -дан 1917 жылы 59,8 % -ға дейін кеміп кеткен . орыс халықтарының саны 1897 жылы 451,2 мыңнан 1917 жылы 1091,9 мыңға дейін өсті, олардың үлес салмағы 11,4%- дан 18,4%-ға жетті. украиндар саны 79,3 мыңнан 653,3 мың адамға, ал олардың үлесі 2%- -дан 11%- ға дейін артты.

Не себепті А.Байтұрсынов: «Қазақ ұлтының өмір сүруінің өзі проблемаға айналды» деп санады?

ӘЛЕУМЕТТІК - САЯСИ Себебі

• ●       Өндіріс орындағы жұмыс мерзімінің ұзақтығы 12-14 сағат

  ●       25.06.1916 жылы армияның қара жұмысына Түркістан өлкесінің, ішінара Сібірдің 19-43 жастағы еразаматтар шақырылды

  ●       Қазақстаннан егіс өнімдері, мал азығы соғыс қажетіне жаппай жөнетілді

  ●       Байлардың (патша шенеуіктері, жергілікті әкімдері) зорлық-зомбылығы, озбырлығы күшейтілді

• 1906-1910 жылдары – 770 мың орыс шаруалары көшіріп әкелінді. Нәтижесінде, қазақтардың үлес салмағы кеміді, қазақтар құнарлы жерлерінен айырылды

• Қазақстаннан егіс өнімдері, мал азығы соғыс қажетіне жаппай жөнетілді. Түркістан өлкесінен 70 мың жылқы, 13 мың киіз үй алынды. Өндіріс орындарында жұмыс ұзақтығы 12-14 сағатқа созылып, жалақысы төмендеп, қымбатшылық артты. 1 пұт ет 1914 жылы 3 сом болса, 1916 жылы 6 сомға жеткен. 

• 1906-1912 жж 17 млн,  1916 жылы 40 млн, 1917 жылы 45 млн жер тартып алынды. Тартып алынған жерлер негізінен Ақмола, Торғай, Орал, Семей облыстары болды. Бірінші дүние жүзілік соғыс үшін Қазақстан шикізат базасы болды.

Answer explanation

ӘЛЕУМЕТТІК - САЯСИ

●       Өндіріс орындағы жұмыс мерзімінің ұзақтығы 12-14 сағат

●       25.06.1916 жылы армияның қара жұмысына Түркістан өлкесінің, ішінара Сібірдің 19-43 жастағы еразаматтар шақырылды

●       Қазақстаннан егіс өнімдері, мал азығы соғыс қажетіне жаппай жөнетілді

●       Байлардың (патша шенеуіктері, жергілікті әкімдері) зорлық-зомбылығы, озбырлығы күшейтілді

Мәселен: Ембі мұнай кәсіпорындарында жұмыс күні 12 сағатқа, алтын өндірілетін кен орындарында 10-12 сағатқа, ал тұз өндірілетін орындарында 14-16 сағатқа дейін созылды. жұмысшылардың жалақысы төмендеп , қымбатшылық арта түсті. Спасск зауытында 1914 жылы 1 күнге - 1сом 04 тиын, 1915 жылы - 94 тиын , 1916 жылы -91 тиын төленді. ал пұт ет 1914 жылы -3 сом , ал 1916 жылы -6 сом тұрды. ұнның бағасы әр пұт үшін 60 тиыннан 1 сом 30 тиынға дейін көтерілді.

Не себепті А.Байтұрсынов: «Қазақ ұлтының өмір сүруінің өзі проблемаға айналды» деп санады?

Саяси Себебі

• 1906 -1910 жылдары Ресей премьер министрі П.А. Столыпиннің аграрлық саясаты нәтижелерінің бірі шаруалардың Қазақстанға жаппай көшуі.

  ХХ ғасырдың басында қоныстандыру саясатының шарықтау шегіне жетті. "Бос жерлерді" анықтау мақсатымен өлкеде бірнеше экспедициялар жұмыс жасады. қоныстандыру басқармалары әрбәр қазақ отбасы 15 десятина жер үлесін алуға құқылы деген ереже енгізіп, ал қалған жердің барлығы мемлекет меншіктегі жер қорына беріліп, жалпы 1917 жылы 45 млн десятина жер тартып алында.

• 1916 жылы 25 маусымда патша жарлығы бойынша армияның қара жұмысына Түркістан өлкесінің және ішінара Сібірдің 19-дан 43-жасқа дейінгі ер-азаматтарын шақыру жөніндегі жарлығы қабылданды

  1. 1. Сырдария, Самарқан, ақмола, Семей, Жетісу, Орал, , Торғай, және Закаспий облыстарының бұратана халықтары тартылсын.

  2.соғысып жатқан армия шебінде қорғаныс құрылыстары мен әскери қатынастар салу жөніндегі жұмыстарға, сондай ақ мемлекеттік қорғаныс үшін қажет өзге де барлық жұмыстарға ерлер қауымы тартылсын

Қазақ зиялыларының Ресей империясының І Мемлекеттік Думасындағы қызметіне баға беру:

• Қазақстанның І Мемлекеттік Думаға (27 сәуір-8 шілде 1906 жылы) барлығы 9 депутат, оның ішінен қазақ халқынан 4 депуттат - А.Бірімжанов, А.Калменов, Ә.Бөкейханов, Ш.Қосшығұлов сайланды. Олар Думаның жұмысына мұслман фракциясы атынан қатысты. күн тәртібінде жер азаматтық теңдік , ар ождан бостандығы және маңызды мәселелер қойылды.

• 1906 жылы Орынбор-Ташкент темір жолы салынды. Бұл Қазақстанды Ресейдің дамыған аудандарымен байланыстыруда маңызы зор болды. Қазақ өлкесінде тау-кен өнеркәсібі дамыды: өндіріс орындары көбейіп, жұмысшлар саны артты, 1902 жылы өндірістер саны 8887-ге, ондағы жұмысшылар саны 25393-ке жетті. Ең ірі өнекәсіп орындары: Қарағанды көмір шахтасы, Успен кеніші, Спасск мыс зауыты т.б.

• І Мемлекеттік Думаға депуттат қаза қ зиялылары патша үкіметінің меншігіне қаратып алған жерлерді қазақтарға қайтаруын талап етті, жерді сатуға қарсы шықты.

• І1907 жылы 3 маусым заңы 3-4 Мемлекеттік Думаға патшалық билік қазақтарды депутат болу құқынан айырды

Answer explanation

Қазақстанның І Мемлекеттік Думаға (27 сәуір-8 шілде 1906 жылы) барлығы 9 депутат, оның ішінен қазақ халқынан 4 депуттат - А.Бірімжанов, А.Калменов, Ә.Бөкейханов, Ш.Қосшығұлов сайланды. Олар Думаның жұмысына мұслман фракциясы атынан қатысты. күн тәртібінде жер азаматтық теңдік , ар ождан бостандығы және маңызды мәселелер қойылды. Олар патша үкіметінің меншігіне қаратып алған жерлерді қазақтарға қайтаруын талап етті, жерді сатуға қарсы шықты.

Қазақ зиялыларының Ресей империясының І, ІІ Мемлекеттік Думасындағы қызметіне баға беру,

• 1907 жылғы II Мемлекеттік Думаға құрамында Ш.Қосшығұлов, А.Бірімжанов, М.Тынышбаев, Б.Қаратаев т.б сайланды. Олар қазақ қоғамын эволюциялық жолмен дамытуды жақтады. А.Бірімжанов II Думада жер мәселесі туралы баяндамасында қоныстандыру саясатын жүргізу барысында жіберген заңсыздықтарды әшкерелеп, жергілікті әкімшіліктің жұмысын сынға алды.

• Соғыс жылдарында шаңырақ салығы қарапайым халық үшін ауыр болды. Қазақстаннан егіс өнімдері, мал азығы соғыс қажетіне жаппай жөнетілді. Түркістан өлкесінен 70 мың жылқы, 13 мың киіз үй алынды.

• 1906 жылы Орынбор-Ташкент темір жолы салынды. Бұл Қазақстанды Ресейдің дамыған аудандарымен байланыстыруда маңызы зор болды.

• 1907 жылы 3 маусым заңы бойынша патшалық билік қазақтарды Мемлекттік Думаға депутат болу құқынан айырды. Оған себеп болған – І және ІІ Мемлекеттік Думада қазақ депутаттардың жер мәселесін, аграрлық мәселені өте жоғары дәрежеде тым белсенді түрде көтеруі, оны үкімет алдына нақты қоя білгендігі еді.

Answer explanation

"Жергілікті халық мүдделерімен есептеспей келген қоныстандыру қалай дегенмен де әділетсіздік болып табылуға тиіс. .. егіншілік пен жерге орналастыру басқармасының әкімдері шаруаларды Далалық облыстарға қоныс аударта отырып , іс жүзінде осы қырғыздарды, яғни қазақтарды өздері мекендеген жақсы жерлерінен, жылы ұяларынан қуып шығуда" Б.Қаратаевтың Мемлекеттік Дуаманың мәжәлісінде сөйлеген сөзінен

ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы қоғамдық саяси жағдайдың кемшіліктері

• Ресей премьер -министрі П.А Стольпиннің аграрлық саясаты нәтижелерінің бірі шаруалардың Қазақстанға жаппай көшуі болды. Мәселен 1906-1910 жылдары -770 мың орыс шаруалары көшіріп әкелінді. нәтижесінде қазақтардың үлес салмағы кеміді, қазақтар құнарлы жерлерінен айырылды.

• Ресейдің қоныстандыру саясаты қазақ отбасына 15 десятина жер алуға құқылы деген ереже енгізіліп, қалған жерлер мемлекеттік меншікке берілді. Нәтижесінде 1906-1912 жылдары 17 млн десятина , 1916 жылы 40 млн десятина, 1917 жылы 45 млн десятина жер тартып алында. Мәселен тартып алынған жерлер негізінен Ақмола, Семей, Орал, Торғай облыстары болды.

• Бірінші дүниежүзілік соғыс үшін Қазақстан шикізат базасына айналды. оған дәлел соғыс жылдарында Қазақстаннан егіс өнімдері , мал азығы соғыс қажетіне жаппай жөнелтілді. Мәселен Түркістан өлкесінен 70 мың жылқы , 13 мың киіз үй алынды.

• өндіріс орындарында жұмыс ұзақтығы 12-14 сағатқа созылып, жалақысы төмендеп, қымбатшылық артты. Мысалы 1 пұт ет 1914 жылы 3 сом болса , 1916 жылы 6 сомға дейіп жетіп қымтшылық орын алған.

• Жауаптардың барлығы дұрыс

ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы қоғамдық -саяси жағдайдың артықшылығын анықтаңыз

• 1906 жылы Орынбор -Ташкент темір жолы салынды. Бұл Қазақстанды Ресейдің дамыған аудандарымен байланыстыруда маңызы зор 1656 шақырымды құрайды.

• қазақ өлкесінде тау кен өнеркәсібі дамыды: өндіріс орындары, жұмысшылар саны артты, 1902 жылы өндірістер саны 8887- ге, ондағы жұмысшылар саны 25393-ке жетті. ең ірі өнеркәсіп орындары: Қарағанды көмір шахтасы, успен кеніші, спасск мыс зауыты т.б.

• Түркістан өлкесіне 70 мың жылқы, 13 мың киіз үй беріліп ұлттық мүдде ескерілді.

• Жергілікті халыққа қолдау көрсетіліп арыз шағымдары қабылданып патшалық Ресей жерді жеке меншікке берді

ХХ ғасырдың басындағы саяси дағдарыстар көрініс тауып, Қазақстанда саяси белсенділікке жол ашты

• ХХ ғасырдың басында бүкіл Ресей имприясында аграрлық мәселенің шиеленісуі, Ресейдің империясында аграрлық мәселенің шиеленісуі, Ресейдің орыс-жапон соғысында жеңіліске ұшырауы саяси жағдайды ушықтырып жіберді.

• Путилов заводының жұмысшылары бастаған ереуіл жаппай толқуларға ұласып кетті. Мәселен 1905 жылы 9 қаңтарда өкіметтің бейбіт шеру қанға бояп, күшпен таратуы халықтың ашу-ызасын тудырды. "Қанды жексенбі " оқиғасы буржуазиялық-демокартиялық революцияның бастауы себеп болды.

• Көрініс тапты: Санк- Петербург, Мәскеу т.б ірі қалаларда жұмысшылар кеңестері құрылды.

• Қиындықтар.1905-1907 жылдары Ресейдің барлық аймақтарында Бірінші орыс революциясының әсерімен самодержавиеге қарсы қозғалыстар орын алды

• Мүмкіндіктер: 1905 жылы 17 қазанда ІІ Николай патша революциялық күштердің қысымымен заң шығарушы өкілетті орган- Мемлкеттік Думаны құру туралы монифеске қол қойды. қорытындылай келе : Демократиялық бостандықтар жарияланды (сөз бостандығы, баспасөз бостандығы, жасырын ұйымдар еркін жұмыс жасады)