Aldaketa klimatikoa, behiak eta COVIDa

Klima-aldaketa gaur egun askotan entzuten den terminoa da; elkarrizketak, egunkarien titularrak eta mundu osoko herrialde gehienetako agenda politikoetako protagonista bat da. Horregatik, ez genuke test hau hasiko kontzeptu hori argitzen ez badugu. Beraz, galdera hau egingo dizuegu: Zer da klima-aldaketa?

• Txinako Gobernuaren asmakizun bat, Estatu Batuetako Trump presidente ohiak Twitter-en adierazi zuen bezala

• Gure planetako tenperatura eta eredu klimatikoen epe luzeko aldaketak

• Lurreko tenperaturaren igoera da.

• B eta C zuzenak dira

Answer explanation

Hain zuzen, klima-aldaketari buruz ari garenean, Lurreko klimak epe luzera duen aldaketa globalari buruz ari gara. Aldaketa horiek Lurraren historiaren hasieratik izan dira, eta une honetan horietako bat bizitzen ari gara. Hala ere, gure historian lehen aldiz nahikoa tresna eta datu ditugu fenomenoa aztertzeko.

Esango zenuke berotze globala eta klima-aldaketa fenomeno bera direla?

• Bai, sinonimoak dira.

• Oro har, bai.

• Ez, nahiz eta zerikusia izan.

• Ez, ez daukate zerikusirik.

Answer explanation

Berotze globala eta klima-aldaketa ez dira gauza bera; bigarrena, egungo berotze globalaren ondorioa da.

Gure planetaren historian zehar, berezko aldaketa klimatikoak gertatu dira. Batzuek klima beroagoa ekarri dute eta beste batzuek, aldiz, klima hotzagoa. Badakizu zer berezitasun duen gaur egun ikusten ari garen klima-aldaketak? (Aukeratu zuzenak diren guztiak)

• Egungo klima-aldaketa gizakien jarduerak eragiten duela.

• Aurrekaririk gabeko denbora-tartean gertatzen ari dela

  (oso azkar)

• Aurrekaririk gabeko denbora-tartean gertatzen ari dela

  (oso motel)

• Egungo klima-aldaketa behiek eta COVIDak eragiten dutela.

Answer explanation

Klima-aldaketa prozesu naturala da, baina gaur egun iraganeko gertaeretatik bereizten duena da giza ekintzagatik oso azkar gertatzen ari dela.

Zein da aldaketa klimatikoaren kausa?

• Ozono-geruzako zuloa

• Izotzean dauden birusek eragingo dituzten gaixotasunak

• Berotegi-efektua eragiten duten gasen metaketa atmosferan

• CO2aren metaketa hidrosferan

Answer explanation

Gaur egungo klima-aldaketaren arrazoi nagusia atmosferan berotegi-efektua eragiten duten gasak gehitzea da, batez ere erregai fosilak erretzetik datozenak, hala nola petrolioa eta ikatza. Atmosferan metatuta egoteak areagotu egiten du Lurraren berezko berotegi-efektua, eta hori gabe ezinezkoa litzateke Lurreko bizitza, baina gehiegi bada ere, klimari eragin diezaioke maila globalean.

Berotegi-efektua eragiten duten gasei dagokienez, badakizu zein EZ den horietako bat?

• Karbono dioxidoa

• Hidrogenoa

• Metanoa

• Oxido nitrosoa

Answer explanation

Hidrogenoak bakarrik ez dio eragiten zerrenda horretako berotegiefektuari. Gure atmosferako gas urrienetako bat da, eta arinenetako bat. Horregatik, atmosferaren goiko geruzetara joan eta gure planetatik ihes egin ohi du. Aipatutako gainerako gasak gure atmosferan metatzen dira eta eguzkiaren erradiazio infragorria xurgatzen dute. Horrek planetaren berotze globala eragiten du, beroak ihes egiten ez duelako.

Berotegi-efektuko gas horiek hainbat iturritatik datoz. Horietako batzuk aipatuko ditugu jarraian. Baina, badakizu zein den berotegi-efektua eragiten duten gasen egungo iturri nagusia eta, beraz, zein den klima-aldaketaren erantzule nagusia?

• Abeltzaintza

• Nekazaritza

• Garraioa

• Energia lortzea

Answer explanation

Gaur egun, berotegi-efektuko gas-iturri nagusia energia-ekoizpena da, batez ere erregai fosiletatik lortutakoa, hala nola petrolioa, gas naturala edo ikatza.

Badakigu zer den klima-aldaketa, zergatik gertatzen den, eta zein diren haren iturri nagusiak, baina jakingo zenuke esaten noiz hasi zen gertatzen?

• Lurraren sorreratik (sumendiek berotegi efektuko gasak isurtzen baitituzte)

• Industria iraultza

• 1950-1960

• 2000

Answer explanation

Industria-iraultzan aurkitzen ditugu klima-aldaketaren hastapenak, ikatza baita mundu osoko energia-iturri nagusia. Hala ere, haren aurkikuntza zientifikoa XIX. mendearen hasieran gertatu zen, lehen aldiz identifikatu baitzen berotegi-efektua, eta Lurraren historian kliman zenbait aldaketa izan zirela susmatu zen.

Nor izan zen lehena Lurreko tenperaturaren igoera karbono dioxidoaren metaketarekin erlazionatzen?

• 
• 
• 
• 

Answer explanation

Atmosferako CO2-kontzentrazioak Lurraren tenperatura nabarmen igotzea eragin zezakeen lehen pertsona Eunice Foote izeneko klimatologo estatubatuarra izan zen, XIX. mendearen erdialdean. Baina ospea John Tyndall irlandarrak eraman zuen urte batzuk geroago.

Tenperaturen igoeran ari gara buru-belarri, baina bero handiagoa egitea ez da, ezta hurrik eman ere, klima-aldaketaren ondorio bakarra. Ba al dakizu Lurreko bizitzan beste zer ondorio dituen fenomeno horrek?

Aukeratu zuzenak diren guztiak.

• Muturreko fenomeno naturalak areagotzea

• Lehorteak eta uholdeak

• Gaixotasunak eta horiek transmititzen dituzten bektoreak gehiago zabaltzea

• Goseteak

Zifra batzuk jarriko ditugu: hasieratik, zenbat uste duzu handitu dela Lurreko tenperatura, klima-aldaketaren ondorioz?

• 0,8 ºC

• 1 ºC

• 1,5 °C

• 2 °C

Answer explanation

Baieztapen hori egiteko, zientzialariek industria-aroaren aurreko tenperaturak hartzen dituzte erreferentziatzat, eta une horretatik aurrera 1,1ºC igo dira, Nazio Batuen txostenen arabera. Adituen arabera, aldaketa oso malkartsua da, eta oso denbora laburrean gertatzen da.