Fiilde kip-Fiilde yapı

Genellikle ad soylu bir sözcükle bir fiilin kalıplaşıp anlamca kaynaşmasıyla oluşan birleşik fiillere anlamca kaynaşmış birleşik fiil denir.

Bu fiillerde sözcüklerden biri ya da birden fazlası mecaz anlam kazanır. Deyimler, anlamca kaynaşmış birleşik fiillerdir.

Bu açıklamaya göre aşağıdakilerin hangisinde anlamca kaynaşmış birleşik fiil yoktur?

• Çöp varilinin yanından geçerken burnunun direği kırıldı.

• Son günlerde yaşadığı olaylar onun huzurunu kaçırdı.

• Annesi, bu kitabı hazırlarken ince eleyip sık dokumuştu.

• Bazen uygulamak zor gelse de bu kurallar insanı

  mutlu eder.

Bir sofa üstünde büyük odalar

Çağırsalar beni: “Gitmeyin! Durun!”

-

Bir bahar güzelliği Sivas halılarında

Sedirler seslense: “Buyurun!”

-

Bu dizelerde altı çizili fiillerin aldığı eklerle ilgili sırasıyla

aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• Şart kipi 2. çoğul şahıs - İstek kipi 3. çoğul şahıs

• İstek kipi 2. çoğul şahıs - İstek kipi 2. tekil şahıs

• Şart kipi 3. çoğul şahıs - Emir kipi 2. çoğul şahıs

• İstek kipi 3. çoğul şahıs - Şart kipi 2. tekil şahıs

Bir tek zeytin dalı bile yalnız.

Sıkıysa yağmasın yağmur

Sıkıysa uykudan uyanmasın dağ

Bu yürek, ne güne vurur?

Yukarıdaki dizelerde altı çizili fillerin ekleriyle ilgili

aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• İstek kipi- dilek şart kipiyle ile çekimlenmiştir.

• Geniş zaman - istek kipi ile çekimlenmiştir.

• Emir kipi - gelecek zaman ile çekimlenmiştir.

• Emir kipi - geniş zaman ile çekimlenmiştir.

Fiilin bir kipe göre çekimlenip anlam olarak başka bir kipi kastetmesine fiilde anlam kayması denir. Örneğin “Okullarda her pazartesi İstiklal Marşı okunuyor.” cümlesinde fiil (okunuyor), şimdiki zamanla çekimlenmiştir. Ancak fiilin her pazartesi yapıldığı belirtilerek geniş zaman kastedilmiştir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerden hangisinde anlam

kayması vardır?

• En sonunda, yaptığı hatanın farkına varmış.

• Nasrettin Hoca bir gün eşeğine ters biner.

• Çocuklar bahçede saklambaç oynuyor.

• Bakan, en kısa zamanda yurda dönecek.

Fiillerin olumsuz biçimleri fiile kip eklerinden önce -ma/-me olumsuzluk ekinin getirilmesiyle yapılır.

Buna göre aşağıdakilerden hangisinde olumsuzluk

eki almış bir fiil yoktur?

• Yaşlı adamı nerede bulabileceğinizi bilmiyorum.

• Gün doğusu sert esmeye başlamadı henüz.

• Gün doğusu sert esmeye başlamadı henüz.

• Yüreğinin derinliklerindeki bu korkudan kurtulmalısın.

Kip ve şahıs eki almış fiillere çekimli fiil denir.

Buna göre “yürü-” fiili aşağıdaki cümlelerin hangisinde çekimli fiil olarak kullanılmıştır?

• Hemen dizleri ağrımaya başlıyor hızlı yürüyünce.

• Eskiden ilçeden köye kadar yürüyerek gelirdik.

• Parkta hep birlikte yürüyoruz uzun yaz akşamlarında.

• Okula kadar yürümek istemezsen otobüse bin.

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde, anlam olarak ayraç içinde verilen zaman ifade edilmektedir?

• Ben bu akşam biraz geç gelirim. (Gelecek zaman)

• Her gün bu hastanenin önünden geçiyorum. (Geçmiş zaman)

• Keloğlan, bütün ülkeyi dolaşıp hırsızı buluyor. (Geniş zaman)

• Babam 1940ʼlı yıllarda İstanbulʼa yerleşir. (Şimdiki zaman)

Fiiller yapı bakımından basit, türemiş ve birleşik fiiller olmak üzere üçe ayrılır. Yapım eki almamış fiillere "basit

fiil", yapım eki almış fiillere "türemiş fiil", en az iki sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşan fiillere "birleşik fiil" denir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer alan fiil, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

• Şair, şiirlerini genellikle yalnızken yazıyormuş.

• Bahçedeki kayısı ağaçlarının yaprakları sarardı.

• Memlekete vardığında sık sık mektup yolla.

• Ağır sözlerinden dolayı ona çok kırıldım.

Bırak, geçmiş günleri gönlüm hatırlasın;

Hatırada kalan şey değişmez zamanla.

Aşağıdakilerin hangisinde bu dizelerdeki altı çizili fiille yapıca özdeş bir fiil kullanılmıştır?

• Çocuk sabahtan beri narın tanelerini sayıyor.

• Bulaşıkları söylene söylene yıkıyor.

• Sıcak havada dışarı çıkınca burnu kanardı.

• Çocuk, koca çantayı tek başına taşıyabildi.

Birleşik fiiller en az iki sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşur. Oluşumu bakımından üçe ayrılır:

Kurallı birleşik fiiller, yardımcı fiille kurulan birleşik fiiller ve anlamca kaynaşmış birleşik fiiller.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik fiil, oluşu-

mu bakımından diğerlerinden farklıdır?

• Bir anda onu üzen bütün dertlerden kurtulduğunu

  zannetti.

• Uzun zamandır üzerinde çalıştığı raporu bitirebilmişti.

• Kapıya yaklaştım, zile basacaktım ki kapı açılıverdi.

• Ani bir komutla dondurulmuşçasına öylece kalakaldılar.